2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. Maddesi Kapsamında Sosyal Hakların Dava Edilebilirliği

Year 2025, Volume: 13 Issue: 2, 493 - 513, 23.12.2025

Pınar Öztaban

https://doi.org/10.56701/shd.1635389

Abstract

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. maddesi bir idari işlem veya eylem yapılması için kişilerin idareye başvurması durumunda idarenin sessiz kalmasına sonuç bağlanmasını düzenler. Kanun hükmü uyarınca otuz gün içinde cevap vermeyen idare, talebi zımnen reddetmiş sayılmakta ve bu işleme karşı idari yargıda dava açma imkanı doğmaktadır. Bu kapsamda sosyal hakların da idari yargı kapsamında talep edilebilirliği gündeme gelmektedir. İnsan haklarına ilişkin, sosyal hakların medeni ve siyasi haklardan farklı olarak kişilere devletten talep etme hakkı vermediği ve devletin ekonomik kaynakları kapsamında geniş takdir yetkisi çerçevesinde bu hakları tesis edeceği görüşü bulunmaktadır. Fakat bu görüşe karşı, insan haklarının bir bütün oluşturduğu, medeni ve siyasi haklarla sosyal haklar arasında bir hiyerarşi bulunmadığı ve haklar arasında bir geçirgenlik olduğu görüşü gelişmiştir. Bu kapsamda sosyal haklar dava yolu ile talep edilebilir olmaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. maddesi ile sosyal hakların talep edildiği uyuşmazlıklarda Danıştay’ın içtihadı incelendiğinde içtihat, sosyal hakların medeni ve siyasi haklarla ilişkili olduğu ölçüde dava edilebilir olduğu yönünde şekillenmektedir. Bu da sosyal haklar ile medeni ve siyasi haklar arasında hiyerarşi olduğu görüşü ile örtüşen bir uygulamadır. Halbuki Danıştay tarafından insan haklarının bütünlüğü görüşünün esas alınması ile kişiler sosyal hakların tesisi için idareye başvuruda bulunduklarında ve idarece bir cevap verilmediğinde, bu zımni ret işleminin esastan incelenerek sosyal hakların idari yargı önünde talep edilebilir olması hukuk devleti ve sosyal devlet ilkesinin bir gereği olduğundan içtihadın da bu yönde gelişmesi gerekir.

Keywords

Zımni Ret , Sosyal Haklar , Dava Edilebilirlik , İdari Yargılama , Temel Hakların Korunması

The Justiciability of Social Rights Under Article 10 of the Administrative Jurisdiction Procedure Law No. 2577

Abstract

Article 10 of Administrative Jurisdiction Procedure Law No. 2577 regulates the legal consequences of administrative silence when individuals request an administrative act or action. According to this provision, if the administration fails to respond within thirty days, the request is deemed implicitly rejected, thereby granting individuals the right to file a lawsuit before the administrative courts. Within this framework, the justiciability of social rights within administrative jurisdiction becomes a subject of discussion. In the context of human rights, it is traditionally argued that social rights, unlike civil and political rights, do not grant individuals the right to demand direct enforcement from the state. Instead, their realization is subject to the state’s discretionary power, within the limits of its economic resources. However, an alternative perspective has emerged, emphasizing the indivisibility of human rights, and rejecting any hierarchical distinction between civil and political rights and social rights, arguing instead that these rights are interdependent. From this standpoint, social rights should be enforceable through judicial remedies. Analyzing the case law of the Turkish Council of State regarding disputes involving social rights under Article 10 of Law No. 2577, it becomes evident that the case-law tends to recognize the justiciability of social rights only to the extent that they are linked to civil and political rights. This approach aligns with the notion of hierarchy among human rights. However, in accordance with the principles of the rule of law and the welfare state, the Council of State should adopt an approach based on the indivisibility of human rights. Consequently, when individuals apply to the administration for the realization of a social right and receive no response, the implicit rejection should be subject to substantive judicial review, ensuring that social rights can be directly claimed before administrative courts.

Keywords

Implied Rejection , Social Rights , Justiciability , Administrative Jurisdiction , Protection of Fundamental Rights

References

• Akyılmaz, Bahtiyar vd. Türk İdari Yargılama Hukuku. Ankara: Savaş Yayınevi, 2. Baskı, 2019.
• Algan, Bülent. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Hakların Korunması. Ankara: Seçkin Yayınları, 2007.
• Alp, Mustafa. “Avrupa Birliği Temel Sosyal Hakları ve Türk İş Hukuku”. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 6/1 (2004), 1-41.
• Anayasa Mahkemesi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Gerekçeli), Hazırlayanlar: Yunus Emre Yılmazoğlu ve İsmail Emrah Perdecioğlu, (Ankara: Anayasa Mahkemesi Yayınları, 3. Baskı, 2021), https://www.anayasa.gov.tr/media/7465/gerekceli_anayasa_2021.pdf , (Erişim 08.12.2024), 355.
• Bağrıaçık, Ahmet. “İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. Maddesine Göre Yapılan Başvuruya Zımni Retten Sonra Gelen Açık Ret Cevabının Dava Açma Süresine Etkisi”. Ankara Barosu Dergisi, 2018/3, 81-102.
• Çağlayan, Ramazan. İdari Yargılama Hukuku. Ankara: 7.Baskı, Seçkin Yayınları, 2015.
• Ertan, İzzet Mert. Sosyal Hakların Uluslararası Korunması ve Avrupa Sosyal Şartı Sistemi. İstanbul: Beta Yayınları, 2015.
• Gören, Zafer. “Sosyal Devlet İlkesi ve Anayasa Hukuku Açısından Yaşam Kalitesi”, Anayasa Yargısı, 14, 1997, 93-153, https://www.anayasa.gov.tr/media/4712/zafergoren.pdf , (Erişim 09.12.2024).
• Gözübüyük, Şeref. Yönetsel Yargı. Ankara: Turhan Kitabevi, 30.Baskı, 2010.
• Günday, Metin. İdari Yargılama Hukuku. Ankara, Turhan Kitabevi, 2. Baskı, 2022.
• Kaboğlu, İbrahim. Kolektif Özgürlükler. Diyarbakır: DÜHF Yayınları, 1989.
• Kaplan, Gürsel. İdari Yargılama Hukuku. Bursa: Ekin Yayınları, 7. Baskı, 2020.
• Karahanoğulları, Onur. İdari Yargı – İdarenin Hukuka Zorlanması. Ankara: Turhan Kitabevi, 2019.
• Kaya, Seyithan. “Eşitlik, Pozitif Ayrımcılık ve Dağıtıcı Adalet İlkeleri Çerçevesinde İdarenin Yükümlülüklerinin Değerlendirilmesi”. İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi, 2022/21, 85 – 119.
• Kılıçoğlu, Mustafa. “Çalışma Hakkı Kapsamında İş Güvencesi”, Prof.Dr. Sarper Süzek’e Armağan, Cilt: 2, (İstanbul: Beta Yayınevi, 2011), 1207-1230, (https://www.anayasa.gov.tr/media/3628/kilicoglucalismahakki.pdf , Erişim 25.10.2024).
• Langford, Malcolm. “The Justiciability of Social Rights: From Practice to Theory”, Social Rights Jurisprudence: Emerging Trends in International and Comparative Law, Ed. Malcolm Langford, (Cambridge University Press, 2008), 3-45.
• Millet Meclisi, Danıştay Kanunu Tasarısı, Danıştay kanunu tasarısı ile İstanbul Milletvekili Reşit Ülker'in, 3546 sayılı Danıştay Kanununun Anayasaya aykırı hükümlerinin kaldırılmasına dair kanun teklifi ve Geçici Komisyon raporu (1/474, 2/440), S. Sayısı: 369, 12.06.1963, 8. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MM__/d01/c023/mm__01023012ss0369.pdf , (Erişim 26.10.2024)
• Milli Güvenlik Konseyi, İdari Yargılama Usulü Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, 1/254, S. Sayısı: 312, https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MGK_/d01/c006/mgk_01006091ss0312.pdf, (Erişim 26.10.2024).
• Özbudun, Ergun. Türk Anayasa Hukuku. Ankara: 14. Baskı, Yetkin Yayınları, 2013.
• Özgen, Eralp. “İdari Tasarruflardaki Sakatlıklar”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(1), 1960, 255-289.
• Sancakdar, Oğuz – Önüt, Lale Burcu. İdari Yargılama Hukuku Genel Esaslar. Ankara: Seçkin Yayınları, 5. Baskı, 2023.
• Sezginer, Murat. “İdari Makamların Sükutu Üzerine Açılan Davalarda Süre”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi - Prof. Dr. M. Şakir Berki'ye Armağan, 5(1-2), 1996, 417 – 441.
• Soysal, Mümtaz. 100 Soruda Anayasanın Anlamı. İstanbul: Gerçek Yayınevi, 11. Baskı, 1997.
• Tanör, Bülent. Anayasa Hukukunda Sosyal Haklar. İstanbul: May Yayınları, 1978; Aktaran: Yolcu, Serkan. Anayasa Yargısında Sosyal Hakların Korunması. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.
• Tanör, Bülent – Yüzbaşıoğlu, Necmi. 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku. İstanbul: Beta Yayınları, 17. Baskı, 2018.
• Úbeda de Torres, Amaya. “Justiciability and social rights”, Research Handbook on International Law and Social Rights, Ed. Christina Binder, Jane A. Hofbauer, Flávia Piovesan, Amaya Úbeda de Torres, (Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing, 2020), 43-55.
• Uygun, Oktay. “Küreselleşme ve Değişen Egemenlik Anlayışının Sosyal Haklara Etkisi”, Anayasa Yargısı, 19/1 (2003), 11-45.
• Yolcu, Serkan. Anayasa Yargısında Sosyal Hakların Korunması. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.
• Yücel Dericiler, Özge. Refah Devletinin Krizi Kıskacında Ekonomik-Sosyal Haklar ve Devletin Yükümlülükleri. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2010.
• Danıştay, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu, E. 2016/1409 K. 2018/4 (24 Ocak 2018), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu, E. 2011/217 K. 2011/616 (2 Haziran 2011), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 2. Daire, E. 2016/10654 K. 2018/6314 (14 Kasım 2018), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 2. Daire, E. 2007/2534 (1 Temmuz 2008), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 2. Daire, E. 2007/1200 (23 Ekim 2007), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 2. Daire, E. 2021/15231 K. 2022/951 (2 Mart 2022), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 8. Daire, E. 2015/14667 K. 2017/1544 (13 Mart 2017), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 8. Daire, E. 2016/9780 K. 2020/1203 (26 Şubat 2020), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 10. Daire, E. 2008/7970 K. 2011/833 (1 Mart 2011), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 10. Daire, E. 2008/9164 K. 2011/832 (1 Mart 2011), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 11. Daire, E. 2014/2364 K. 2018/1647 (21 Mart 2018), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 11. Daire, E. 2016/7097 K. 2018/1388 (13 Mart 2018), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 11. Daire, E. 2012/5275 K. 2013/586 (29 Ocak 2013), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 11. Daire, E. 2012/4029 K. 2012/4562 (20 Haziran 2012), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 12. Daire, E. 2010/4217 K. 2012/1915 (3 Nisan 2012), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 12. Daire, E. 2016/3057 K. 2016/2077 (12 Nisan 2016), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 12. Daire, E. 2018/6434 K. 2020/1594 (26 Şubat 2020), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 12. Daire, E. 2018/3164 K. 2019/2617 (9 Nisan 2019), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 12. Daire, E. 2018/3258 K. 2020/4630 (23 Aralık 2020), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 12. Daire, E. 2018/3507 K. 2020/4629 (23 Aralık 2020), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 14. Daire, E. 2016/1193 K. 2019/1039 (12 Şubat 2019), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 14. Daire, E. 2011/15162 K. 2012/7461 (6 Kasım 2012), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 15. Daire, E. 2014/6132, K. 2018/2209 (6 Mart 2018), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 15. Daire, E. 2016/9112 K. 2017/876 (22 Şubat 2017), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
• Danıştay, Danıştay 15. Daire, E. 2016/10000 K. 2017/1352 (23 Mart 2017), Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.