Year 2017, Volume 9 , Issue 2, Pages 839 - 861 2017-11-30

HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ

Mahmud Esad ERKAYA [1]


Tasavvufî eğitim, mürid ile mürşid arasındaki ilişkiye dayanır. Tıpkı Hz. Peygamber ile ashabı arasında olduğu gibi mürşid genel anlamda İslam’ın özelde ise tasavvufun prensiplerini müridlerine örnek olmak suretiyle aktarır. Bu eğitim metodu tasavvufta sohbet olarak adlandırılır. Mürşid, müridlerine bir taraftan sözlü olarak diğer taraftan da hâlen bizzat uygulamalı olarak temel ilke ve esasların hayata nasıl aktarılabileceğini göstermektedir. Bunun karşısında mürid ise birtakım kurallara ve edeplere riayet etmekle yükümlüdür. Bunun için tasavvuf kaynaklarında mürşidde bulunması gereken özellikler ve bunun yanında müridin şeyhine karşı riayet etmesi gereken edepler ayrıntılı şekilde ele alınmış, böylece sağlam bir hoca – talebe ilişkisinin temelleri atılmıştır.

Çalışmada, tasavvufî eğitim süresince mürid ile mürşidi arasındaki ilişkiler Nakşibendiyye’nin Hâlidiyye kolu özelinde ele alınacaktır. Bu bağlamda Mevlânâ Hâlid el-Bağdâdî’nin günümüze kadar yaygın bir şekilde okunmuş ve tarikat âdâbı konusunda başucu kitabı haline gelmiş Risâle-i Hâlidiyye’si başta olmak üzere temel Hâlidiyye kaynakları çerçevesinde; mürşidde bulunması gereken özellikler, müridin mürşidine karşı uyması gereken edepler, mürşid ile müridi arasındaki mânevî bağın (rabıtanın) esasları, mürşid ile görüşme, konuşma, onun hizmetinde bulunma ve ziyaret etme âdâbı gibi hususlar değerlendirilecektir. Böylece Hâlidiyye ekolü örnekliğinde tasavvufî eğitim geleneğinin en önemli konularından biri olan mürşid ve mürid ilişkileri somut bir şekilde ortaya konulmuş olacaktır.

Tasavvufî Eğitim, Mürşid, Mürid, Âdâb, Hâlidiyye
  • Algar, Hamid, “Hâlidiyye”, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), İstanbul 1997, XV, 295-296.
  • Altıparmak, Ö. Faruk, “Tarikat Geleneğinde Mürit-Mürşit İlişkisi”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14 (2005), ss. 37-55.
  • Cürcânî, Ebü’l-Hasan Seyyid Şerif Ali b. Muhammed b. Ali, Mu’cemü’t-ta’rîfât, haz. Muhammed Sıddîk el-Münşâvî, Kahire: Muhammed Sıddîk el-Münşâvî, ty.
  • Demirci, Mehmet, “Himmet”, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), 1998, XVIII, 56-57.
  • Demirdaş, Öncel, “Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî’ye Göre Mürid-Mürşid İlişkisinin Boyutları”, I. Uluslararası Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî Sempozyumu Bildiriler Kitabı (03-05 Ekim 2013 Gümüşhane), 2014, ss. 323-330.
  • Gökcan, M. Mansur, Temel Ahlâkî Prensipleriyle Tasavvuf, Ankara: Harf Yay., 2017.
  • Göktaş, Vahit, “Mevlânâ Halid-i Bağdâdî’nin “Risaletü fî Tahkîki’r-Rabıta” Adlı Eseri ve Rabıta ile İlgili Görüşleri”, Tasavvuf Yazıları, 2014, ss. 331-345.
  • Gönen Kayacan, Sinem, “Ebu’l-Hasan Harakânî Hazretleri’nde Mürit, Mürşit Anlayışı”, Turkish Studies = Türkoloji Araştırmaları, XI/5 (2016), ss. 285-296.
  • Gözütok, Şakir, Sûfî Pedagojisi Tasavvufta Şahsiyet Eğitimi, İstanbul: Nesil Yay., 2012.
  • Gül, Halim, “Nakşî-Halidî Şeyhi Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî’nin Şeyh/Mürşid Anlayışı”, I. Uluslararası Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî Sempozyumu Bildiriler Kitabı (03-05 Ekim 2013 Gümüşhane), 2014, ss. 225-234.
  • Gümüşhânevî, Ahmed Ziyâüddin, Câmiu’l-usul fi’l-evliyâ, haz. Ahmed Ferîd el-Mizyedî, Beyrut: Dâru'l-Kütibi'l-İlmiyye, 2010.
  • Gümüşoğlu, Dursun, “Bektâşîliğe Göre İnsan ve Mürşîd Anlayışı”, Uluslararası Bektaşilik ve Alevilik Sempozyumu -I-, 28-30 Ekim 2005, 2005, ss. 111-122.
  • Hâlid el-Bağdâdî, Mevlânâ, Terceme-i Risâle-i Hâlidiyye, yy.1857.
  • Halil b. Ahmed, Kitâbü’l-ayn, haz. Abdülhamid Hindâvî, I-IV, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • Hânî, Muhammed b. Abdullah, Kitâbü’l-Behceti’s-seniyye fî âdâbi’t-tarîkati’l-aliyyeti’l-Hâlidiyyeti’n-Nakşibendiyye, İstanbul: İhlâs Vakfı Yay., 2002.
  • Hücvîrî, Ebü’l-Hasen, Keşfu’l-mahcûb (Hakikat Bilgisi), çev. Süleyman Uludağ, İstanbul: Dergâh, 2010.
  • İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyin Ahmed b. Faris b. Zekeriyyâ, Mu’cemü mekâyisi’l-luga, haz. Abdüsselam Muhammed Harun, I-VI, Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1979.
  • İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Muhammed b. Mükerrem b. Ali el-Ensârî, Lisânü’l-Arab, haz. Abdullah Ali Kebir, Muhammed Ahmed Hasbullah – Hâşim Muhammed eş-Şâzelî, I-VI, Kahire: Dâru’l-maârif, ty.
  • Kara, Mustafa, “Müridin Gönlündeki Mürşid Mürşidin Gönlündeki Mürid”, Bursa’da Dünden Bugüne Tasavvuf Kültürü, 2002, ss. 48-59.
  • Kavak, Abdulcebbar, “Mevlânâ Hâlid-i Bağdadî ve Hâlidî Tasavvuf Geleneğinin Tarihi Gelişim Süreci”, Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.
  • Konur, Himmet, “Mesnevî’de Mürîd-Mürşid İlişkisi”, Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, VI/14 (2005), ss. 149-158.
  • Kotku, Mehmed Zahid, Tasavvufî Ahlâk, I-V, İstanbul: Seha Neşriyat, 1981.
  • Köprülü, Fuat, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yay., 1976.
  • Öngören, Reşat, “Şeyh”, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), 2010, XXXIX, 50-52.
  • Râgıb el-İsfahânî, Ebü’l-Kāsım Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal, el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân, haz. Safvân Adnân ed-Dâvûdî, Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1412.
  • Tehânevî, Muhammed b. A’lâ b. Ali el-Fârukî el-Hanefî Mevsûatü keşşâfi ıstılâhâti’l-fünûn ve’l-ulûm, haz. Refîk el-Acem, I-II, Beyrut: Mektebetu Lübnan [Librairie du Liban], 1996.
  • Uludağ, Süleyman, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Kabalcı, 2012.
  • Weismann, Itzchak, Nakşibendilik, Dünya Çapında Bir Sûfî Geleneğin Sünnî Tutum ve Faal Tavrı, çev. İrfan Kelkitli, İstanbul: Litera Yay., 2015.
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Author: Mahmud Esad ERKAYA
Institution: ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : November 30, 2017

Bibtex @research article { sarkiat320503, journal = {Şarkiyat}, issn = {}, eissn = {1308-9633}, address = {}, publisher = {Şarkiyat Araştırmaları Derneği}, year = {2017}, volume = {9}, pages = {839 - 861}, doi = {10.26791/sarkiat.320503}, title = {HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ}, key = {cite}, author = {ERKAYA, Mahmud} }
APA ERKAYA, M . (2017). HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ. Şarkiyat , 9 (2) , 839-861 . DOI: 10.26791/sarkiat.320503
MLA ERKAYA, M . "HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ". Şarkiyat 9 (2017 ): 839-861 <https://dergipark.org.tr/en/pub/sarkiat/issue/30758/320503>
Chicago ERKAYA, M . "HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ". Şarkiyat 9 (2017 ): 839-861
RIS TY - JOUR T1 - HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ AU - Mahmud Esad ERKAYA Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - doi: 10.26791/sarkiat.320503 DO - 10.26791/sarkiat.320503 T2 - Şarkiyat JF - Journal JO - JOR SP - 839 EP - 861 VL - 9 IS - 2 SN - -1308-9633 M3 - doi: 10.26791/sarkiat.320503 UR - https://doi.org/10.26791/sarkiat.320503 Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Şarkiyat HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ %A Mahmud Esad ERKAYA %T HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ %D 2017 %J Şarkiyat %P -1308-9633 %V 9 %N 2 %R doi: 10.26791/sarkiat.320503 %U 10.26791/sarkiat.320503
ISNAD ERKAYA, Mahmud . "HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ". Şarkiyat 9 / 2 (November 2017): 839-861 . https://doi.org/10.26791/sarkiat.320503
AMA ERKAYA M . HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ. Şarkiyat. 2017; 9(2): 839-861.
Vancouver ERKAYA M . HÂLİDİYYE TASAVVUF GELENEĞİNDE MÜRİD - MÜRŞİD İLİŞKİLERİ. Şarkiyat. 2017; 9(2): 861-839.