EN
TR
Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi
Abstract
Amaç: Aerobik enerji sisteminin yoğunluklu aktif olduğu ve dayanıklılığın baskın olduğu branşlarda sporcular sıklıkla “çökme olgusu” denilen fizyolojik bir tükenmişlik ile karşılaşırlar. Literatür incelendiğinde, bu çöküşün geleneksel yaklaşım adı altında genellikle kardiyovasküler, pulmoner, sinir ya da kas-iskelet sistemlerine bağlı olarak açıklandığı görülmektedir. Ancak, bahsedilen sistemlerin çöküşünden bağımsız olarak bu olguyu açıklayan alternatif görüşler mevcuttur. Bu çalışma, çökme olgusunun nasıl oluştuğuna dair iki farklı fizyolojik yaklaşımı detaylı olarak incelemektedir. Yöntem: Literatürde Merkezi Yönetici Teorisi’ne ilişkin çalışmalar akademik veri tabanlarında “Central Governor Theory”, “Brain Regulation of Exercise Performance” ve “Brain Activity During Maximal Exercise” anahtar kelimeleri ile taranmış; konuya yönelik çalışmalardaki benzerlikler, karşıt görüşler ve çelişkiler ortaya konarak literatürdeki boşluklar tanımlanmıştır. Bulgular: Geleneksel teori, çökme olgusunu oksijen yetersizliği ve laktat birikiminden kaynaklı fizyolojik bir süreç olarak tanımlarken; Merkezi Yönetici Teorisi bu olguyu homeostazın korunmasını sağlayan bir merkezi yöneticinin egzersiz sırasında kas aktivitesini düzenlemesi olarak açıklamıştır. Bulgular, egzersiz sırasında beyin tarafından uygulanan bir düzenleme mekanizmasının performans sınırlarını belirleyebileceğini ve bu düzenlemenin yalnızca kas-iskelet sisteminin kapasitesiyle sınırlı olmadığını ortaya koymaktadır. Sonuç: Bu çalışma, geleneksel yorgunluk modellerinin açıklamakta yetersiz kaldığı çöküş olgusunun, Merkezi Yönetici Teorisi çerçevesinde daha bütüncül bir yaklaşımla ele alınabileceğini göstermektedir.
Keywords
References
- Avois, L., Robinson, N., Saudan, C., Baume, N., Mangin, P., & Saugy, M. (2006). Central nervous system stimulants and sport practice. British Journal of Sports Medicine, 40(suppl 1), i16–i20. https://doi.org/10.1136/bjsm.2006.027557
- Billat, V., Berthomier, C., Clémençon, M., Brandewinder, M., Essid, S., Damon, C., Rigaud, F., Bénichoux, A., Maby, E., Fornoni, L., Bouchet, P., Van Beers, P., Massot, B., Revol, P., Poinsard, L., Creveaux, T., Collet, C., Mattout, J., & Pialoux, V. (2024). Electroencephalography response during an incremental test according to the V̇O2MAX Plateau incidence. Applied Sciences, 14(13), 5411. https://doi.org/10.3390/app14135411
- Brink-Elfegoun, T., Holmberg, H.-C., Ekblom, M. N., & Ekblom, B. (2007). Neuromuscular and circulatory adaptation during combined arm and leg exercise with different maximal work loads. European Journal of Applied Physiology, 101(5), 603–611. https://doi.org/10.1007/s00421-007-0526-4
- Crewe, H., Tucker, R., & Noakes, T. D. (2008). The rate of increase in rating of perceived exertion predicts the duration of exercise to fatigue at a fixed power output in different environmental conditions. European Journal of Applied Physiology, 103(5), 569–577. https://doi.org/10.1007/s00421-008-0741-7
- Foster, C., de Koning, J. J., Hettinga, F. J., Barroso, R., Boullosa, D., Casado, A., Cortis, C., Fusco, A., Gregorich, H., Jaime, S., Jones, A. M., Malterer, K. R., Pettitt, R., Porcari, J. P., Pratt, C., Reinschmidt, P., Skiba, P., Splinter, A., St Clair Gibson, A., … van Tunen, J. (2023). Competition between desired competitive result, tolerable homeostatic disturbance, and psychophysiological interpretation determines pacing strategy. International Journal of Sports Physiology and Performance, 18(4), 335–346. https://doi.org/10.1123/ijspp.2022-0171
- Hill, A. V., Long, C. N. H., & Lupton, H. (1924). Muscular exercise, lactic acid and the supply and utilisation of oxygen.—Parts VII–VIII. Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Containing Papers of a Biological Character, 97(682), 155-176.
- Hill, A. V., & Kupalov, P. (1929). Anaerobic and aerobic activity in isolated muscle. Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Containing Papers of a Biological Character, 105(737), 313–322. https://doi.org/10.1098/rspb.1929.0045
- Karaçam, Z. (2013). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Exercise Physiology, Physical Activity and Health
Journal Section
Review
Early Pub Date
April 15, 2025
Publication Date
April 30, 2025
Submission Date
November 14, 2024
Acceptance Date
April 15, 2025
Published in Issue
Year 2025 Volume: 9 Number: 1
APA
Demiray, E., & Özkasap, L. (2025). Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi. Spor Eğitim Dergisi, 9(1), 44-59. https://doi.org/10.55238/seder.1585527
AMA
1.Demiray E, Özkasap L. Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi. Journal of Sports Education. 2025;9(1):44-59. doi:10.55238/seder.1585527
Chicago
Demiray, Ebru, and Lara Özkasap. 2025. “Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi”. Spor Eğitim Dergisi 9 (1): 44-59. https://doi.org/10.55238/seder.1585527.
EndNote
Demiray E, Özkasap L (April 1, 2025) Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi. Spor Eğitim Dergisi 9 1 44–59.
IEEE
[1]E. Demiray and L. Özkasap, “Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi”, Journal of Sports Education, vol. 9, no. 1, pp. 44–59, Apr. 2025, doi: 10.55238/seder.1585527.
ISNAD
Demiray, Ebru - Özkasap, Lara. “Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi”. Spor Eğitim Dergisi 9/1 (April 1, 2025): 44-59. https://doi.org/10.55238/seder.1585527.
JAMA
1.Demiray E, Özkasap L. Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi. Journal of Sports Education. 2025;9:44–59.
MLA
Demiray, Ebru, and Lara Özkasap. “Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi”. Spor Eğitim Dergisi, vol. 9, no. 1, Apr. 2025, pp. 44-59, doi:10.55238/seder.1585527.
Vancouver
1.Ebru Demiray, Lara Özkasap. Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi. Journal of Sports Education. 2025 Apr. 1;9(1):44-59. doi:10.55238/seder.1585527