Research Article

Bozkırda Bir Uçak Fabrikası: Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde TOMTAŞ’ın Kuruluşu Üzerine Bir İnceleme

Volume: 1 Number: 1 December 30, 2025
TR EN

Bozkırda Bir Uçak Fabrikası: Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde TOMTAŞ’ın Kuruluşu Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, Cumhuriyet’in ilk yıllarında kurulan TOMTAŞ'ı, Birinci Dünya Savaşı sonraı dönemi şekillendiren askerî ve sivil havacılık dinamikleri bağlamında değerlendirmektedir. Çalışma, Birinci Dünya Savaşı sırasında Avrupa'da, özellikle Almanya ve Fransa'da gelişen havacılık endüstrisinin teknik ve ekonomik etkisini incelemekte ve bu birikimin Türkiye'nin bozkırında bir uçak montaj fabrikasının kurulmasına nasıl zemin hazırladığını incelemektedir. Çalışmada, döneme ilişkin Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi (DBA) ve istatistiksel veriler kullanılarak tarihsel belge analizi yapılmıştır. Bulgular, Almanya'nın Versay Antlaşması sonrası uçak üretimini yurtdışına taşıma stratejisi ile Türkiye'nin ulusal savunma sanayisi kurma hedefinin TOMTAŞ ortaklığında kesiştiğini göstermektedir. Ayrıca, Türkiye’deki söz konusu havacılık sanayi girişiminin, Fransız ve Alman nüfuzu altında oluştuğu da tespit edilmiştir. Sonuç olarak, TOMTAŞ’ın kurulması yalnızca endüstriyel bir girişim olarak değil, aynı zamanda Avrupa’daki savaş sonrası güç dengeleri ile Türkiye’nin bağımsız savunma kaygılarının kesiştiği noktada ortaya çıkan havacılık endüstrisinin ilk deneyi(mi) olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ethical Statement

Bu araştırmanın etik kurul izni gerektirmeyen araştırmalardan olduğunu beyan ederim.

References

  1. Accoulon, D. (2021). Construire l’alliance aéronautique en Europe médiane (1919-1932). 20 & 21. Revue d'histoire, 152(4), 15-33.
  2. Bonadona, A. D. (2023). 1910-1930, vingt ans d’aviation roumaine et de coopérations France-Roumanie. reCHERches. Culture et histoire dans l'espace roman, (30), 21-33.
  3. Braatz, W. E. (1974). Junkers Flugzeugwerke AG in Anatolia, 1925—1926: An aspect of German-Turkish economic relations. Tradition: Zeitschrift für Firmengeschichte und Unternehmerbiographie, 19, 28-41.
  4. Braatz, W. E., & Simon, M. (1975). Junkers Flugzeugwerke AG in Anatolia, 1925—1926: An Aspect of German-Turkish Economic Relations (Part II). Tradition: Zeitschrift für Firmengeschichte und Unternehmerbiographie, 20, 24-41.
  5. Clarke, J. J. (1977). The Nationalization of War Industries in France, 1936-1937: A Case Study. The Journal of Modern History, 49(3), 411-430.
  6. Cushman, Gregory T ( 2006 ). “The Struggle over Airways in the Americas, 1919-1945: Atmospheric Science, Aviation Technology, and Neocolonialism
  7. Davies, R.E.G. (1991) , Lufthansa: an airline and its aircraft, Orion Books, New York
  8. Deniz, M. (2018). Başarisizlikla sonuçlanan bir girişim: Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ). Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 120-132.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Public Sector Organisation and Management

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 30, 2025

Submission Date

November 1, 2025

Acceptance Date

December 26, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 1 Number: 1

APA
Akyüz, F. (2025). Bozkırda Bir Uçak Fabrikası: Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde TOMTAŞ’ın Kuruluşu Üzerine Bir İnceleme. Samsun Havacılık Araştırmaları Dergisi, 1(1), 53-71. https://izlik.org/JA57EL49MH