The Role of Animal-Origin Poisonings in Forensic Toxicology and Future Perspectives in Turkey
Öz
Animal-derived toxins continue to threaten human health, through both accidental exposures and intentional uses. In many rural tropical regions, snake envenomation remains a major cause of morbidity and mortality. In 2019, the World Health Organization recognized snakebite as a neglected but preventable public-health problem and launched a global strategy to reduce its burden. Because of its geographic and ecological diversity, Türkiye faces risks from viper envenomations, scorpion stings, and marine toxins—most notably tetrodotoxin (TTX) from invasive pufferfish along the Aegean and Mediterranean coasts. From a forensic toxicology standpoint, these cases matter for cause-of-death determination, negligence/criminal inquiries, occupational safety, and public-health action. This review synthesizes national data and practice insights to describe epidemiologic patterns, molecular pathophysiology, analytical approaches, and first-line forensic sampling recommendations. Analytical challenges include low circulating toxin levels, rapid biotransformation, antivenom masking of free toxins, and uneven laboratory capacity. Targeted LC–MS/MS and proteomic “venomics” panels currently provide the highest sensitivity and specificity for species attribution and quantification. We highlight practical hurdles—narrow detection windows, pre-analytical errors, rural access barriers, and interpretive uncertainties—using realistic case scenarios. Looking ahead, priorities include an integrated national toxin database, AI-supported decision systems, field-deployable biosensors, standardized venomic panels, and blockchain for supply-chain traceability. Policy actions should mandate case reporting, standardize SOPs, expand reference-lab networks, optimize antivenom logistics, and tighten food-safety controls. Effective management in Türkiye will require early sampling, advanced analytics, national data integration, and multidisciplinary collaboration. Short-term pilots should emphasize biosensors and AI triage; long-term success depends on nationwide reference-lab and data infrastructure.
Anahtar Kelimeler
Türkiye’de Hayvansal Kaynaklı Zehirlenmelerin Adli Toksikolojideki Rolü ve Gelecek Perspektifleri
Öz
Hayvansal kaynaklı toksinler, hem kazara maruziyetler hem de kasıtlı kullanımlar yoluyla insan sağlığını tehdit etmeyi sürdürmektedir. Kırsal tropikal bölgelerin birçoğunda yılan ısırması hâlâ önemli morbidite ve mortalite nedenidir. Dünya Sağlık Örgütü 2019’da yılan ısırmasını ihmal edilmiş ancak önlenebilir bir halk sağlığı sorunu olarak tanımlamış ve küresel bir strateji başlatmıştır. Coğrafi ve ekolojik çeşitliliği nedeniyle Türkiye, engerek envenomasyonları, akrep sokmaları ve deniz kökenli toksinler—özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarında istilacı balon balığından kaynaklanan tetrodotoksin (TTX)—açısından risk altındadır. Adli toksikoloji açısından bu olgular; ölüm nedeni tayini, ihmal/ceza soruşturmaları, iş güvenliği ve halk sağlığı müdahaleleri için kritik önemdedir. Bu derleme, ulusal veriler ve uygulama deneyimlerini bir araya getirerek epidemiyolojik örüntüleri, moleküler patofizyolojiyi, analitik yaklaşımları ve birinci basamak adli örnekleme önerilerini tanımlamaktadır. Düşük dolaşımdaki toksin düzeyleri, hızlı biyotransformasyon, antivenomun serbest toksini maskelemesi ve laboratuvar kapasitesindeki eşitsizlikler başlıca analitik güçlüklerdir. Tür tayini ve kantifikasyon için hedefli LC–MS/MS ve proteomik “venomik” paneller en yüksek duyarlılık ve özgüllüğü sunmaktadır. Kısıtlı tespit penceresi, pre-analitik hatalar, kırsal erişim engelleri ve yorum belirsizlikleri gibi pratik sorunlar gerçekçi vaka senaryolarıyla vurgulanmıştır. Gelecek için öncelikler; bütünleşik ulusal toksin veri tabanı, yapay zekâ destekli karar sistemleri, saha-uyumlu biyosensörler, standardize venomik paneller ve tedarik zinciri izinde blockchain yaklaşımlarıdır. Politika adımları; zorunlu bildirim, SOP standardizasyonu, referans laboratuvar ağının genişletilmesi, antivenom lojistiğinin optimize edilmesi ve gıda güvenliği denetimlerinin sıkılaştırılmasını içermelidir. Türkiye’de etkin yönetim; erken örnekleme, ileri analitikler, ulusal veri entegrasyonu ve multidisipliner iş birliği gerektirir. Kısa vadede biyosensör ve yapay zekâ triyaj pilotlarına, uzun vadede ulusal referans laboratuvar ve veri altyapısına odaklanılmalıdır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışma için etik kurul onayı gerekmemektedir.