SİYASAL İLETİŞİMDE ALTERNATİF BİR ARAÇ OLARAK FIKRALAR

Öz

Öz: Siyaset ile siyasal iletişim arasındaki ilişki, kamusal alanın inşasında dilin ve dil aracılığıyla üretilen sembolik anlamların belirleyici rolünü açıkça ortaya koymaktadır. Siyasal aktörler, meşruiyet üretim süreçlerinde yalnızca işlevsel söylemlerden değil, aynı zamanda mizahi anlatılar ve fıkralar gibi araçlardan da yararlanarak mesajlarını daha geniş kitlelere ulaştırmayı amaçlamaktadır. Fıkralar, karmaşık ideolojik durumları basite indirgeyerek, güç ilişkilerini daha görünür kılan ve eleştirel düşünceyi dolaylı biçimde teşvik eden kültürel araçlar olarak işlev görmektedir. Çalışma, Türkiye’de siyasal iletişim bağlamında fıkraların nasıl bir işlev üstlendiğini incelemektedir. Araştırmada, halk arasında yaygın olarak anlatılan fıkralar içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu çalışma, fıkraların yalnızca mizahi anlatılar olarak değil, aynı zamanda siyasal eleştirinin dolaylı biçimde ifade edildiği kamusal söylem biçimleri olarak işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, öncelikle siyasal iletişim ile fıkralar arasındaki kuramsal ve işlevsel ilişki ele alınmış; ardından fıkraların siyasal anlatı içerisindeki konumu ortaya konulmuştur. Son aşamada ise seçilen örnekler üzerinden gerçekleştirilen çözümlemeler aracılığıyla fıkraların üretildikleri siyasal bağlamla olan ilişkisi analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Siyasal İletişim
• Mizah
• Fıkra
• Siyasal Söylem

JOKES AS AN ALTERNATIVE TOOL IN POLITICAL COMMUNICATION

Öz

The relationship between politics and political communication clearly demonstrates the decisive role of language and the symbolic meanings produced through it in the construction of the public sphere. In processes of legitimacy production, political actors aim to reach broader audiences not only through functional discourses but also by utilizing tools such as humorous narratives and anecdotes. Anecdotes function as cultural instruments that simplify complex ideological contexts, render power relations more visible, and indirectly foster critical thinking. This study examines the role and function of anecdotes within the context of political communication in Türkiye. In the research, widely circulated anecdotes among the public are analyzed through content analysis. The findings reveal that anecdotes operate not merely as humorous narratives but also as forms of public discourse through which political criticism is expressed indirectly. Accordingly, the study first addresses the theoretical and functional relationship between political communication and anecdotes; it then explores the position of anecdotes within political narratives. Finally, through analyses conducted on selected samples, the relationship between these anecdotes and the political contexts in which they are produced is examined.

Anahtar Kelimeler

• Keywords: Political Communication
• Humor
• Joke
• Political Discourse

Kaynakça

1. Akalın, L. S. (1980). Edebiyat terimleri sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınevi.
2. Akay, R. A. (2011). Güncel Türk Siyasi Yaşamında “Siyasal İletişim Danışmanı” Kavramı. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
3. Akşehir Belediyesi. (2025). Fıkralar. http://www.aksehir.bel.tr/fikralar.pdf. (Erişim Tarihi: 9 Eylül 2025).
4. Aktaş, H. (2004). Bir Siyasal İletişim Aracı Olarak İnternet. Konya: Tablet Yayınları.
5. Albayrak, N. (2004). Ansiklopedik Halk Edebiyatı Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Leyla İle Mecnun Yayıncılık.
6. Aziz, A. (2003). Siyasal İletişim. Ankara: Nobel Yayınevi.
7. Bakhtin, M. M. (1981). The dialogic imagination: Four essays. University of Texas Press.
8. Bars, M. E. (2019). Sanal Dünyada Halk Mizahının Gülen/Güldüren Yüzü: Siyasi Fıkralar. Folklor/Edebiyat, 25(99), 471–490.

9. Bongrand, M. (1992). Politikada Pazarlama. İstanbul: İletişim Yayınları.
10. Boratav, P. N. (1969). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınları.
11. Boratav, P. N. (1969). Az Gittik Uz Gittik. Ankara: Bilgi Yayınevi.
12. Devran, Y. (2016). Mizah Unsurlarının Siyasal İletişimde Kullanımı. The Journal Of Academic Social Science Studies, 4, 375–389.
13. Ekici, M. (2009). Gülme Teorileri ve Nasreddin Hoca Fıkraları. 21. Yüzyılı Nasreddin Hoca İle Anlamak, 271–280.
14. Elçin, Ş. (2004). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları.
15. Erdoğan, İ. (1997). İletişim Egemenlik ve Mücadeleye Giriş. Ankara: İmge Kitabevi.
16. Fidan, Z. (2016). Teknoloji ve Siyasal İletişim: Seçim Kampanyalarında Yeni İletişim Teknolojilerinin Kullanımı. Konya: Literatürk Academia Yayınları.
17. Graber, D. A. (1981). Political Language. In D. Nimmo & K. Sanders (Eds.), Handbook Of Political Communication (Pp. 195–223). Beverly Hills, CA: Sage Publications.
18. Güzel, A., & Torun, A. (2003). Türk Halk Edebiyatı El Kitabı. Ankara: Akçağ Yayınları.
19. Karaçor, S. (1999). Yeni İletişim Teknolojileri, Siyasal Katılım, Demokrasi. Yönetim ve Ekonomi, 16(2), 121–131.
20. Kaya, D. (2020). Türk Dünyası Ansiklopedik Türk Halk Edebiyatı Kavramları ve Terimleri Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları.
21. Kentel, F. (1991). Demokrasi Kamuoyu ve Siyasal İletişime Dair. Birikim Dergisi, 30, 39–44.
22. Kışlalı, A. T. (2010). Siyaset Bilimi. İstanbul: İmge Kitabevi.
23. Kutlutaş, H. (2020). Mizah Serisi–02: Hizaya Çekilmiş Temel Fıkraları. Ankara: Kıssa Tadında Yayınları.
24. Mahmud, K., Erdi, S., & Yurteser, S. T. (2005). Dîvânü Lugâti't-Türk. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
25. Mutlu, E. (2004). İletişim Sözlüğü. Ankara: Bilim-Sanat Yayınları.
26. Oktay, M. (2002). Politikada Halkla İlişkiler. İstanbul: Derin Yayınları.
27. Öngören, F. (1983). Cumhuriyet Dönemi Türk Mizahı ve Hicvi. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
28. Öngören, F. (1998). Cumhuriyetin 75. Yılında Türk Mizahı ve Hicvi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
29. Özdiş, H. (2010). Osmanlı Mizahında Batılılaşma ve Siyaset (1870–1877). İstanbul: Libra Kitapçılık.
30. Özkan, A. (2007). Siyasal İletişim Stratejileri. İstanbul: TASAM Yayınları.
31. Scott, J. C. (1990). Domination And The Arts of Resistance: Hidden Transcripts. Yale University Press.
32. Sakaoğlu, S. (2023). Türk Mahalli Fıkra Tipleri Üzerine Araştırmalar. Ankara: Akçağ Yayınları.
33. Sanal, T. (1998). Demirel’den Siyasi Fıkralar. Ankara: Sim Matbaacılık.
34. Seçim, M. Ö. (2017). Toplumsal Değişimlerin Siyasal Reklama Yansımaları: 2000–2010 Türkiye Örneği. Konya: Literatürk Academia.
35. Toker, H. (2013). Ulusal Politikanın Uluslararasılaşması, Siyasal Seçimler, Uluslararası İletişim ve Medya. Ankara: Orion Kitabevi.
36. Türk Dil Kurumu. (1998a). Türkçe Sözlük (Cilt 1, A–J). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basım Evi.
37. Türk Dil Kurumu. (1998b). Türkçe Sözlük (Cilt 2, K–Z). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basım Evi.
38. Uslu, K. Z. (1996). Siyasal İletişim ve 24 Aralık 1995 Genel Seçimleri. Yeni Türkiye Medya Özel Sayısı, 11, 793–794.
39. Wolton, D. (1991). Medya, Siyasal İletişimin Zayıf Halkası. Birikim Dergisi, 30, 51–58.
40. Yaşar, Ö. (2015). Türk Siyasetinde Çizgisel Mizah ve Demokrasi (Doktora Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
41. Yavaşgel, E. (2004). Siyasal İletişim Kavramlar ve Ardındakiler. Ankara: Babil Yayınları.