XVI. YÜZYILA AİT ÇAĞATAYCA BİR KÜBREVÎYYE RİSALESİ
Abstract
Orta Asya Türk halklarının
tasavvufî hayatı ve düşüncesi üzerinde büyük tesiri olan Kübreviyye tarikatının
kurucusu Necmeddîn Kübrâ (540/1145-618/1226), Harezmşâhlar döneminde
yaşamıştır. Necmeddîn Kübrâ, İslam dünyasında uzun süren ilim ve irfan
yolculuğunun ardından Harezim’e dönüp halkı irşada başlamış ve tarikatını,
“tövbe, zühd, tevekkül, kanaat, uzlet, devamlı zikir, teveccüh, sabır, murakabe
ve rıza” şeklinde sıralanan on esas üzerine kurmuştur. Kübrâ sonrası birçok
kola ayrılan Kübrevîlik, XV. Asırdan itibaren özellikle Orta Asya’da Muhammed
Nurbahş (ö. 869/1464) ve Gulam Alî Nişâpurî (ö.?) gibi zatlar tarafından Şi’î
bir çizgide devam ettirilmiştir. XVII. yüzyılın başlarında yazıldığı tahmin
edilen elimizdeki Çağatayca el yazma risaleden anlaşıldığı kadarıyla
Kübrevîlik, XVI-XVII yüzyıllarda Özbek Hanlıklarının hâkim olduğu
Maverâünnehir’de tamamen Sünnî bir çizgide devam ettirilmeye çalışılmıştır.
Çalışmamızda risalenin tercümesinden yola çıkarak XVI-XVII yüzyıllar arasında
Mâverâünnehir bölgesinde Kübrevîliğin izleri araştırılmaya çalışılacaktır.
Keywords
References
- Algar, Hamid, Necmettîn Kübrâ, DİA, XXXII/498-506.
- Anûşe, Hasan, Dânişnâme-i Edeb-i Fârisî, C. 1, Âsiyâ-i Merkezî, Müessese-i Ferhangî ve İntişârâtî-i Dânişnâme, 1. Baskı, Tahran, 1375.
- Bardakçı, Necmeddin, Sosyo-Kültürel Hayatta Tasavvuf, Tuğra Matbaası, Isparta, 2000.
- Sahih-i Buhârî Muhtasar-i Tecrîd-i Sarîh (I-II), çev. Abdullah Feyzi Kocaer, Hüner yay., Konya, 2004.
- Câmî, Nureddîn Abdurrahman, Nefehâtü’l-Üns min Hadarâti’l-Kuds, ts.
- Cebecioğlu, Ethem, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Anka yay., İstanbul, 2005.
- Fevâihu’l-Cemâl ve Fevâtihu’l-Celâl, Ârif-i Nâmî-i Karn-ı Pencum ve Şeşşum-ı Hicrî Şeyh-i Şehîd Necmeddîn-i Kübrâ, nşr. Muştâk Ali, ts.
- Fusenkarî, Gulamrıza, Meşâhir-i Ricâl-i İsperâin, Bünyâd-i Pujûhişhâ-i İslâmî yay., Meşhet, 1381.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Religious Studies
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
December 31, 2019
Submission Date
May 13, 2019
Acceptance Date
December 30, 2019
Published in Issue
Year 2019 Number: 43