Year 2017, Volume 9 , Issue 1, Pages 433 - 452 2017-04-30

HURÛFÎLİK VE MİSÂLÎ’NİN BİR GAZELİNİN HURÛFÎLİK BAĞLAMINDA ŞERHİ

Sacide GÖKMEN [1]


İran’ın dinsel ve kültürel ortamında doğup gelişen Hurûfîlik, inanç ve kültür çeşitliliği açısından zengin bir mirasa sahip olan Anadolu’da da yayılma imkanı bulmuş, Osmanlı kültür ve edebiyatında önemli izler bırakmıştır. Harfler ve sayıların kutsallığını kabul edip bunlara sembolik anlamlar yükleyen Hurûfîlik, temelde vahdet-i vücûd nazariyesine dayanmaktadır. Bu düşünce sisteminin orijinal tarafı, hem âlemi hem de tasavvuf geleneğinde “âlem-i suğrâ” olarak kabul edilen insanı, harfler ve sayılarla anlamlandırmaya çalışmasıdır.

XIV. yüzyılda Fazlullah-ı Esterâbâdî tarafından sistematiği kurulan Hurûfîlik, Osmanlı coğrafyasında XVII. yüzyıla kadar etkisini sürdürmüştür. XVI. yüzyıl divan şairlerinden Mîsâlî-i Hurûfî de bu akımın takipçilerindendir. Mîsâlî’nin şiirlerinde Hurûfîlik inançlarına has unsurlara sıkça rastlanmaktadır. Bu çalışmada Hurûfîlik hakkında bilgi verilmiş, Hurûfîliğin düşünce sistemi irdelenmiş ve Misâlî-i Hurûfî’nin örnek olarak aldığımız bir gazeli bu bağlamda şerh edilmiştir. 

Hurûfîlik, Anadolu, Misâlî-i Hurûfî
  • EL-ACLÛNÎ, İsmail b. Muhammed (2000). Keşfu’l-Hafâ, Mektebetü’l-İlmi’l- Hadis, C. II, Dımaşk. AKSU, H. (1995). Fazlullah-ı Hurûfî. Diyanet İslam Ansiklopedisi, C.12, 277-279. AKSU, H. (1998). Hurûfîlik. Diyanet İslâm Ansiklopedisi, C.18, 408-412. BALLI, H. H. (2011). Hurûfilik Nedir? e-makâlat Mezhep Araştırmaları, 31-48. BALLI, H. H. (2013). Hurûfîliğin Doğuşu ve Fazlullah Hurûfî. İstanbul: Hikmetevi yayınları. BAUSANİ, A. (1992). Hurûfîlik. Tarih İncelemeleri Dergisi, 357-361. DEVELLİOĞLU, F. (2006). Osmanlıca -Türkçe Ansiklopedik Lugat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları. ELBİR, B. (2007). Surûrî'nin Şerh-i Şebistân-ı Hayâl'indeki Serh Metodu ve Hurûfilik Yansımaları. Turkish Studies, 212-229. ESTERÂBÂDÎ, F. (2012). Câvidân-Nâme. (F. Usluer, Dü.) İstanbul: Kabalcı Yayınları. GİBB, E. J. (1998). Osmanlı Şiir Tarihi I-II. Ankara: Akçağ Yayınları. HALDUN, İ. (2015). Mukaddime II. İstanbul: Dergâh Yayınları. KILIÇ, A. (2007). Dağılmış İncileri Toplamak: Şerh Tasnifi Denemesi. Klasik Türk Edebiyatı Sempozyumu (s. 363-369). İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Author: Sacide GÖKMEN

Dates

Publication Date : April 30, 2017

ISNAD Gökmen, Sacide . "HURÛFÎLİK VE MİSÂLÎ’NİN BİR GAZELİNİN HURÛFÎLİK BAĞLAMINDA ŞERHİ". Şarkiyat 9 / 1 (April 2017): 433-452 .