DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Buket Çelik

doi:10.61904/sbe.1392402

DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Abstract

Osmanlı’da en yüksek mahkeme Divan-ı Hümâyun’du. Divanda hem devlet meseleleri görüşülür hem de halkın şikâyetleri dinlenirdi. Din, dil, mezhep, cinsiyet ayrımı yapılmaksızın herkes divana başvurabilirdi. Divana gelen kişilerin şikâyetleri dinlenir ve şer‘i ve örfi kanuna uygun bir şekilde sonuçlandırılırdı. Çalışmada 5 numaralı Sivas Ahkâm-ı Şikâyet Defteri incelenmiştir. Bu defter Sivas eyaleti içerisinde yaşayan halkın divana sunduğu şikâyetlerden oluşmaktadır. Defterde, 1752-1755 yılları arasında eyaletten gelen 1041 şikâyetle ilgili hükümler kayıtlıdır. Hükümlerin karar cümlelerine bakılarak divana yapılmış şikâyetlerle nasıl ilgilenildiği hakkında değerlendirme yapılmıştır. Divandan çıkan kararlar, davanın divanda sonuca ulaştırılmış olup olmamasına göre başlıca iki başlıkta toplanmıştır. Daha sonra bunlar da kendi içerisinde alt başlıklara ayrılmıştır. Her bir alt başlıkta divanın davaları araştırma ve soruşturma yöntemleri ele alınmıştır. Defterlere kaydedilmiş ancak şikâyet özelliği taşımayan seyahat izinlerinden ve yol güvenliğinin sağlanması hakkındaki emirlerden de kısaca bahsedilmiştir. Sivas eyaletinden divana yapılmış şikâyetlerin yarıdan fazlasının olay mahalline geri sevk edildiği tespit edilmiş ve bunun sebepleri ve gerekçeleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca divanın verdiği diğer kararlar da tespit edilerek davaların kaç farklı yöntemle sonuçlandırıldığı incelenmiştir.

Keywords

References

A.{DVNS.AHK.SS.d Sıra No. 5 (5 Numaralı Sivas Ahkâm-ı Şikâyet Defteri)
Afyoncu, E. (2014). Osmanlı Devlet Teşkilatında Defterhâne-i Âmire (XVI-XVIII. Yüzyıllar), Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Aktaş, N. (1991). “Atik Şikâyet Defteri”, (C. 4, ss. 68), Diyanet Vakfı Yayınları.
Akyüz, V. (2002). “Müslüman Türk Devletlerinde Dîvân-ı Mezalim Kurumu”, (Ed. H.C. Güzel, K. Çiçek, S. Koca), Türkler, (C. 5, ss. 210-234), Yeni Türkiye Yayınları.
Bayındır, A. (2002). “Örneklerle Osmanlı’da Ceza Yargılaması”, (Ed. H.C. Güzel, K. Çiçek, S. Koca), Türkler, (C. 10, ss. 69-82), Yeni Türkiye Yayınları.
Cevger, G. - Keçeci Kurt, S. (2019). “Sivas Ahkâm-ı Şikâyet Defterlerinde Amasya Kazâsı İle İlgili Kayıtlar”, (C. 6 (4), ss. 149-159), Avrasya Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi.
Çelik, B. (2019). “Âyânlık İle Eşkıyalık Arasında: Osmanlı Taşrasında Küçük Ali Sorunu (1752-1763)”, (C. 46, ss. 87-108), OTAM.
Ekinci, E. B. (2017). Osmanlı Hukuku, Adalet ve Mülk, Arı Sanat Yayınları.

Gür, A. R. (2017). Osmanlı İmparatorluğu’nda Kadılık Müessesesi, (2. Baskı), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Halaçoğlu, Y. (1995). XIV-XVII. Yüzyıllarda Osmanlılarda Devlet Teşkilatı ve Sosyal Yapı, (2. Baskı), Türk Tarih Kurumu Yayınları.
İnalcık, H. (2018a). Adâletnâmeler. C. Dalgakıran (Ed.), Osmanlı’da Devlet, Hukuk ve Adalet, (ss. 95-234), Kronik Yayınları.
İnalcık, H. (2018b). Şikâyet Hakkı: ‘Arz-i Hâl ve ‘Arz-i Mahzar’lar. C. Dalgakıran (Ed.), Osmanlı’da Devlet, Hukuk ve Adalet, (ss. 63-91), Kronik Yayınları.
Mumcu, A. (1994). “Divân-ı Hümâyun”, (C. 9, ss. 430-432), Diyanet Vakfı Yayınları.
Mumcu, A. (2017). Divân-ı Hümayun, Phoenix Yayınları.
Okur Gümrükçüoğlu, S. (2012). Şikâyet Defterlerine Göre Osmanlı Teb‘asının Şikâyetleri. (C. 61 (1), ss. 175-206), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi.
Ortaylı, İ. (1994). Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti’nde Kadı, Turhan Kitabevi Yayınları. Sahillioğlu, H. (1988). “Ahkâm Defteri”, (C. 1, ss. 551), Diyanet Vakfı Yayınları.
TAŞ, H. (2007). Osmanlı’da Şikâyet Hakkının Kullanımı Üzerine Düşünceler. (C. 3, ss. 187-204), Memleket, Siyaset, Yönetim Dergisi.
Tuğluca, M. (2016). XVII. Yüzyıl Şikâyet Defterlerine Göre Osmanlı Devlet-Toplum İlişkisinde Şikâyet Mekanizması ve İşleyiş Biçimi, TTK Yayınları.
Unan, F. (2015). “Osmanlı İdare Felsefesinde Adâlet”, Halil İnalcık Adalet Kitabı (Ed. Bülent Arı, Selim Sarıtaş), (2. Baskı, ss. 117-132), Yeditepe Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Ottoman Central Organization

Journal Section

Research Article

Authors

Buket Çelik ^*
0000-0002-6959-7197
Türkiye

Publication Date

April 30, 2024

Submission Date

November 17, 2023

Acceptance Date

April 1, 2024

Published in Issue

Year 2024 Number: 48

DOI

https://doi.org/10.61904/sbe.1392402

IZ

https://izlik.org/JA32PR88UH

Cite

RIS / Bibtex

APA

Çelik, B. (2024). DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 48, 285-314. https://doi.org/10.61904/sbe.1392402

AMA

1.Çelik B. DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. JISS. 2024;(48):285-314. doi:10.61904/sbe.1392402

Chicago

Çelik, Buket. 2024. “DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME Ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, nos. 48: 285-314. https://doi.org/10.61904/sbe.1392402.

EndNote

Çelik B (April 1, 2024) DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 48 285–314.

IEEE

[1]B. Çelik, “DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”, JISS, no. 48, pp. 285–314, Apr. 2024, doi: 10.61904/sbe.1392402.

ISNAD

Çelik, Buket. “DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME Ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 48 (April 1, 2024): 285-314. https://doi.org/10.61904/sbe.1392402.

JAMA

1.Çelik B. DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. JISS. 2024;:285–314.

MLA

Çelik, Buket. “DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME Ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 48, Apr. 2024, pp. 285-14, doi:10.61904/sbe.1392402.

Vancouver

1.Buket Çelik. DİVÂN-I HÜMÂYÛN’UN TAŞRADAN GELEN ŞİKÂYETLERİ İNCELEME ve SONUÇLANDIRMA YÖNTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. JISS. 2024 Apr. 1;(48):285-314. doi:10.61904/sbe.1392402

Cited By

Sivas Eyaletindeki Şehirli ve Köylü Kadınların Sosyo-Ekonomik Yaşamları ve Şikâyetleri (1752-1755)

Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1632353

FAS’TA DİLEKÇE HAKKININ HUKUKSAL NİTELİĞİ VE TÜRKİYE İLE KARŞILAŞTIRILMALI OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ

Selcuk Universitesi Hukuk Fakultesi Dergisi

https://doi.org/10.15337/suhfd.1659303