Türkiye’de Olağanüstü Durumlarda Hemşirelik Eğitimi: Gülhane Hemşirelik Fakültesi Uygulama Örneği

Abstract

Afetler ortaya çıkması tam olarak tahmin edilemeyen durumlar olup, geçmişten günümüze erken ölümlere, sakatlıklara, sağlık durumunun değişmesine ve yaşam kalitesinin bozulmasına neden olur. Hemşireler afet ya da kriz durumlarında, bireylerin, grupların ve toplulukların ihtiyaçlarına yanıt vermek için kilit rolde görev alan sağlık bakım profesyonelleridir. Afet hemşireliği, temel hemşirelik yeterlilikleri ile afet durumuna özgü yeterliliklerinin sistematik bir şekilde hayata geçirilmesini sağlar. Bu nedenle, tüm hemşirelerin lisans eğitimi sırasında temel düzey afet eğitimi almaları hayati önem taşımaktadır. Türkiye’deki lisans seviyesinde hemşirelik eğitimi veren fakülte ve yüksekokulların ders müfredatları afet eğitimi açısından incelendiğinde ise, farklılıkların olduğu görülmektedir. Klinik eğitim, öğrencilerin teorik bilgiyi çeşitli zihinsel, psikolojik ve motor becerilere dönüştürmeleri için bir fırsat sağlar. Afet koşullarında, hemşirelik bakımının etkin bir şekilde sağlanabilmesi ancak, klinik/saha uygulaması deneyimi ile sağlanabilir. Türkiye’de afet hemşireliği konusunda lisans eğitiminde uygulamalı bir ders içeriği olan müfredata rastlanamamıştır. Bu makalede, afet hemşireliğinin kapsamı ve Türkiye’de temel düzeyde afet hemşireliği eğitimi için örnek oluşturması hedeflenen, zorunlu ve uygulamalı bir ders olarak yürütülen ‘Olağanüstü Durumlarda Hemşirelik Hizmetleri’ dersinin içeriği ele alınmıştır. Gülhane Hemşirelik Fakültesi müfredatında 16 yıldır yer alan afet hemşireliği eğitiminin ülkemiz açısından kapsamlı bir model olacağı düşünülmektedir. Afet yönetiminin tüm aşamalarını içeren bu eğitim modelinin, Türkiye’deki lisans mezunu hemşirelerin olası bir afet durumuna hazır mezunlar olarak yetiştirilmesine katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

Keywords

• Afet
• eğitim
• hemşirelik
• olağanüstü durumlar
• Türkiye

Nursing Education in Extraordinary Situations in Türkiye: The Case of Gülhane Faculty of Nursing

Abstract

Disasters are unpredictable events that have led to premature deaths, disabilities, changes in health status, and deterioration in quality of life throughout history. Nurses play a crucial role as healthcare professionals in responding to the needs of individuals, groups, and communities during disaster or crisis situations. Disaster nursing involves the systematic implementation of both fundamental nursing competencies and competencies specific to disaster situations. Therefore, it is vital for all nurses to receive basic disaster education during their undergraduate studies. However, when examining the curricula of faculties and schools providing undergraduate nursing education in Türkiye, it is evident that there are differences in the inclusion of disaster education. Clinical education provides students with the opportunity to transform theoretical knowledge into various cognitive, psychological, and motor skills. In disaster conditions, effective delivery of nursing care can only be achieved through clinical/field practice experience. In Türkiye, there is no undergraduate curriculum with a practical course content specifically focused on disaster nursing. This article addresses the scope of disaster nursing and presents the content of the 'Nursing Services in Extraordinary Situations' course, which is conducted as a mandatory and practical course, aiming to serve as an example for basic disaster nursing education in Türkiye. The disaster nursing education included in the curriculum of Gülhane Faculty of Nursing for 16 years is considered to be a comprehensive model for our country. This training model, which encompasses all stages of disaster management, is anticipated to contribute to the preparedness of bachelor's degree graduate nurses in Türkiye, ensuring they are equipped as competent professionals in the event of a potential disaster.

Keywords

• Disaster
• education
• nursing
• extraordinary situations
• Türkiye

References

1. Veenema TG, editor. Disaster nursing and emergency preparedness. 4th ed. New York: Springer Publishing Company; 2018.
2. Azizpour I, Mehri S, Soola AH. Disaster preparedness knowledge and its relationship with triage decision-making among hospital and pre-hospital emergency nurses-Ardabil, Iran. BMC Health Serv Res. 2022;22(1):934. doi:10.1186/s12913-022-08311-9.
3. AFAD, Türkiye 2018 yılı doğa kaynaklı afet olayları [Internet]. Türkiye: AFAD; 2018 [cited 2025 Mar 24]. Available from: https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/11906/xfiles/AFETLER2018.pdf
4. Chegini Z, Arab‐Zozani M, Kakemam E, Lotfi M, Nobakht A, Aziz Karkan H. Disaster preparedness and core competencies among emergency nurses: a cross‐sectional study. Nurs Open. 2022;9(2):1294-1302. doi:10.1002/nop2.1172.
5. International Council of Nurses (ICN). ICN framework of disaster nursing competencies [Internet]. Geneva: International Council of Nurses; 2009 [cited: 2025 Mar 24]. Available from: https://www.icn.ch/sites/default/files/inline-files/ICN_Disaster-Comp-Report_WEB.pdf
6. Erdoğan Ö. Afet hemşireliği eğitimi. In: Öztekin SD, editor. Afet hemşireliği. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018. p. 115-120.
7. Asadi M, Noorian S, Motefakker S, Heydari F, Shahsavari N, Senmar M. The state of clinical education and factors affecting effective clinical education: the point of view of nursing and midwifery students. BMC Med Educ. 2023;23(1):967. doi:10.1186/s12909-023-04957-z.
8. Şimşek P, Gündüz A. Türkiye’de afet hemşireliği. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2021;47(3):469-76. doi:10.32708/uutfd.981301.

9. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. Türkiye: Sağlık Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliği [Internet]. Türkiye: Mevzuat Bilgi Sistemi ; 2025 [cited 2025 Mar 24]. Available from: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20111377&MevzuatTur=3&MevzuatTertip=5
10. Demirci K, Avcu T. Afet süreçlerinde kadın bireylerin yaşadığı sorunlar ve çözüm önerileri: İzmir ili örneği. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi. 2021;11(1):86-105. izlik no:JA43NP57DE.
11. Taşkıran G, Baykal Ü. Afetler ve Türkiye’de hemşirelerin afetlere hazır olma durumları: literatür inceleme. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi. 2017;4(2):79-88. doi:10.5222/SHYD.2017.079.
12. Şahin Ş. Türkiye’de afet yönetimi ve 2023 hedefleri. Türk Deprem Araştırma Dergisi. 2019;1(2):180-96. doi:10.46464/tdad.600455.
13. Yaman F, Ayrancı E, Helvacıoğlu İH. Türkiye’nin ulusal afet ve acil durum yönetim sisteminin mevcut hali ve yeni bir yönetim modeli önerisi. Resilience. 2020;4(2):205-20. doi:10.32569/resilience.702250.
14. Günaydın M, Tatlı Ö, Genç EE. Arama kurtarma örgütleri ve UMKE. Doğ Afet Çev Derg. 2022;3(1):56-63. doi:10.21324/dacd.267345.
15. AFAD. [Internet]. Türkiye: T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı [cited 2025 Mar 24]. Available from: https://www.afad.gov.tr
16. Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı [Internet]. Türkiye: Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi (UMKE) [cited 2025 Mar 24]. Available from: https://ashgmafetacildb.saglik.gov.tr/TR-80255/ulusal-medikal-kurtarma-ekibi-birimi-umke.html
17. Fletcher KA, Reddin K, Tait D. The history of disaster nursing: from Nightingale to nursing in the 21st century. J Res Nurs. 2022;27(3):257-72. doi:10.1177/17449871211058854.
18. Çiriş Yildiz C, Yildirim D. The effects of disaster nursing education program on beliefs in general disaster preparedness, disaster response self-efficacy, and psychological resilience in nursing students: a single-blind, randomized controlled study. Nurs Educ Perspect. 2022;43(5):287-91. doi:10.1097/01.NEP.0000000000001011.
19. Akpınar NB, Ceran M. Afetlerle ilgili güncel yaklaşımlar ve afet hemşiresinin rol ve sorumlulukları. Paramedik ve Acil Sağlık Hizmetleri Dergisi. 2020;1(1):28-40. izlik no:JA99MJ72FJ.
20. Smithers B, Tenhunen ML. Planning and implementing disaster drills for undergraduate nursing students. Nurs Educ Perspect. 2020;41(2):130-1. doi:10.1097/01.NEP.0000000000000430.
21. World Association for Disaster and Emergency Medicine (WADEM) [Internet]. United States: WADEM; 2025 [cited 2025 Mar 24]. Available from: https://wadem.org
22. World Society of Disaster Nursing (WSDN) [Internet]. [cited 2025 Mar 24]. Available from: https://wsdnursing.org
23. Özyer Y, Dinçer S. Afetlerde hemşirelerin psikolojik ilk yardım rolleri. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi. 2020;(7):198-206. doi:10.21733/ibad.650795.
24. T.C. Sağlık Bakanlığı. Hemşirelik yönetmeliği. Sayı 27515[Internet]. Ankara: T.C: Resmî Gazete [Official Gazette of the Republic of Türkiye]; 2010 Mar 08 [cited 2025 Mar 24]. Available from: https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=13830&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
25. Tekeli Yeşil S. Sağlık afet ve acil durum planlarında genel yaklaşımlar ve ülkemizde kullanılan planlar. Turk J Public Health. 2017;15(3):233-44. doi:10.20518/tjph.375372.
26. Unver V, Basak T, Tastan S, Kok G, Guvenc G, Demirtas A, et al. Analysis of the effects of high-fidelity simulation on nursing students’ perceptions of their preparedness for disasters. Int Emerg Nurs. 2018;38:3-9. doi:10.1016/j.ienj.2018.03.002.
27. International Council of Nurses (ICN). Core competencies in disaster nursing version 2.0 [Internet]. Geneva: International Council of Nurses; 2019 [cited 2025 Mar 24]. https://www.icn.ch/sites/default/files/inline-files/ICN_Disaster-Comp-Report_WEB_final.pdf
28. International Council of Nurses (ICN). Core competencies in disaster nursing: competencies for nurses involved in emergency medical teams (Level III) [Internet]. 2022 [cited 2025 Mar 24]. Available from: https://www.icn.ch/sites/default/files/2023-04/ICN_2022_Disaster-Comp-Report_EN_WEB.pdf