Derleme

Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri

Cilt: 1 Sayı: 3 18 Kasım 2026
PDF İndir
EN TR

Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri

Öz

Hayvansal kaynaklı toksinler, hem kazara maruziyetler hem de kasıtlı kullanımlar yoluyla insan sağlığını tehdit etmeyi sürdürmektedir. Kırsal tropikal bölgelerin birçoğunda yılan ısırması hâlâ önemli morbidite ve mortalite nedenidir. Dünya Sağlık Örgütü 2019’da yılan ısırmasını ihmal edilmiş ancak önlenebilir bir halk sağlığı sorunu olarak tanımlamış ve küresel bir strateji başlatmıştır. Coğrafi ve ekolojik çeşitliliği nedeniyle Türkiye, engerek envenomasyonları, akrep sokmaları ve deniz kökenli toksinler—özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarında istilacı balon balığından kaynaklanan tetrodotoksin (TTX)—açısından risk altındadır. Adli toksikoloji açısından bu olgular; ölüm nedeni tayini, ihmal/ceza soruşturmaları, iş güvenliği ve halk sağlığı müdahaleleri için kritik önemdedir. Bu derleme, ulusal veriler ve uygulama deneyimlerini bir araya getirerek epidemiyolojik örüntüleri, moleküler patofizyolojiyi, analitik yaklaşımları ve birinci basamak adli örnekleme önerilerini tanımlamaktadır. Düşük dolaşımdaki toksin düzeyleri, hızlı biyotransformasyon, antivenomun serbest toksini maskelemesi ve laboratuvar kapasitesindeki eşitsizlikler başlıca analitik güçlüklerdir. Tür tayini ve kantifikasyon için hedefli LC–MS/MS ve proteomik “venomik” paneller en yüksek duyarlılık ve özgüllüğü sunmaktadır. Kısıtlı tespit penceresi, pre-analitik hatalar, kırsal erişim engelleri ve yorum belirsizlikleri gibi pratik sorunlar gerçekçi vaka senaryolarıyla vurgulanmıştır. Gelecek için öncelikler; bütünleşik ulusal toksin veri tabanı, yapay zekâ destekli karar sistemleri, saha-uyumlu biyosensörler, standardize venomik paneller ve tedarik zinciri izinde blockchain yaklaşımlarıdır. Politika adımları; zorunlu bildirim, SOP standardizasyonu, referans laboratuvar ağının genişletilmesi, antivenom lojistiğinin optimize edilmesi ve gıda güvenliği denetimlerinin sıkılaştırılmasını içermelidir. Türkiye’de etkin yönetim; erken örnekleme, ileri analitikler, ulusal veri entegrasyonu ve multidisipliner iş birliği gerektirir. Kısa vadede biyosensör ve yapay zekâ triyaj pilotlarına, uzun vadede ulusal referans laboratuvar ve veri altyapısına odaklanılmalıdır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayı gerekmemektedir.

Kaynakça

  1. 1. Warrell DA. Snakebite. Lancet. 2010;375(9708):77–88.
  2. 2. Gutiérrez JM, Williams D, Fan HW, et al. Snakebite envenoming. Nat Rev Dis Primers. 2017;3:17063.
  3. 3. World Health Organization. Snakebite envenoming: a strategy for prevention and control. Geneva: WHO; 2019.
  4. 4. Mebert K. The herpetofauna of Turkey: diversity and distribution. Herpetol Conserv Biol. 2019;14(3):537–556.
  5. 5. UZEM (Ulusal Zehir Danışma Merkezi). Türkiye Zehirlenme Raporları. Ankara: Sağlık Bakanlığı; 2014–2023.
  6. 6. Case reports and national bulletins on scorpion envenomation in southern Turkey. Turk J Emerg Med. 2018–2022.
  7. 7. Özbek O, Karahan S, Acar S. Puffer fish (Lagocephalus sceleratus) poisoning in the Turkish Mediterranean: case series and review. Toxicon. 2020;185:1–9.
  8. 8. Calvete JJ. Snake venomics: proteomic analysis of snake venom composition and function. Toxicon. 2011;57(5):694–703.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Toksikoloji

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

18 Kasım 2026

Gönderilme Tarihi

5 Ekim 2025

Kabul Tarihi

26 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 1 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Kara, B. A. (2026). Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri. Cumhuriyet Eczacılık Dergisi, 1(3), 1-4. https://izlik.org/JA57WA88MR
AMA
1.Kara BA. Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri. CED. 2026;1(3):1-4. https://izlik.org/JA57WA88MR
Chicago
Kara, Bilge Ahsen. 2026. “Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri”. Cumhuriyet Eczacılık Dergisi 1 (3): 1-4. https://izlik.org/JA57WA88MR.
EndNote
Kara BA (18 Kasım 2026) Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri. Cumhuriyet Eczacılık Dergisi 1 3 1–4.
IEEE
[1]B. A. Kara, “Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri”, CED, c. 1, sy 3, ss. 1–4, Kas. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA57WA88MR
ISNAD
Kara, Bilge Ahsen. “Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri”. Cumhuriyet Eczacılık Dergisi 1/3 (18 Kasım 2026): 1-4. https://izlik.org/JA57WA88MR.
JAMA
1.Kara BA. Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri. CED. 2026;1:1–4.
MLA
Kara, Bilge Ahsen. “Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri”. Cumhuriyet Eczacılık Dergisi, c. 1, sy 3, Kasım 2026, ss. 1-4, https://izlik.org/JA57WA88MR.
Vancouver
1.Bilge Ahsen Kara. Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri. CED [Internet]. 18 Kasım 2026;1(3):1-4. Erişim adresi: https://izlik.org/JA57WA88MR