The Effect of Health Literacy Education Provided to Elderly Individuals Continuing in the Third Age Academy on Health Literacy Levels: A Quasi-Experiental Study

Year 2026, Volume: 16 Issue: 1, 104 - 109, 23.01.2026

Gülbahar Korkmaz Aslan , Nesrin Çunkuş Köktaş , Gülay Taşdemir

https://doi.org/10.33631/sabd.1634661

Abstract

Aim: This study was conducted to determine the effect of health literacy education provided to elderly individuals attending the Third Age Academy on their health literacy level.
Materials and Methods: This study is a quasi-experimental study with a one-group pretest-posttest design. The study was conducted on elderly individuals attending the Third Age Academy in a province in western Turkey between November 2023 and January 2024. The sample of the study consisted of elderly individuals who continued the programme, agreed to participate in the study and met the inclusion criteria. The data of the study were collected before and 4 weeks after the training by using ‘Personal Information Form’ and ‘Turkey Health Literacy Scale-32 (TSOY-32)’. Health literacy training was completed in 6 weeks, 2 hours each week.
Results: The mean age of the elderly individuals participating in the study was 69.10 ± 4.49 and 50.0% of them were women. 85.4% of the participants were married, 58.3% were university graduates and 97.9% were retired. As a result of the analyses, the mean total score of the TSOY-32 Scale of the elderly individuals after the intervention was found to be significantly higher than before the intervention (t=-1.685, p=0.007). While 54.2% of the elderly individuals had problematic-limited health literacy level before the intervention, 37.5% of them had problematic-limited health literacy level after the intervention.
Conclusion: The results of this study revealed that the health literacy training included in the 3rd Age Academy programme increased the health literacy level of elderly individuals. In line with these results, it may be recommended to integrate health literacy training into programmes aiming lifelong learning such as the Third Age Academy.

Keywords

Elderly , health literacy , education

Üçüncü Yaş Akademisine Devam Eden Yaşlı Bireylere Verilen Sağlık Okuryazarlığı Eğitiminin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyine Etkisi: Yarı Deneysel Çalışma

Abstract

Amaç: Bu çalışma, Üçüncü Yaş Akademisi’ne devam eden yaşlı bireylere verilen sağlık okuryazarlığı eğitiminin sağlık okuryazarlığı düzeyine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntemler: Bu çalışma, tek gruplu ön test-son test desenli yarı deneysel bir çalışmadır. Çalışma, Kasım 2023- Ocak 2024 tarihleri arasında Türkiye’nin batısında bir ilde yürütülen Üçüncü Yaş Akademisi’ne devam eden yaşlı bireyler üzerinde yapılmıştır. Çalışmanın örneklemini programa devam eden ve çalışmanın dahil edilme kriterlerini karşılayan yaşlı bireyler oluşturmuştur. Çalışmanın verileri “Kişisel Bilgi Formu” ve “Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32)” kullanılarak eğitimden önce ve eğitimden 4 hafta sonra toplanmıştır. Sağlık okuryazarlığı eğitimi her hafta 2 saat olmak üzere 6 haftada tamamlanmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan yaşlı bireylerin yaş ortalaması 69,10 ± 4,49 olup, %50,0’sini kadınlar oluşturmaktadır. Katılımcıların %85,4’ü evli, %58,3’ü üniversite mezunu ve %97,9’u emeklidir. Yapılan analizler sonucunda, eğitim sonrası yaşlı bireylerin TSOY-32 Ölçeği toplam puan ortalamaları eğitim öncesine göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (t=-1,685, p=0,007). Eğitim öncesi yaşlı bireylerin yarıdan fazlasının (%54,2)’ sağlık okuryazarlık düzeyinin sorunlu-sınırlı olduğu eğitim sonrası ise %37,5’inin sorunlu-sınırlı olduğu belirlenmiştir.
Sonuç: Bu çalışmanın sonuçları Üçüncü yaş Akademisindeki yaşlı bireylere uygulanan sağlık okuryazarlığı eğitiminin bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeyini arttırdığını ortaya koymuştur. Bu sonuçlar doğrultusunda, Üçüncü Yaş Akademisi gibi yaşam boyu öğrenmeyi amaçlayan programlara sağlık okuryazarlığı eğitiminin entegre edilmesi önerilebilir.

Keywords

Yaşlı , sağlık okuryazarlığı , eğitim

Ethical Statement

Çalışma Helsinki Bildirgesi ilkelerine göre gerçekleştirilmiştir. Pamukkale Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu 31.10.2023 tarih ve 17 sayılı kurul numarası ile etik onay alınmıştır. Çalışmada kullanılan ölçeklerin izinleri alınmıştır. Çalışma kapsamına alınan katılımcıların onamları alınmıştır.

References

• 1. Türkiye İstatistik Kurumu. İstatistiklerle yaşlılar [Internet]. Ankara: TÜİK; 2024. [cited 2025 May 20]. Available from: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=%C4%B0statistiklerleYa%C5%9Fl%C4%B1lar-2024-54079&dil=1
• 2. Lehnert T, Heider D, Leicht H, Heinrich S, Corrieri S, Luppa M, et al. Review: health care utilization and costs of elderly persons with multiple chronic conditions. Med Care Res Rev. 2011;68(4):387-420. doi:10.1177/1077558711399580.
• 3. Hajek A, Brettschneider C, Scherer M, Stark A, Kaduszkiewicz H, Weyerer S, et al. Needs and health care costs in old age: a longitudinal perspective: results from the AgeMooDe study. Aging Ment Health. 2020;24(10):1763-68. doi:10.1080/13607863.2019.1673310.
• 4. Lin SC, Chen IJ, Yu WR, Lee SD, Tsai TI. Effect of a community-based participatory health literacy program on health behaviors and health empowerment among community-dwelling older adults: a quasi-experimental study. Geriatr Nurs. 2019;40(5):494-501. doi:10.1016/j.gerinurse.2019.03.013.
• 5. Hazer O, Ateşoğlu L. Yaşlılarda sağlık okuryazarlığının başarılı yaşlanma üzerine etkisi: Ankara ili örneği. In: Akdemir N, editor. Geriatri ve gerontolojiye disiplinlerarası yaklaşım. 1st ed. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2019. p. 48-56.
• 6. Jimenez C. Health literacy and public health [Internet]. Canada: Canadian Public Health Association; 2018 [cited 2025 Jan 01]. Available from: https://www.cpha.ca/health-literacy-and-public-health
• 7. Bilir, N. Sağlık okur-yazarlığı. Turk J Public Health. 2014;12(1):61-8.
• 8. Peerson A, Saunders M. Health literacy revisited: what do we mean and why does it matter? Health Promot Int. 2009;24(3):285-96. doi:10.1093/heapro/dap014.
• 9. Sørensen K, van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012;12:80. doi:10.1186/1471-2458-12-80.
• 10. Chesser AK, Keene Woods N, Smothers K, Rogers N. Health literacy and older adults: a systematic review. Gerontol Geriatr Med. 2016;2:2333721416630492. doi:10.1177/2333721416630492.
• 11. Kutner M, Greenberg E, Jin Y, Paulsen C. The health literacy of America’s adults: results from the 2003 national assessment of adult literacy (NCES 2006-483) [Internet]. Washington DC: U.S. Department of Education. National Center for Education Statistics; 2006. [cited 2025 Jan 15]. Available from: https://nces.ed.gov/pubs2006/2006483.pdf
• 12. Kılıç D, Türkoğlu N, Ata G. Relationship between health literacy and quality of life in the elderly. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2023;5(2):129-41. doi:10.54061/jphn.1278825.
• 13. Berkman ND, Sheridan SL, Donahue K E, Halpern DJ, Crotty K. Low health literacy and health outcomes: an updated systematic review. Ann Intern Med. 2011;155(2):97-107. doi:10.7326/0003-4819-155-2-201107190-00005.
• 14. World Health Organization. Promoting health in the sdgs. report on the 9th global conference for health promotion, Shanghai, China, 21–24 November 2016 [Internet]. Switzerland: World Health Organization; 2017 [cited 2025 Jan 09]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/promoting-health-in-the-sdgs
• 15. Whitehead M, Bird P. Breaking the poor health-poverty link in the 21st century: do health systems help or hinder? Ann Trop Med Parasitol. 2006;100(5-6):389-99. doi:10.1179/136485906X97363.
• 16. Ogunsola LA. Health information literacy: a road map for poverty alleviation in the developing countries. J Hosp Librariansh. 2009;9(1):59-72. doi:10.1080/15323260802616977.
• 17. Nutbeam D. Defining, measuring and improving health literacy. Health Evaluation and Promotion. 2015;42:450-6. doi:10.7143/jhep.42.450.
• 18. Walters R, Leslie SJ, Polson R, Cusack T, Gorely T. Establishing the efficacy of interventions to improve health literacy and health behaviours: a systematic review. BMC Public Health. 2020;20(1):1040. doi:10.1186/s12889-020-08991-0.
• 19. Srisaknok T, Chanuttha P, Ranee W. Effectiveness of program for older people’s health literacy on drug and health products: Northeast of Thailand. Asian Journal of Social Health and Behavior. 2024;7(1):11-8. doi:10.4103/shb.shb415_23.
• 20. Ishikawa H, Yamaguchi I, Nutbeam D, Kato M, Okuhara T, Okada M, et al. Improving health literacy in a Japanese community population-a pilot study to develop an educational programme. Health Expect. 2018;21(4):814-21. doi:10.1111/hex.12678.
• 21. Kozak F, Çevik Akyıl R. Yaşlı bireylerde sağlık okuryazarlığı ile yaşam kalitesi ilişkisi. Hemşirelik Bilimi Dergisi. 2021;4(3):122-32. doi:10.54189/hbd.997788.
• 22. Okyay P, Abacıgil F, Harlak H. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32). In: Okyay P, Abacıgil F, editors. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı ölçekleri güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. 1st ed. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2016. p. 43-62.
• 23. U.S. Centers for Disease Control and Prevention. National action plan to improve health literacy [Internet]. U.S.A.: CDC; 2024 [cited 2025 Jan 04]. Available from: https://www.cdc.gov/health-literacy/php/develop-plan/national-action-plan.html
• 24. Sardareh M, Matlabi H, Shafiee-Kandjani AR, Bahreini R, Mohammaddokht S, Azami-Aghdash S. Interventions for improving health literacy among older people: a systematic review. BMC Geriatr. 2024;24(1):911. doi:10.1186/s12877-024-05522-z.
• 25. Altıntaş Kulakçı H. Fiziksel aktivite ve sağlığın geliştirilmesi. In: Ayaz Alkaya S, editor. Sağlığın geliştirilmesi. 2nd. ed. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitapevleri; 2024. p. 69-80.
• 26. Bilgili N, Birimoğlu Okuyan C. Yaşlı sağlığı. In: Erkin Ö, Kalkım A, İlknur G, editors. Halk sağlığı hemşireliği. Adana: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi; 2021. p. 549-74.
• 27. Speros CI. More than words: promoting health literacy in older adults. Online J Issues Nurs. 2009;14(3):5. doi:10.3912/OJIN.Vol14No03Man05.