Hemşirelikte Etik İlkeler ve Covid-19 Pandemisinde Hemşirelikte Etik İkilemler

Year 2026, Volume: 11 Issue: 1 , 16 - 32 , 30.04.2026

Sıla Gül , Remziye Cici

https://doi.org/10.25279/sak.1262527

https://izlik.org/JA43SL59ZT

Abstract

Etik, belli bir ahlaki olgunluğa erişmiş bireyin, düşünme ve yaşama adına kuramları, ilkeleri ve felsefeleri davranışlara yansıtmasıdır. Birey ya da toplulukların nasıl davranışlar sergileyebileceğini kontrol eden ahlaki ilkelerdir. Özerklik, yararlılık, zarar vermeme, dürüstlük, gizlilik ve adalet ilkesi olmak üzere etik ilkeler, niyete ve eyleme yön verebilen temel ahlaki doğrulardır. Bu doğrultuda sağlık meslek grupları insanların yaşamlarına, onurlarına, haklarına önem vermek ve bireylerin din, dil, ırk, yaş, cinsiyet, sosyo-ekonomik düzey ve siyasi durumuna bakmaksızın hizmet sunmak zorundadır. Hemşireler, insanların eşsiz bir varlık olduğunun ve tedaviye hakları olduğunun bilincinde olmalıdır. Etik ikilem ise birbirini istemeyen, birbiriyle çelişen iki durum arasında kalarak kişiyi seçim yapmak zorunda bırakmaktır. Covid-19 pandemisi Dünya genelinde sağlık hizmetlerinin uygulanması ve devamlılığı konusunda etik ikilemlerin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Hemşireler bakım verirken, bilgilendirme, bireye saygı duyma, hasta rızası alma, hastayı koruma, hastaya zarar vermeme, hastanın kaliteli yaşamasını sürdürme ve hasta için hep iyiyi isteme gibi evrensel etik kurallara uymalı, sağlık hizmeti sunarken oluşabilecek riskleri ön görüp bireylerin en az şekilde etkilenmesini sağlamalıdır. İkilem yaşadığında etik ilkeler rehberliğinde çözüm bulunmaya çalışılmalıdır. Sonuç olarak, hemşireler pandemi gibi etik ikilemlerin yaşandığı zamanlarda mesleki bilgilerini, tecrübelerini, becerilerini ahlaksal davranış ve tutumlara harmanlayarak görevini en iyi şekilde yerine getirmelidir.

Keywords

Covid-19 , Hemşirelik , Etik İlkeler , Etik

Supporting Institution

Herhangi bir kurum/kuruluş/kişiden destek alınmamıştır.

Ethical Principles in Nursing and Ethical Dilemma in Nursing in the Covid-19 Pandemic

https://izlik.org/JA43SL59ZT

Abstract

Ethics is the reflection of theories, principles, philosophies on behavior in the name of thinking, living by an individual who has reached a certain moral maturity. Moral principles that control how individuals or communities may behave. Ethical principles such as autonomy, usefulness, non-harming, honesty, confidentiality and justice are the basic moral truths that can guide action. Healthcare professionals have to provide fair service to people without discrimination. Ethical dilemma is forcing the person to choose between two conflicting situations that do not want each other. The Covid-19 pandemic has led to the emergence of ethical dilemmas about the implementation and continuity of health services around the world. While giving care, nurses should comply with universal ethical rules such as informing, respecting the individual, obtaining patient consent, protecting the patient, not harming the patient, maintaining a quality life of the patient, and should predict the risks and ensure that individuals are affected in the least way. When a dilemma is experienced, a solution should be sought under the guidance of ethical principles. As a result, nurses should do their professional knowledge, experience and skills in accordance with moral behavior and attitudes in times of ethical dilemmas such as pandemics.

Keywords

Covıd-19 , Nursing , Ethical Codes , Ethics

References

• Akça, A. F., & Usta, Y. (2018). Sağlık uygulamalarında temel kavramlar ve beceriler (8. baskı). Nobel Tıp Kitabevleri.
• Aktura, B. (2020). Aile hekimliği merkezlerinde pandemi yönetimi. The Journal of Turkish Family Physician, 11(1), 45–47. https://doi.org/10.15511/tjtfp.20.00145
• Al-Breiki, M. (2017). What influence nurses practice more: Law or ethics. JOJ Nurse Health Care, 5, 3–5. https://doi.org/10.19080/JOJNHC.2017.05.555664
• Alpar, Ş., Bahçecik, N., & Karabacak, Ü. (2013). Çağdaş hemşirelikte etik (3. baskı). İstanbul Tıp Kitabevi. Altun, İ. (2013). Hemşirelik esasları: Hemşirelik bilim ve sanatı. T. A. Aştı & A. Karadağ (Ed.), Hemşirelik bilim ve sanatı içinde (s. 1134–1144). Akademi Basım ve Yayıncılık.
• Az, A., & Akbıyık-Az, Z. A. (2021). COVID-19 bağlamında temaslı takibi: Etik sorunlar ve değerlendirmesi. Klimak Dergisi, 34(1), 18–24. https://doi.org/10.36519/kd.2021.04
• Beauchamp, T. L., & Childress, J. F. (2009). Principles of biomedical ethics (6th ed.). Oxford University Press. Breu, A. C., & Herzig, S. J. (2014). Differentiating DNI from DNR: Combating code status conflation. Journal of Hospital Medicine, 9(10), 669–670. https://doi.org/10.1002/jhm.2234
• Burkhardt, A. M., & Nathaniel, A. K. (2013). Çağdaş hemşirelikte etik (Çev. Ş. E. Alpar, N. Bahçecik, & Ü. Karabacak). İstanbul Medikal Yayıncılık.
• Büken, N. Ö. (2020). COVID-19 pandemisi ve etik konular. Sağlık ve Toplum, Covid-19 Özel Sayısı, 15–26. Centers for Disease Control and Prevention. (2020). COVID-19: Reducing stigma. https://stacks.cdc.gov/view/cdc/89490
• Çekiç, Y., & Yüksel, R. (2021). Metaphors of nursing students on the perception of mental illness: A qualitative study. J Psy Nurs, 12(2), 85–92.
• Çobanoğlu, N. (2020). Bireysel, profesyonel, toplumsal, bilimsel ve siyasal etiği yeniden sorgulatan Covid-19 pandemisi. Anatolian Clinic: The Journal of Medical Sciences, 25(Special Issue on COVID-19), 36–42.
• Epstein, B., & Turner, M. (2015). The nursing code of ethics: Its value, its history. Online Journal of Issues in Nursing, 20(2), 4. https://doi.org/10.3912/OJIN.Vol20No02Man04
• Haddad, L. M., & Geiger, R. A. (2021). Nursing ethical considerations. In StatPearls. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526054/
• Igoe, S., Cascella, S., & Stockdale, K. (1993). Ethics in the OR: DNR and patient autonomy. Nursing Management, 24(9), 112A–112H. https://doi.org/10.1097/00006247-199309000-00018
• Ilkafah, I., Mei Tyas, A. P., & Haryanto, J. (2021). Factors related to implementation of nursing care ethical principles in Indonesia. Journal of Public Health Research, 10(2), 2211. https://doi.org/10.4081/jphr.2021.2211
• İzgi, M. C. (2014). Mahremiyet kavramı bağlamında kişisel sağlık verileri [The concept of privacy in the context of personal health data]. Türkiye Biyoetik Dergisi, (S 1), 1.
• Karadağlı, F. (2016). Profesyonel hemşirelikte etik. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(3), 197–200.
• Kunyk, D., & Austin, W. (2012). Nursing under the influence: A relational ethics perspective. Nursing Ethics, 19(3), 380–389. https://doi.org/10.1177/0969733011406767
• Lawrence, D. J. (2007). The four principles of biomedical ethics: A foundation for current bioethical debate. Journal of Chiropractic Humanities, 14, 34–40. https://doi.org/10.1016/S1556-3499(13)601 61-8
• Leider, J. P., DeBruin, D., Reynolds, N., Koch, A., & Seaberg, J. (2017). Ethical guidance for disaster response, specifically around crisis standards of care: A systematic review. American Journal of Public Health, 107(9), e1–e9. https://doi.org/10.2105/AJPH.2017.303882
• Liaschenko, J., & Peter, E. (2004). Nursing ethics and conceptualizations of nursing: Profession, practice and work. Journal of Advanced Nursing, 46(5), 488–495. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2004.03011.x
• Linton, M., & Koonmen, J. (2020). Self-care as an ethical obligation for nurses. Nursing Ethics. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/0969733020940371
• Madenoğlu Kıvanç, M. (2015). Hemşirelikte etik karar verme. Florence Nightingale Journal of Nursing, 13(55), 63–68.
• Milliken, A. (2018). Ethical awareness: What it is and why it matters. OJIN: The Online Journal of Issues in Nursing, 23(1). https://doi.org/10.3912/OJIN.Vol23No01Man01
• Morens, D. M., Folkers, G. K., & Fauci, A. S. (2009). What is a pandemic? The Journal of Infectious Diseases, 200(7), 1018–1021. https://doi.org/10.1086/644537
• Özceylan, G., & Kolcu, G. (2020). COVID-19’un birinci basamak sağlık hizmetlerine etkileri. Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri.
• Özsoy, S., & Dönmez, R. (2017). Hemşirelik mesleğinin ilk etik kodları: Geçmişten günümüze hemşirelik andı. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 33(1), 111–122.
• Stievano, A., & Tschudin, V. (2019). The ICN code of ethics for nurses: A time for revision. International Nursing Review, 66(2), 154–156. https://doi.org/10.1111/inr.12525
• Tosun, H. (2021). Sağlık bakım uygulamalarında etik duyarlılık. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, 3(1), 101–104. Trobec, I., & Starcic, A. I. (2015). Developing nursing ethical competences online versus in the traditional classroom. Nursing Ethics, 22(3), 352–366. https://doi.org/10.1177/0969733014533241
• Tuncay, A. C. (2015). Hukuksal etik (Legal ethics): Ders notları (2. baskı). Beta Yayıncılık. Uzun, E. (2015). Adalet meslek etiği. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• VanderWeele, T. J., Chen, Y., Long, K., Kim, E. S., Trudel-Fitzgerald, C., & Kubzansky, L. D. (2020). Positive epidemiology? Epidemiology (Cambridge, Mass.), 31(2), 189–193. https://doi.org/10. 1097/EDE.0000000000001147
• Vergano, M., Bertolini, G., Giannini, A., Gristina, G. R., Livigni, S., Mistraletti, G., Riccioni, L., & Petrini, F. (2020). Clinical ethics recommendations for the allocation of intensive care treatments in exceptional, resource-limited circumstances: The Italian perspective during the COVID-19 epidemic. Critical Care, 24(1), 165. https://doi.org/10.1186/s13054-020-02891-w
• World Health Organization. (2022). WHO coronavirus (COVID-19) dashboard. https://covid19.who. int/ Worldometers. (2024). Turkey COVID-19 statistics. https://www.worldometers.info/coronavirus/ country/turkey/