Afganistan Sahası Özbek Türkçesinde Kulak Organıyla Kurulan Deyimler

Bu çalışmada, Afganistan sahası Özbek Türkçesinde kulak organıyla ilgili deyimler ele alınacaktır. Özbek Türkçesinde organ adlarıyla kurulan deyimler, dilin en canlı unsurlarındandır. Bu organ adları arasında kulak organı daha dikkat çekici bir kullanım alanına sahiptir. Kulak organıyla kurulan bu deyimler, hem fiziksel işitme duyusunu temsil eder hem de sosyal ve kültürel bağlamda farklı anlam genişlemelerine yol açar. Bu nedenle Özbek Türkçesinde kulak organıyla kurulan deyimler, günlük konuşmalardan edebî eserlere kadar geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bu çerçevede, Afganistan sahası Özbek Türkçesinde kulak organıyla kurulan deyimlerin incelenmesi, hem söz varlığının zenginliğini ortaya koymak hem de Türk lehçeleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları anlamak açısından önem arz etmektedir. Bu bağlamda, Afganistan sahası Özbek Türkçesine ait deyimler ilk kez Mohammad Halim Yarqin tarafından Özbek Tili Frazeoloji Sözligi adlı çalışmada derlenmiş ve kulak organıyla ilgili toplam 32 deyim tespit edilmiştir. Bizim çalışmamızda ise bu deyimler daha geniş bir kapsamda ele alınmıştır. Çalışmada, yalnızca doküman incelemesi değil, aynı zamanda görüşme tekniğine de başvurulmuştur. Deyimlerin (bazı edebî örnekler hariç) neredeyse tamamı Afganistan sahası Özbek Türkçesinin ağız özelliği esas alınarak yazılmıştır. İnceleme neticesinde kulak organıyla kurulan toplam 113 deyim tespit edilerek değerlendirilmiştir.

This study examines idioms related to the organ ear in Uzbek Turkish of Afghanistan region. In Uzbek Turkish, idioms formed with body-part names constitute one of the most dynamic and vivid elements of the language. Among these body parts, the organ ear has particularly broad and extensive usage. Idioms formed with the organ ear not only express the physical sense of hearing but also expand into diverse meanings and concepts within social and cultural contexts. Therefore, idioms containing the organ ear in the Uzbek Turkish are widely used from everyday speech to scientific and literary works. In this context, studying idioms based on the word ear in the Uzbek Turkish of Afghanistan region is highly important, both in terms of revealing lexical richness and understanding the similarities and differences among contemporary Turkic dialects. In this regard, idioms belonging to Uzbek Turkish of Afghanistan region were first compiled by Mohammad Halim Yarqin in his work titled (Phraseological Dictionary of the Uzbek Language), in which a total of 32 idioms related to the ear were identified. In this study, idioms containing the word ear have been examined extensively. The study employs not only document analysis but also interview techniques. Except for a few literary examples, almost all idioms are written based on the dialectal features of the Afghanistan variety of Uzbek Turkish. The findings revealed a total of 113 idioms formed with the word ear were identified and examined through the analysis.