Year 2017, Volume 9 , Issue 2, Pages 624 - 643 2017-11-30

VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ

Kemal EROL [1]


Vecize, bir duygu veya düşünceyi, bir ilkeyi mümkün olduğu kadar kısa, öz ve kesin bir biçimde anlatan bilgece ifadelerdir. Türk Edebiyatında özellikle Tanzimat’tan sonra çeşitli eserlerde dağınık olarak yer alan, kimi zaman bütünüyle bağımsız kitap halinde örneklerine de rastlanan vecizeler, manzum veya mensur biçimde varlık  göstermiş özlü sözlerdir. Vecizeler, yaşanan olaylara ve yapılan keskin gözlemlere dayanılarak oluşmuş, Türk edebiyatında bilhassa Tanzimat'tan sonra giderek geniş bir yer tutmaya başlamıştır. Servet-i Fünûn döneminde de bu türün önemli ürünlerine rastlanmaktadır. Pek çok aydın entelektüel zümrenin,  ilim adamının ve düşün insanının eşyaya, hayata ve olaylara yönelik bakış açılarını özetleyen vecizelerin evrensel boyutu öne çıksa da millî hassasiyetleri kuvvetle barındırdığı görülür. Edebiyatımızda bu türün teorik esasları, ilk olarak Cenap Şahabettin'in (1870-1934) yazdığı "Vecize Edebiyatı" başlıklı yazısıyla belirlenmiştir. Yine onun Tiryaki Sözleri, bizde türün Tanzimat'tan sonra müstakil kitap halinde neşredilmiş ilk örneği sayılır. Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinde de veciz sözler yazmaya pek çok alim, devlet adamı, şair ve yazarın ilgi duyduğu bilinmektedir. Bu dönemlerde Türk edebiyatına kazandırdığı değişik türlerden eserleriyle tanınan Raif Necdet Kestelli de mezkûr vadiye Süzme Sözler (1935) adlı eseriyle katılmıştır.

Bu çalışmada genel olarak özdeyişlerin özelde Süzme Sözler'in Türk edebiyatına mal olmuş anlatılar arasındaki yerini belirlemek amaçlanmıştır. Yöntem olarak Kestelli'nin Süzme Sözler'inde yer alan veciz deyişleri tarama, okuma, tematik açıdan tasnif etme ve metin odaklı bir analize tabi tutma yöntemi kullanılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Vecize Edebiyatı, Raif Necdet Kestelli, Süzme Sözler


vec, ede, rai, süz, söz
  • Kaynakça Akay, Hasan, Servet-i Fünûn Şiir Estetiği, Kitabevi Yayınları, İstanbul, 1998.
  • Akdaş, Gülsüm, Raif Necdet Kestelli'nin Hayatı ve Eserleri, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 1995, "Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi", s.56.
  • Andı, Fatih , "Arif Nihat Asya'nın Kısa Nesirleri", İlmî Araştırmalar, 2004, S: 18, ss.7-16.
  • Cenap Şahabeddin, "Evrâk-ı Eyyam", Dersaâdet, Kanaat Matbaası, İstanbul, (1331/1915).
  • Cenap Şahabeddin, (1927). “Vecize Edebiyatı”, Servet-i Fünun, C:61, No:1600/126, 14 Nisan 1927, ss.335-339.
  • Cenap Şahabeddin, Tiryaki Sözleri, (Haz.:Dr. Orhan F. Köprülü- Dr. Reyan Erben), Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, 1978. s.207.
  • Cenab Şehabeddin, "Serseri Fikirler", Servet-i Fünûn, 5 Şubat 1341 (5 Şubat 1925), nr. 12 -1486.
  • Cenap Şahabettin, Tiryaki Sözleri, (Haz: Adem Ceyhan), Nesil Yayınevi, İstanbul, 2013.
  • Cenap Şahabettin, Cenab Şahabeddin ve Vecizeleri (Haz: Mehmet Saka- Vasfi Şensözen), Ayyıldız Matbaası, Ankara, 1959.
  • Enginün, İnci, Cenap Şahabettin, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1989.
  • Egun, Sadeddin Nüzhet, Cenap Şehabeddin, Hayatı, Seçme Şiirleri, Yeni Şark, İst.,1935.
  • Erol, Kemal, Raif Necdet Kestelli - Üç Perdelik Hissî ve İctimaî Piyes: Tîrâje , Birleşik Dağıtım, Ankara, 2013.
  • Kerimoğlu, Caner, “Hakan Günday Romanlarında Aforizmalar”, Turkish Studies - International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 5/1Winter 2010, p.1148.
  • Kestelli, Raif Necdet, Süzme Sözler, Akşam Matbaası, İstanbul, 1935.
  • Mehmet Cemil, Vecizeler, Evkâf-ı İslâmiye Matbaası, İstanbul, 1336/1920.
  • Oktürk, Şerif, Konuşma Sanatı ve Özdeyişlerin Antolojisi, Kastaş Yay., İstanbul, 2006.
  • Olgun, Tahirül Mevlevi, Edebiyat Lügati, (Haz. Kemal Edib Kürkçüoğlu), Enderun Kitabevi, İstanbul, 1973.
  • Özsever, Hüseyin Sîret, "Manzum Sözler", Sevet-i Fünûn, 9 Nisan 1341 (9 Nisan 1925), C.57, nr:21-1495, ss 327-330.
  • (Kestelli), Raif Necdet, "Sevda-yı Masum", Hisler ve Fikirler, Matbaa-ı Hayriye ve Şürekâsı, İstanbul,1910, ss.234-247.
  • (Kestelli), Raif Necdet, Hayat-ı Edebiyye, Orhaniye Matbaası, İstanbul, 1922.
  • Şemsettin Sami, Emsâl, (Doğu-Batı Filozof ve Edebiyatçılarından Özdeyişler: Haz: İbrahim Öztürkçü), Selis Yayınevi, İstanbul, 1878/2013.
  • Tarakçı, Celâl, Cenâb Şehabeddin’de Tenkid, Eser Matbaası, Samsun, 1986.
  • Tarakçı, Celal, "Cenap Şahabettin", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.7, İstanbul, 1993, ss.346-349.
  • TDK , Büyük Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2011.
  • Törenek, Mehmet, "Yazar Eser İlişkisi Bağlamında Cenap Şahabettin ve Tiryaki Sözleri", Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2016, Yıl: 4, S.: 24, ss. 1-13.
  • Yağar, Ali Sait, "Aforizma Yazarı Olarak Midhat Cemal Kuntay", FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 2016, S. 8, ss. 281-295.
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0003-2234-3090
Author: Kemal EROL
Institution: YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : November 30, 2017

Bibtex @research article { sarkiat336227, journal = {Şarkiyat}, issn = {}, eissn = {1308-9633}, address = {}, publisher = {Şarkiyat Araştırmaları Derneği}, year = {2017}, volume = {9}, pages = {624 - 643}, doi = {10.26791/sarkiat.336227}, title = {VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ}, key = {cite}, author = {EROL, Kemal} }
APA EROL, K . (2017). VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ. Şarkiyat , 9 (2) , 624-643 . DOI: 10.26791/sarkiat.336227
MLA EROL, K . "VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ". Şarkiyat 9 (2017 ): 624-643 <https://dergipark.org.tr/en/pub/sarkiat/issue/30758/336227>
Chicago EROL, K . "VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ". Şarkiyat 9 (2017 ): 624-643
RIS TY - JOUR T1 - VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ AU - Kemal EROL Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - doi: 10.26791/sarkiat.336227 DO - 10.26791/sarkiat.336227 T2 - Şarkiyat JF - Journal JO - JOR SP - 624 EP - 643 VL - 9 IS - 2 SN - -1308-9633 M3 - doi: 10.26791/sarkiat.336227 UR - https://doi.org/10.26791/sarkiat.336227 Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Şarkiyat VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ %A Kemal EROL %T VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ %D 2017 %J Şarkiyat %P -1308-9633 %V 9 %N 2 %R doi: 10.26791/sarkiat.336227 %U 10.26791/sarkiat.336227
ISNAD EROL, Kemal . "VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ". Şarkiyat 9 / 2 (November 2017): 624-643 . https://doi.org/10.26791/sarkiat.336227
AMA EROL K . VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ. Şarkiyat. 2017; 9(2): 624-643.
Vancouver EROL K . VECİZE EDEBİYATI VE SOSYAL ÖĞRETİ ÖRNEĞİ OLARAK RAİF NECDET KESTELLİ'NİN SÜZME SÖZLER'İ. Şarkiyat. 2017; 9(2): 643-624.