Review

Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi

Volume: 9 Number: 1 April 30, 2025
EN TR

Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi

Abstract

Amaç: Aerobik enerji sisteminin yoğunluklu aktif olduğu ve dayanıklılığın baskın olduğu branşlarda sporcular sıklıkla “çökme olgusu” denilen fizyolojik bir tükenmişlik ile karşılaşırlar. Literatür incelendiğinde, bu çöküşün geleneksel yaklaşım adı altında genellikle kardiyovasküler, pulmoner, sinir ya da kas-iskelet sistemlerine bağlı olarak açıklandığı görülmektedir. Ancak, bahsedilen sistemlerin çöküşünden bağımsız olarak bu olguyu açıklayan alternatif görüşler mevcuttur. Bu çalışma, çökme olgusunun nasıl oluştuğuna dair iki farklı fizyolojik yaklaşımı detaylı olarak incelemektedir. Yöntem: Literatürde Merkezi Yönetici Teorisi’ne ilişkin çalışmalar akademik veri tabanlarında “Central Governor Theory”, “Brain Regulation of Exercise Performance” ve “Brain Activity During Maximal Exercise” anahtar kelimeleri ile taranmış; konuya yönelik çalışmalardaki benzerlikler, karşıt görüşler ve çelişkiler ortaya konarak literatürdeki boşluklar tanımlanmıştır. Bulgular: Geleneksel teori, çökme olgusunu oksijen yetersizliği ve laktat birikiminden kaynaklı fizyolojik bir süreç olarak tanımlarken; Merkezi Yönetici Teorisi bu olguyu homeostazın korunmasını sağlayan bir merkezi yöneticinin egzersiz sırasında kas aktivitesini düzenlemesi olarak açıklamıştır. Bulgular, egzersiz sırasında beyin tarafından uygulanan bir düzenleme mekanizmasının performans sınırlarını belirleyebileceğini ve bu düzenlemenin yalnızca kas-iskelet sisteminin kapasitesiyle sınırlı olmadığını ortaya koymaktadır. Sonuç: Bu çalışma, geleneksel yorgunluk modellerinin açıklamakta yetersiz kaldığı çöküş olgusunun, Merkezi Yönetici Teorisi çerçevesinde daha bütüncül bir yaklaşımla ele alınabileceğini göstermektedir.

Keywords

References

  1. Avois, L., Robinson, N., Saudan, C., Baume, N., Mangin, P., & Saugy, M. (2006). Central nervous system stimulants and sport practice. British Journal of Sports Medicine, 40(suppl 1), i16–i20. https://doi.org/10.1136/bjsm.2006.027557
  2. Billat, V., Berthomier, C., Clémençon, M., Brandewinder, M., Essid, S., Damon, C., Rigaud, F., Bénichoux, A., Maby, E., Fornoni, L., Bouchet, P., Van Beers, P., Massot, B., Revol, P., Poinsard, L., Creveaux, T., Collet, C., Mattout, J., & Pialoux, V. (2024). Electroencephalography response during an incremental test according to the V̇O2MAX Plateau incidence. Applied Sciences, 14(13), 5411. https://doi.org/10.3390/app14135411
  3. Brink-Elfegoun, T., Holmberg, H.-C., Ekblom, M. N., & Ekblom, B. (2007). Neuromuscular and circulatory adaptation during combined arm and leg exercise with different maximal work loads. European Journal of Applied Physiology, 101(5), 603–611. https://doi.org/10.1007/s00421-007-0526-4
  4. Crewe, H., Tucker, R., & Noakes, T. D. (2008). The rate of increase in rating of perceived exertion predicts the duration of exercise to fatigue at a fixed power output in different environmental conditions. European Journal of Applied Physiology, 103(5), 569–577. https://doi.org/10.1007/s00421-008-0741-7
  5. Foster, C., de Koning, J. J., Hettinga, F. J., Barroso, R., Boullosa, D., Casado, A., Cortis, C., Fusco, A., Gregorich, H., Jaime, S., Jones, A. M., Malterer, K. R., Pettitt, R., Porcari, J. P., Pratt, C., Reinschmidt, P., Skiba, P., Splinter, A., St Clair Gibson, A., … van Tunen, J. (2023). Competition between desired competitive result, tolerable homeostatic disturbance, and psychophysiological interpretation determines pacing strategy. International Journal of Sports Physiology and Performance, 18(4), 335–346. https://doi.org/10.1123/ijspp.2022-0171
  6. Hill, A. V., Long, C. N. H., & Lupton, H. (1924). Muscular exercise, lactic acid and the supply and utilisation of oxygen.—Parts VII–VIII. Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Containing Papers of a Biological Character, 97(682), 155-176.
  7. Hill, A. V., & Kupalov, P. (1929). Anaerobic and aerobic activity in isolated muscle. Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Containing Papers of a Biological Character, 105(737), 313–322. https://doi.org/10.1098/rspb.1929.0045
  8. Karaçam, Z. (2013). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Exercise Physiology, Physical Activity and Health

Journal Section

Review

Early Pub Date

April 15, 2025

Publication Date

April 30, 2025

Submission Date

November 14, 2024

Acceptance Date

April 15, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 9 Number: 1

APA
Demiray, E., & Özkasap, L. (2025). Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi. Spor Eğitim Dergisi, 9(1), 44-59. https://doi.org/10.55238/seder.1585527
AMA
1.Demiray E, Özkasap L. Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi. Journal of Sports Education. 2025;9(1):44-59. doi:10.55238/seder.1585527
Chicago
Demiray, Ebru, and Lara Özkasap. 2025. “Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi”. Spor Eğitim Dergisi 9 (1): 44-59. https://doi.org/10.55238/seder.1585527.
EndNote
Demiray E, Özkasap L (April 1, 2025) Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi. Spor Eğitim Dergisi 9 1 44–59.
IEEE
[1]E. Demiray and L. Özkasap, “Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi”, Journal of Sports Education, vol. 9, no. 1, pp. 44–59, Apr. 2025, doi: 10.55238/seder.1585527.
ISNAD
Demiray, Ebru - Özkasap, Lara. “Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi”. Spor Eğitim Dergisi 9/1 (April 1, 2025): 44-59. https://doi.org/10.55238/seder.1585527.
JAMA
1.Demiray E, Özkasap L. Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi. Journal of Sports Education. 2025;9:44–59.
MLA
Demiray, Ebru, and Lara Özkasap. “Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi”. Spor Eğitim Dergisi, vol. 9, no. 1, Apr. 2025, pp. 44-59, doi:10.55238/seder.1585527.
Vancouver
1.Ebru Demiray, Lara Özkasap. Katastrofik Çökme: Merkezi Yönetici Teorisi. Journal of Sports Education. 2025 Apr. 1;9(1):44-59. doi:10.55238/seder.1585527

Journal of Sports Education © 2017 by Ibrahim Erdemir is licensed under CC BY 4.0