Veri Zarflama Analizinde Malmquist Endeksi ile Toplam Faktör Verimlilik Ölçümü: Özel Hastaneler Üzerine Bir Uygulama

Öz

Literatürde birimlere ait etkinliklerin hesaplanmasında Veri Zarflama Analizi (VZA) kullanılmaktadır. Malmquist Toplam Faktör Verimliliği (TFV) endeksi, birimlerin toplam faktör verimliliğinde zaman ile yapılan değişiklikleri ölçmek için kullanılan bir endekstir. Bu çalışma, Türkiye’de 2013-2018 yılları arasında büyükşehirlerde hizmet veren özel hastanelerin etkinliğini ölçmeyi amaçlamaktadır. Mevcut çalışma ülke genelindeki kamu hastanelerini kapsamamaktadır. Çalışmada 2013-2018 yılları arasında 30 ilde faaliyet göstermekte olan 498 özel hastaneye ait toplam veriler alınarak Malmquist TFV endeksi hesaplanmıştır. Bu sayede birim ve zaman boyutunda etkinliklerde gerçekleşen değişimler incelenmiştir. Malmquist Toplam Faktör Verimlilik Endeksi sonucunda, özel hastanelerin toplam faktör verimliliğinin ortalama olarak %3,2 düştüğü ve bunun sebebinin ise teknolojik değişimden kaynaklandığı görülmüştür. Bununla birlikte yıllara göre ortalama bakıldığında etkinliği en çok azalan şehir %2,1’lik düşüş ile İstanbul olmuştur. Etkinliği en çok artan iller ise sırasıyla %5,7 ve %5,3’lik artışlar ile Samsun ve Mardin’dir. Hastanelerin toplam faktör etkinliklerindeki değişimin en yüksek olduğu yıl %2,4 artış ile 2017 olurken, en az oldukları yıl ile %15,8 azalış ile 2015 yılıdır. Bu çalışma, etkin kullanılmayan kaynakların saptanması ve potansiyel iyileştirmelerin yapılacağı alanların belirlenmesi noktasında hastane yöneticilerine ve politika yapıcılara da önemli bulgular sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hastane
• etkinlik ölçümü
• veri zarflama analizi
• malmquist endeksi

Total Factor Productivity Measurement with Malmquist Index in Data Envelopment Analysis: An Application on Private Hospitals

Öz

In the literature, Data Envelopment Analysis (DEA) is used to calculate the activities of the units. The Malmquist Total Factor Productivity (TFP) index is an index used to measure the changes in the total factor productivity of units over time. This study aims to measure the effectiveness of private hospitals serving in metropolitan cities in Turkey between 2013-2018. The current study does not cover public hospitals across the country. In the study, the Malmquist TFP index was calculated by taking the total data of 498 private hospitals operating in 30 provinces between 2013 and 2018. In this way, changes in activities in unit and time dimensions were examined. As a result of the Malmquist Total Factor Productivity Index, it was seen that the total factor productivity of private hospitals decreased by 3.2% on average and the reason for this was technological change. On the other hand, when looking at the average over the years, the city whose efficiency decreased the most was Istanbul with a decrease of %2,1. The provinces with the highest increase in efficiency are Samsun and Mardin with increases of %5,7 and %5,3, respectively. While 2017 was the year with the highest change in total factor activities of hospitals with an increase of %2,4, 2015 was the year with the lowest decrease by %15,8. This study also provides important findings to hospital administrators and policy makers in terms of identifying underutilized resources and identifying areas where potential improvements can be made.

Anahtar Kelimeler

• Hospital
• efficiency
• data envelopment analysis
• malmquist index

Kaynakça

1. Ağaoğlu, F. O. ve Çadırcı, B. D. (2019). İller Bazında Hastanelerde Veri Zarflama ve Malmquist Toplam Faktör Verimliliği Endeksi Yaklaşımı ile Verimlilik Analizi: 2012-2017 Dönemi Türkiye Örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi. 6(9). 36-51.
2. Akazili, J., Adjuik, M., Jehu-Appiah, C. ve Zere, E. (2008). Using Data Envelopment Analysis to Measure the Extent of Technical Efficiency of Public Health Centres in Ghana. BMC International Health and Human Rights. 8(1). 1-12.
3. Akyüz, Y., Kaya, Z. ve Yıldız F. (2013). Veri Zarflama Analizinde (VZA) Malmquist Endeksi ile Toplam Faktör Verimlilik Ölçümü: İMKB’ye Kayıtlı Mevduat Bankaları Üzerine Bir Uygulama. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 27(4). 110-130.
4. Altan, M. S. (2010). Türk Sigortacılık Sektöründe Etkinlik: Veri Zarflama Analizi Yöntemi ile Bir Uygulama. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 12(1). 185-204.
5. Asbu, E. Z., Masri, M. D. ve Al Naboulsi, M. (2020). Determinants of Hospital Efficiency: Insights from the Literature. Preprint (Version 2) Available at Research Square. doi:10.21203/rs.2.15354/v2.
6. Atasever, M. (2014). Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi. Sağlık Bakanlığı Yayın. (983).
7. Ayanoğlu, Y., Atan, M. ve Beylik, U. (2010). Hastanelerde Veri Zarflama Analizi (VZA) Yöntemiyle Finansal Performans Ölçümü ve Değerlendirilmesi. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi. 2(2). 40-62.
8. Banker, R. D., Charnes, A. and Cooper, W. W. (1984). Some Models for Estimating Technical and Scale Inefficiencies in Data Envelopment Analysis. Management Science. 30(9). 1078-1092.

9. Banker, R. D., Conrad, R. F. and Strauss, R. P. (1986). A Comparative Application of Data Envelopment Analysis and Translog Methods: An Illustrative Study of Hospital Production. Management Science. 32(1). 30-44.
10. Bayraktutan, Y. ve Pehlivanoğlu, F. (2012). Sağlık İşletmelerinde Etkinlik Analizi: Kocaeli Örneği. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 23. 127-162.
11. Behdioğlu, S. ve Özcan, G. (2009). Veri Zarflama Analizi ve Bankacılık Sektöründe Bir Uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 14(3). 301-326.
12. Chang, H. H. (1998). Determinants of Hospital Efficiency: The Case of Central Government- Owned Hospitals in Taiwan. Omega. 26(2). 307-317.
13. Charnes, A., Cooper, W. W. and Rhodes, E. (1978). Measuring the Efficiency of Decision Making Units. European Journal of Operational Research. 2(6). 429-444.
14. Charnes, A., Cooper, W., Lewin, A. Y. and Seiford, L. M. (1997). Data Envelopment Analysis Theory, Methodology and Applications. Journal of the Operational Research Society. 48(3). 332-333.
15. Çınaroğlu, S. (2020). Integrated K-Means Clustering with Data Envelopment Analysis of Public Hospital Efficiency. Health Care Management Science. 23(3). 325-338.
16. Demirci, Ş., Konca, M. ve İlgün, G. (2021). Sağlık Hizmetlerinin Performansının Değerlendirilmesinde Kullanılan Değişkenlerin Birliktelik Kuralları Analizi ile İncelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi. 24(3). 507-532.
17. Dizkırıcı, A. S. (2014). Borsa İstanbul Gıda, İçecek Endeksine Kote İşletmelerin Finansal Performanslarının Veri Zarflama Analizi ile Ölçümü ve Malmquist Endeksine Göre Karşılaştırılması. Muhasebe ve Finansman Dergisi. 63. 151-170.
18. Eckermann, S. (2017). Health Economics from Theory to Practice: Optimally Informing Joint Decisions of Research, Reimbursement and Regulation with Health System Budget Constraints and Community Objectives. Springer International Publishing. pp.4-281.
19. Ersoy, K., Kavuncubasi, S., Ozcan, Y. A., and Harris II, J. M. (1997). Technical Efficiencies of Turkish Hospitals: DEA Approach. Journal of Medical Systems. 21(2). 67-74.
20. Färe, R., Grosskopf, S., Norris, M. and Zhang, Z. (1994). Productivity Growth, Technical Progress, and Efficiency Change in Industrialized Countries. The American Economic Review. 84(1). 66-83.
21. Ferreira, D. C. and Marques, R. C. (2021). Public-Private Partnerships in Health Care Services: Do They Outperform Public Hospitals Regarding Quality and Access? Evidence from Portugal. Socio- Economic Planning Sciences. 73. 100798.
22. Folland, S., Goodman, A. C. and Stano, M. (2016). The Economics of Health and Health Care: Pearson New International Edition. Routledge. pp.120-139.
23. Flokou, A., Aletras, V. and Niakas, D. (2017). A Window-DEA Based Efficiency Evaluation of the Public Hospital Sector in Greece During the 5-Year Economic Crisis. PloS one. 12(5). e0177946.
24. Gonçalves, A. C., Noronha, C. P., Lins, M. P. and Almeida, R. M. (2007). Data Envelopment Analysis for Evaluating Public Hospitals in Brazilian State Capitals. Revista De Saude Publica. 41. 427-435.
25. Hensher, M., Tisdell, J., Canny, B. and Zimitat, C. (2019). Health Care and the Future of Economic Growth: Exploring Alternative Perspectives. Health Economics, Policy and Law. 15(4). 419-439.
26. Küçük, A., Özsoy, V. S. ve Balkan, D. (2020). Assessment of Technical Efficiency of Public Hospitals in Turkey. European Journal of Public Health. 30(2). 230-235.
27. Jaffe, R. C., Wickersham, A. and Babula, B. (2019). Overview of Healthcare Quality. Ed. Nash, D.B., Josji, M.S., Ransom, E.R. and Ransom, S.B. The Healthcare Quality Book: Vision, Strategy and Tools. Fourth edition. Health Administration Press, Chicago, Illinois. pp.7.
28. Jandaghi, G., Matin, H. Z., Doremami, M. and Aghaziyarati, M. (2010). Efficiency Evaluation of Qom Public and Private Hospitals Using Data Envelopment Analysis. European Journal of Economics, Finance and Administrative Sciences. 22(2). 83-91.
29. Jašková, D. (2021). Efficiency of Management Processes in a Private Hospital. Entrepreneurship and Sustainability Issues. 9(1). 436.
30. Jing, R., Xu, T., Lai, X., Mahmoudi, E. and Fang, H. (2020). Technical Efficiency of Public and Private Hospitals in Beijing, China: A Comparative Study. International Journal of Environmental Research and Public Health. 17(1). 82.
31. Karaduman, A. (2006). Data Envelopment Analysis and Malmquist Total Factor Productivity (TFP) Index: An Application to Turkish Automotive Industry. Master’s thesis, Middle East Technical University, Ankara.
32. Linna, M. (1998). Measuring Hospital Cost Efficiency with Panel Data Models. Health Economics. 7(5). 415-427.
33. Lorcu, F. (2010). Malmquist Toplam Faktör Verimlilik Endeksi: Türk Otomotiv Sanayi Uygulaması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi. 39(2). 276-289.
34. Magnussen, J. (1996). Efficiency Measurement and the Operationalization of Hospital Production. Health Services Research. 31(1). 21-37.
35. Nistor, C. S., Ștefănescu, C. A. and Crișan, A. R. (2017). Performance through Efficiency in the Public Healthcare System–a DEA Approach in an Emergent Country. Studia Universitatis Babes- Bolyai Oeconomica. 62(1). 31-49.
36. Nunamaker, T. R. (1985). Using Data Envelopment Analysis to Measure the Efficiency of Non- Profit Organizations: A Critical Evaluation. Managerial and Decision Economics. 6(1). 50-58.
37. Özcan, Y. A. (2008). Health Care Benchmarking and Performance Evaluation:An Assessment Using Data Envelopment Analysis (DEA). Springer US. pp.103-107.
38. Özcan, Y. A. (2013). Sağlık Kurumları Yönetiminde Sayısal Yöntemler: Teknikler ve Uygulamalar. Ankara: Siyasal Kitabevi.
39. Özel Hastaneler Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete (23 Ocak 2015). [https:// ohsad.org/ozel-hastaneler-yonetmeliginde-degisiklik-yapilmasina-dair-yonetmelik/]. (Erişim: 2 Kasım 2022).
40. Pereira, M. A., Ferreira, D. C., Figueira, J. R. and Marques, R. C. (2021). Measuring the Efficiency of the Portuguese Public Hospitals: A Value Modelled Network Data Envelopment Analysis with Simulation. Expert Systems with Applications. 181. 115169.
41. Pirani, N., Zahiri, M., Engali, K. A., and Torabipour, A. (2018). Hospital Efficiency Measurement Before and After Health Sector Evolution Plan in Southwest of Iran: A DEA-Panel Data Study. Acta Informatica Medica. 26(2). 106-110.
42. Sherman, H. D. (1984). Hospital Efficiency Measurement and Evaluation: Empirical Test of a New Technique. Medical Care. 22(10). 922-938.
43. Şahin, İ., Özcan, Y. A. ve Özgen, H. (2011). Assessment of Hospital Efficiency Under Health Transformation Program in Turkey. Central European Journal of Operations Research. 19(1). 19-37.
44. Shire, M. I., Jun, G. T. and Robinson, S. (2020). Healthcare Workers’ Perspectives on Participatory System Dynamics Modelling and Simulation: Designing Safe and Efficient Hospital Pharmacy Dispensing Systems Together. Ergonomics. 63(8). 1044-1056.
45. Singh, S., Bala, M. M., Kumar, N. and Janor, H. (2021). Application of DEA-Based Malmquist Productivity Index on Health Care System Efficiency of ASEAN Countries. The International Journal of Health Planning and Management. 36(4). 1236-1250.
46. Tütek, H. H., Gümüşoğlu, Ş. ve Özdemir, A. (2016). Sayısal Yöntemler-Yönetsel Yaklaşım. 7.Basım, İstanbul: Beta Basım Yayım.
47. Yeşilyurt, M.E. ve Yeşilyurt, F. (2007). Poliklinik ve Doğum Hizmeti Veren Hastanelerde Girdi Tıkanıklığı ve Aylak Girdiler. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. (28). 127-140.
48. Yiğit, V. (2020). Hastane Hizmetleri Alt Sektörünün Finansal Performans Analizi. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi. 6(3). 609-624.
49. Zhang, R., Ma, J. and Ji, H. (2018). Evaluation of Healthcare System Efficiency Based on DEA Algorithm. Journal of Discrete Mathematical Sciences and Cryptography. 21(4). 937-946.