Efforts to Systematize the Imāmiyya Kalām in the Early Period: The Example of al-Shaykh al-Mufīd

Our research suggests al-Shaykh al-Mufīd was the first author to write down “Systematic Kalām” within the framework of Imāmiyya works, which has survived to the present day. He reviewed and rationalized the theological issues of Imāmiyya, and produced major works like Taṣḥīḥ al-I‘tiqādāt, Awā’il al-Maqālāt, al-Nukat fī Muqaddimāt al-Uṣūl, and al-Nukat al-I‘tiqādiyya, in that context. While the method and content of Taṣḥīḥ and Awā’il seem to be influenced by the Baghdād School of Mu‘tazila’s, particularly that of Abū al-Qāsim al-Balkhī, they do not systematically examine the subjects. His works title al-Nukat on the other hand, show clear influence of the Baṣran School of Mu‘tazila, especially al-Qāḍī ‘Abd al-Jabbār. In both texts al-Mufīd collects the belief of the Imāmiyya under five basic principles: tawḥīd, justice, prophethood, imāmate, and ma‘ād/resurrection. This study will examine how al-Shaykh al-Mufīd tried to systematize the Imāmiyya creed through his four works.

Araştırmalarımız, günümüze ulaşan eserleri çerçevesinde İmâmiyye’de ilk “Sistematik Kelam” eserinin Şeyh Müfîd tarafından yazıldığını göstermektedir. Müfîd, İmâmiyye’nin itikadî konularını yeniden gözden geçirerek bu konuları akılcı bir yöntemle izah edilebilir hale getirmiş ve zamanla belirli bir sistem içerisine yerleştirmiştir. Bu bağlamda Tashîhu’l-İ‘tikādât, Evâilü’l-Makālât, en-Nüket fî Mukaddimâti’l-usûl ve en-Nüketü’l-İ‘tikādiyye gibi rasyonel yapıda eserler kaleme almıştır. Tashîh ve Evâil’in usûl ve içeriğinde Bağdat Mu‘tezilesi’nin, özellikle Ebu’l-Kâsım el-Belhî’nin tesiri görülür. Evâil’de sistematik hale geçişin izleri bulunsa da bu iki eserin konu bazlı sistematik bir yapısı yoktur. en-Nüket fî Mukaddimâti’l-Usûl ve en-Nüketü’l-İ’tikâdiyye adlı diğer iki eserinde ise Basra Mu‘tezilesi’nin özellikle Kādî Abdülcebbâr’ın etkisi görülür. Müfîd'in, en-Nüket adındaki bu iki eserinde İmâmiyye’nin itikadî meselelerini tevhid, adalet, nübüvvet, imamet ve meâd olmak üzere beş temel esas altında birleştirdiği müşahede edilmektedir. Bu çalışmada da Şeyh Müfîd’in zikri geçen dört eseri üzerinden İmâmiyye akâidini nasıl sistematize etmeye çalıştığı incelenecektir.