Anayasanın 14. Maddesinin Hukuk Devleti Bakımından Bir Analizi

Year 2025, Volume: 15 Issue: 2, 1045 - 1077, 30.12.2025

Yüksel Metin , Semih Batur Kaya

https://doi.org/10.52273/sduhfd..1799394

Abstract

Hukuk devletinde evleviyetle yasama, yürütme ve yargı organları hukuka uymalıdır. Bu açıdan hukuk devletinde esas olan devlet organlarının hukukun üstünlüğü ilkesi ile bağlı kılınmasıdır. Buradaki hukuk bir yandan maddi anlamda insan onuru ve hak temelli anlayışı ortaya koyarken diğer yandan şekli bakımından hukukun normatif mahiyetini şart koşar. Bu yönüyle hukuk devletinde normatif soyutlamalar belirsizliği ve kuralın uygulanabilme kapasitesini ortadan kaldırmamalıdır. Bu husus ayrıca keyfiliği de önlemektedir. Bu doğrultuda çalışmamız Anayasanın 83. maddesiyle bağlantılı olarak 14. maddeyi hukuk devleti yaklaşımıyla incelemektedir. Bu çerçevede öncelikle hukuk devletinde kanuniliğin önemi vurgulanmaktadır. Ardından ceza hukuku yönüyle suçta ve cezada kanunilik ilkesinin fonksiyonel değeri belirlenmeye çalışılmaktadır. Daha sonra 1982 Anayasasının 14. maddesi incelenmektedir. Bu bağlamda hukuki sorun nitelendirilip soruna dair çeşitli görüşler eşliğinde görüşümüz ortaya konulmaktadır. Nihayet sonuç bölümünde ulaşılan neticeye ilişkin bir değerlendirme sunulmaktadır.

Keywords

Hukuk Devleti , Hukukun Üstünlüğü , İnsan Hakları , Anayasanın 14. Maddesi , Kanunilik İlkesi

An Analysis of Article 14 of the Constitution in Terms of the Rule of Law

Abstract

In a state governed by the rule of law, first of all, the legislative, executive and judicial organs must comply with the law. In this respect, the essence of a state governed by the rule of law is that state organs are bound by the principle of the supremacy of law. While the law here, on the one hand, reveals human dignity and rights-based understanding in a material sense, on the other hand, it stipulates the normative nature of the law in terms of its form. In this respect, normative abstractions in a state governed by the rule of law should not eliminate uncertainty and the capacity to apply the rule. This issue also prevents arbitrariness. In this direction, our study examines the issue in Article 14 of the Constitution with the approach of a state governed by the rule of law. In this framework, first of all, the importance of legality in a state governed by the rule of law is emphasized. Then, the functional value of the principle of legality in crime and punishment is tried to be determined in terms of criminal law. Then, Article 14 of the 1982 Constitution is examined. In this context, the legal problem is characterized and our opinion is presented with various views on the problem. Finally, an evaluation is presented regarding the result reached in the conclusion section.

Keywords

State of Law , Rule of Law , Human Rights , Article 14 of the Constitution , Principle of Legality

References

• Ambos K, ‘The Crime of Genocide and the Principle of Legality under Article 7 of the European Convention on Human Rights’ (2017) (17) Human Rights Law Review 175-186
• Anayurt Ö, Anayasa Hukuku Genel Kısım (6. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2023)
• Arslan M, ‘Yasama Dokunulmazlığı’ (2021) 11 (21) HKÜFD 71-105
• Arslan Z, ‘Devletin Hukuku, Hukuk Devleti ve Özgürlük Sarkacı’ HFSA 6, https://hfsa-sempozyum.com/wp-content/uploads/2019/02/HFSA6-Arslan.pdf , 47 Erişim Tarihi 15 Ağustos 2024
• Artuk M E, Gökçen A, Alşahin M E ve Çakır K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (15. Baskı, Adalet Yayınevi 2021)
• Atar Y, Türk Anayasa Hukuku (16. Baskı, Seçkin Yayınları 2023)
• Atay E E, Anayasa Hukuku (Turhan Kitabevi 2022)
• Balo Y S, ‘Yasama Dokunulmazlığı’ (2012) (100) TBB Dergisi 13-44
• Beitz C R, The Idea of Human Rights (Oxford University Press 2009)
• Centel N, Zafer H ve Çakmut Ö, Türk Ceza Hukukuna Giriş (5. Baskı, Beta Yayınları 2008)
• Chen B, ‘The Principle of Legality: Issues of Rationale and Application’ (2015) 41 (2) Monash University Law Review 329-376
• Döner A, Türk Anayasa Hukuku (5. Baskı, Yetkin Yayınları 2024)
• Ehret S, ‘Strafrechtsbegrenzung durch das Gesetzlichkeitsprinzip bei Franz von Liszt?’ (1996) 79 (4) Kritische Vierteljahresschrift für Gesetzgebung und Rechtswissenschaft 340-354
• Endo G, ‘Nullum Crimen Nulla Poena Sine Lege Principle and the ICTY and ICTR’ (2002) 15 (1) Revue québécoise de droit international 205-220
• Erdoğan Mustafa, Hukukun Üstünlüğü Elkitabı (Özgürlük Araştırmaları Derneği 2020)
• Eren A, ‘AYM’nin Şerafettin Can Atalay Kararının Değerlendirilmesi’, http://www.kanuniesasi.com/2023/11/10/aymnin-serafettin-can-atalay-kararinin-degerlendirilmesi/ , Erişim Tarihi 20 Ağustos 2024
• Fendoğlu H T, ‘Yasama Dokunulmazlığı ve Yargısal Aktivizm’ (2024) 15 (57) TAAD 1-50
• Gallant K S, The Principle of Legality in International and Comparative Criminal Law (Cambridge University Press 2008)
• Gören Z, Anayasa Hukuku (5. Baskı, Yetkin Yayınları 2020)
• Gözler K, ‘Yasama Dokunulmazlığı (Bir Karşılaştırmalı Anayasa Hukuku İncelemesi)’ (2001) 56 (3) Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 71-101
• Gözler K, Türk Anayasa Hukuku (4. Baskı, Ekin Yayınları 2021)
• Gradinaru D, ‘The Principle of Legality’ (2018) RAIS Conference Proceedings 289-294
• Greer S, The European Convention on Human Rights: Achievements, Problems and Prospects (Cambridge University Press 2006)
• Hall J, ‘Nulla Poena Sine Lege’ (1937) 47 (2) The Yale Law Journal 165-193
• Hendler R, Staatsorganisationsrecht (2. Auflage, Boorberg 2003)
• Hofmann R, ‘Rechtsstaatsprinzip und Europäisches Gemeinschaftsrecht’, in R Hofmann, J Marko, F Merli ve E Wiederin (Hrsg.), Rechtsstaatlichkeit in Europa (C.F. Müller Verlag 1996)
• İba Ş, Anayasa Dersleri (4. Baskı, Turhan Kitabevi 2022)
• Kaboğlu İ Ö, Anayasa Hukuku Dersleri (Genel Esaslar) (17. Baskı, Legal Yayınevi 2023)
• Kanadoğlu O K ve Duygun A M, Anayasa Hukukunun Genel Esasları (On İki Levha Yayıncılık 2020)
• Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (15. Baskı, Seçkin Yayınları 2022)
• Kreb C, ‘Nulla poena nullum crimen sine lege’, https://www.legal-tools.org/doc/f9b453/pdf/ , Erişim Tarihi 17 Ağustos 2024
• Mokhtar A, ‘Nullum Crimen, Nulla Poena Sine Lege: Aspects and Prospects’ (2005) 26 (1) Statute Law Review 41-55
• O’Boyle M ve Lafferty M, ‘General Principles and Constitutions as Sources of Human Rights Law’ in Dinah Shelton (eds), The Oxford Handbook of International Human Rights Law (Oxford University Press 2013)
• Özbek V Ö, Doğan K, Meraklı S, Bacaksız P ve Başbüyük İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (14. Baskı, Seçkin Yayınları 2023)
• Özbudun E, ‘Yasama Sorumsuzluğu ve Yasama Dokunulmazlığı: Hukuki Mahiyetleri ve Farkları’ (2005) (59) TBB Dergisi 109-115
• Özbudun E, Anayasalcılık ve Demokrasi (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2015)
• Özbudun E, Türk Anayasa Hukuku (23. Baskı, Yetkin Yayınları 2023)
• Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (4. Baskı, Seçkin Yayınları 2009)
• Sanz-Caballero S, ‘The Principle of Nulla Poena Sine Lege Revisited: The Retrospective Application of Criminal Law in the Eyes of the European Court of Human Rights’ (2017) 28 (3) The European Journal of International Law 787-817
• Schabas W A, The European Convention on Human Rights: A Commentary (Oxford University Press 2015)
• Schöneburg V, ‘Nullum crimen, nulla poena sine lege. Rechtsgeschichtliche Anmerkungen’ (1998) 94 UTOPIE kreativ 60-70
• Sözüer A, ‘Yasama Dokunulmazlığının İstisnasını Oluşturan Suçların Belirlenmesi Bağlamında Anayasa Mahkemesince Verilen İhlal Kararlarının Yerine Getirilmemesi Sorunu’ (2023) 11 (2) Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi 275-303
• Stoian A ve Draghici T, ‘The Principle of Legality, Principle of Public Law’ International Conference Knowledge-Based Organization (2015) XXI (2) 512-515
• Şirin T, ‘‘Meclisin Sesi Ulusun Sesi’ Mi? Erozyona Uğrayan Yasama Sorumsuzluğu’ (2023) 40 (1) Anayasa Yargısı Dergisi 61-104
• Teziç E, Anayasa Hukuku (26. Baskı, Beta Yayınları 2023)
• Tanör B ve Yüzbaşıoğlu N, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (19. Baskı, Beta Yayınları 2019)
• Tulay M E, ‘Kanunilik İlkesi Işığında Ceza Hukuku Kurallarının Zaman Bakımından Uygulanması ve Delil Elde Etme Yöntemlerinde Zaman Bakımından Uygulanma Sorunu’ (2016) 22 (3) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 2715-2736
• Yeniyetişme Y, Suç Politikasının Ana İlkeleri Açısından Türkiye’de Ceza Hukuku Değişimleri (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2020)
• Zdrakovic A, ‘Few Questions Yet to Be Answered in Regard to the Article 7 of the European Convention on Human Rights’ (2021) (4) ECLIC 670-698
• Waldron J, ‘The Rule of Law’, https://plato.stanford.edu/entries/rule-of-law/ , Erişim Tarihi 15 Ağustos 2024
• Wellman C, The Moral Dimensions of Human Rights (Oxford University Press 2011)
• Westen P, ‘Two Rules of Legality in Criminal Law’ (2007) 26 Law and Philosophy 229-305