Erken Döneme Tarihlenen Katta Langar Mushafı’nın Mushaf İlimleri Bakımından İncelenmesi
Abstract
Bu makale Hz. Osman’a nisbetiyle şöhret bulan Katta Langar Kur’an yazmasını kodikoloji, imla, kıraat, zabt, ayet sayımı (‘addü’l-ây) gibi mushaf ilimleri açısından ele alır. Özbekistan’daki Katta Langar köyüne atıfla bu isimle anılan ve parçaları dağınık halde bulunan mushafın Özbekistan Müslümanları İdaresi’nde korunan on iki yaprağı bu araştırmanın sınırlarını teşkil eder. Araştırma, mushaf tarihi kaynaklarının bilgi vermediği konularda erken döneme ilişkin bilgilere yazma üzerinden ulaşmayı, yanı sıra kaynaklardaki teorik bilgilerin pratikteki yansımasını tespit etmeyi amaçlar. Yöntemsel olarak Katta Langar yapraklarındaki kelimeler tek tek yazılarak veri tabanı oluşturulmuştur. Mushaf ilimlerine göre kategorize edilen kelimeler literatürdeki bilgiler ve neşredilen bazı kadim mushaflar ile mukayese edilmiştir. Bu mukayese sonucunda yazmanın kıraat, ayet sayısı gibi özellikleri dikkate alındığında Osman Mushafları arasında Basra Mushafı ile gösterdiği uyumun ağır bastığı görülmüştür. Buna ilaveten Katta Langar yazmasının, mushaf ilimleri literatüründeki imla verileri ile örtüşmediği yerlerde Hz. Osman’a nisbet edilen kadim mushaflardan Kahire el-Meşhedü’l-Hüseynî ile büyük oranda paralellik arz ettiği tespit edilmiştir. Katta Langar yaprakları üzerine yürütülen bu araştırmanın, literatürdeki bilgiler ile uygulamanın ne kadar örtüştüğünü ortaya çıkarmak bakımından mushaf tarihine ışık tutması ve mushaf araştırmalarına katkı sağlaması beklenmektedir.
Keywords
Kıraat, El yazması, Katta Langar Mushafı, İmla, Zabt, Addü’l-ây.
References
- Abbas, Zamyâ’ Muhammed. “Devru’r-rehhâleti ve’l-müsteşrikîne ve’d-diplomasiyyîn fî sirkati’l-mahtûtât mine’l-vatani’l-Arabiyy”. el-Mecelletü’t-Dirâsâti’t-Târîhiyye ve’l-Hadâriyye 1/1 (2009), 1-22.
- Altıkulaç, Tayyar. Günümüze Ulaşan Mesâhif-i Kadîme: İlk Mushaflar Üzerine Bir İnceleme. İstanbul: IRCICA, 2015. Altıkulaç, Tayyar (ed.). Hz. Osman’a İzâfe Edilen Mushaf-ı Şerif: Topkapı Sarayı Müzesi Nüshası. İstanbul: IRCICA, 2007.
- Altıkulaç, Tayyar (ed.). Hz. Osman’a Nisbet Edilen Mushaf-ı Şerîf: Kahire el-Meşhedü’l-Hüseynî Nüshası. İstanbul: IRCICA, 2009.
- Arapov, Aleksej V. Historical Monuments of Uzbekistan. Tashkent: SMI-ASIA, New edition., 2017.
- Arthur Jeffery - I Mendelsohn. “The Ortography of the Samarqand Qur’an Codex”. Journal of the American Oriental Society 62/2 (Eylül 1942), 175-195.
- Babajanov, Bakhtiyar. “Epigraficheskie pamiatniki musul‘man-skikh mazarıv kak istochnik po istorii Sufizma (na primere mazarov Astana-Ata i Katta Kan-gar) [Tasavvuf Tarihine Bir Kaynak Olarak Müslüman Mezarlarının Epigrafik Anıtları (Astana-Ata ve Katta Kangar Mezarları Örneğinde]”. Iz istorii Sufizma: istochniki i sotsial’naia praktika, 89-97.
- Binbîn, Ahmed Şevkî - Tûbî, Mustafa. Mu‘cemu mustalahâti’l-mahtûti’l-Arabî (Kâmûs Kodikoloji). Marakeş: el-Hazânetu’l-Hasaniyyetu’r-Ribât, 3. Basım, 2005.
- Dânî, Ebû Amr Osman b. Saîd. el-Muhkem fî ’ilm-i nakti’l-mesâhif. thk. Gânim Kaddûrî el-Hamed. Dımaşk: Dâru’l-Gavsânî li’d-Dirâsâti’l-Kur’âniyye, 1438/2017.
- Dânî, Ebû Amr Osman b. Saîd. el-Mukni‘ fî ma‘rifeti mersûmi mesâhifi ehli’l-emsâr. thk. Hâtim Sâlih ed-Dâmin. Beyrut: Dâru’l Beşâiri’l-İslâmiyye, 1432/2011.
- Demirbilek, Mine. “Özbekistan’da Bulunan Yazma Eser Kütüphaneleri Üzerine Bazı Notlar”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 63/2 (2022), 1075-1089. https://doi.org/10.33227
