Year 2020, Volume 5 , Issue 9, Pages 435 - 462 2020-06-30

Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan

Tülay ÇELİK [1]


Bu makale, sinematografik bir biçim olarak sırt takip planın estetik boyutta modernizm ile kurduğu ilişkiyi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Michel Foucault’ya göre estetik modernizm süreci biçimlerin ön plana çıkmasıyla başlar. Foucault’nun Édouard Manet ve Réne Magritte resimlerini analiz eden çalışmaları, bakışın niteliği ve bakış ilişkilerindeki değişimle bağlantılı olan ifadesizlik-belirsizlik, yüzey-düzlük ve yer değiştirme temalarının klasik temsili nasıl bozduğunu ortaya koyar. Estetik modernizmin nitelikleri olarak da tanımlanabilecek bu temalar, klasik sinema ile modern sinema arasındaki ayrımı da açıklayabilecek bir bağlantı sunar. Klasik sinema, gerçekliğin izlenimini sinematik teknikleri işlevsel olarak kullanarak kurar ve bu yönüyle rönesans dönemindeki mimetik temsil biçimine eklemlenir. Buna karşın, estetik modernizm ile ilişkilendirilebilecek modern sinema, sinematik tekniklerle filmin maddi evrenini vurgulayarak zihinsel süreçleri ortaya çıkarır ve bir özgürleşme alanı yaratır. Bu çerçevede, yüzü ve bakışı saklayan, engelleyici, belirsiz, ifadesiz, düz bir form olan sırtın etkisini yoğunlaştıran ve onu özerk hale getiren sırt takip planlar, estetik modernizmin resim alanındaki nitelikleriyle güçlü bir ilişki kurar. Buradan hareketle bu çalışmada sırt takip planlar, Ahlat Ağacı (Nuri Bilge Ceylan, 2018) filmi odağında ifadesizlik-belirsizlik, yüzey-düzlük, yer değiştirme temaları ekseninde niteliksel olarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda; yansıtıcı olan, yüzey etkisini güçlendiren, benzeyiş yerine andırış üzerinden ilerleyen sırt takip planların eksikliğin yarattığı boşluk ile bakışım alanı kurduğu, karşılaşma anları yarattığı, görülmeyeni harekete geçirdiği; bakış alanlarının sürekli değişmesine neden olarak seyircinin konumunu sorgulattığı; tamamlanmamışlığı ve bilinemezliği ile seyircinin beklentilerini boşa çıkardığı görülmüştür. Sonuç olarak Ahlat Ağacı filmindeki sırt takip planlar, filmin mekanının çözülmesine, filmin maddiliğinin açığa çıkmasına neden olmakta; sırtın zamansız mekanında yeni düşünceler yaratılmasına imkan vermektedir.
estetik modernizm, sırt takip plan, sinemada bakış, modern sinema
  • Aksakal, H. (2019, Kasım 22). Uçurumun kenarındaki ressam: Caspar David Friedrich. Eleştirel Kültür Dergisi. http://www.ekdergi.com/ucurumun-kenarindaki-ressam-caspar-david-friedrich/
  • Arslan, Umut T. (2009). Aynanın sırları: Psikanalitik film kuramı. Kültür ve İletişim, 12(1), 9-38.
  • Artun, A. (2013). Baudelaire’de sanatın özerkleşmesi ve modernizm. Charles Baudelaire. Modern Hayatın Ressamı içinde (Çev. Ali Berktay). (7.basım). (ss. 9-86). İstanbul: İletişim.
  • Atakan, Z.Ö. (Yapımcı) & Ceylan N.B. (Yönetmen). (2018). Ahlat Ağacı. [Sinema Filmi]. Türkiye, Fransa, Almanya, Bulgaristan, Makedonya, Bosna Hersek, İsveç, Katar: Zeyno Film, Memento Films Production, Detail Film, RFF International, Sisters and Brother Mitevski, 2006 Produkcija Sarajevo, Film i Vast, Chimney Pot.
  • Bacon, F. (1949). Study from the human body [Resim]. National Gallery of Victoria, Melbourne, Avusturalya. https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/work/3761/
  • Banu, G. (2001). L'homme de dos, peinture, théâtre. Paris: Adam Biro.
  • Baudry, Jean L. (1986). Ideological Effects of the Basic Cinematographic Apparatus. Philip Rosen (Ed.), Narrative, apparatus, ideology, A Film theory reader içinde (ss.286-298). New York: Colombia University Press.
  • Bordwell, David. (1997). On The history Of film style. Cambridge, Massachusetts and London, England: Harvard University Press.
  • Bordwell, D., J. Steager ve Thompson K. (2005). The classical Hollywood cinema, Film style &mode of production to 1960. London: Routledge.
  • Bordwell, D. ve Thompson K. (2012). Film sanatı. (Çev. Ertan Yılmaz ve Emrah Suat Onat). Ankara: Deki.
  • Braunberger, P. (Yapımcı) & Godard, J.L. (Yönetmen). (1962). Vivre Sa Vie [Sinema Filmi]. France: Les Films de la Pléiade.
  • Comolli, Jean L. (1974). Teknik ve İdeoloj. (Çev. Yakup Barokas). Çağdaş Sinema Dergisi, (1), 9-29.
  • Çelik, T. (2018). Deleuze’ün zaman-imge kavramı ekseninde sinemada yakın plan: Sivas filmi odağında bir analiz. Deniz Bayrakdar (Ed). Türk film araştırmalarında yeni yönelimler 14, Sinema ve zaman-sinema ve sinema içinde (ss. 61-84). İstanbul: Bağlam
  • Deleuze, G. (2003). İki Konferans. (Çev. Ulus Baker). İstanbul: Norgunk.
  • Delvaux, P. (1966). L’estacade [Resim]. Özel Koleksiyon. Banu, G. (2001). L'Homme de Dos, Peinture, Théâtre. Paris: Adam Biro
  • Durafour, Jean-M. (2012). Laura, voir l’image au dos du Film. Benjamin Thomas (Ed.), Tourner le dos, sur l’envers du personnage au cinéma içinde (ss. 55-67). Paris: PUV, Université Paris 8, Saint-Denis.
  • Elsaesser, T. Hagener, M. (2014). Film kuramı, Duyular yoluyla bir giriş. (Çev. Berhan Sonar, Barış Yıldırım). Ankara: Dipnot.
  • Foucault, M. (1993). Ders özetleri, 1970-1982. (2. Baskı). (Çev. Selahattin Hilav). İstanbul: YKY.
  • Foucault, M. (2001). Kelimeler ve şeyler, İnsan bilimlerinin bir arkeolojisi (2. Baskı). (Çev. Mehmet Ali Kılıçbay). Ankara: İmge.
  • Foucault, M. (2006). Sonsuza giden dil. (Çev. Işık Ergüden). İstanbul: Ayrıntı.
  • Foucault, M. (2007). İktidarın gözü (2. Baskı). (Çev. Işık Ergüden). İstanbul: Ayrıntı.
  • Foucault, M. (2016). Bu bir pipo değildir. (12. Baskı). (Çev. Selahattin Hilav). İstanbul: YKY.
  • Foucault, M. (2018). Manet’nin Sanatı. Foucault, M., Talon-Hugon, C. ve Marie D. Manet, Velázquez ve estetik modernizm içinde (Çev. Savaş Kılıç). (ss. 9-51). İstanbul: İletişim.
  • Foucault, M. (2018). Nedimeler: Velázquez’in Las Meninas’ı üstüne. Foucault, M., Talon-Hugon, C. ve Marie D. Manet, Velázquez ve estetik modernizm içinde (Çev. Savaş Kılıç). (ss. 9-71). İstanbul: İletişim.
  • Friedrich, C.D. (1817). Der Wanderer über dem Nebelmeer [Resim]. Hamburger Kunsthalle, Hamburg, Almanya. https://www.hamburger-kunsthalle.de/en/nineteenth-century
  • Gris, F. (2012). Dos paysans. Tourner le dos à la caméra de Depardon. Benjamin Thomas (Ed.). Tourner le dos, sur l’envers du personnage au cinéma içinde (ss. 139-153). Paris: PUV, Université Paris 8, Saint-Denis.
  • Gutting, G. (2010). Foucault. (Çev. Hakan Gür). Ankara: Dost Yayınları.
  • Hakim, Robert, Hakim Raymond (Yapımcı) & Antonioni, M. (Yönetmen). (1960). L’Avventura. [Sinema Filmi]. İtalya, Fransa: Cino del Duca, Société Cinematographique Lyre.
  • Hakim, Robert, Hakim Raymond (Yapımcı) &Antonioni, M. (Yönetmen). (1962). L’Eclisse. [Sinema Filmi]. İtalya, Fransa: Interopa Film, Cineriz, Paris Film Production.
  • Hammershøi, V. (1903-1904). Interiør. Ung kvinde set fra ryggen [Resim]. Randers Kunstmuseum, Randers, Danimarka. https://www.randerskunstmuseum.dk/samling/highlights/
  • Harkness, J. (2016). Önsöz. M. Foucault. Bu bir pipo değildir içinde. (12. Baskı). (Çev. Selahattin Hilav). İstanbul: YKY.
  • Kırel, S. (2018). Kültürel çalışmalar ve sinema. İstanbul: İthaki.
  • Koi, H., Mizoguchi, K. (Yapımcı) & Mizoguchi,K. (1952). The life of Oharu [Sinema Filmi]. (1952). Japonya: Koi Productions, Shintoho Film Company.
  • Kolker, R. (2011). Film, biçim ve kültür. (Çev. Fırat Ertınaz ve Diğerleri). Ankara: Deki.
  • Kovács, András B. (2010). Modernizmi seyretmek, Avrupa sanat sineması, 1950-1980. (Çev. Ertan Yılmaz). Ankara: Deki.
  • Lacan, J. (2013). Psikanalizin dört temel kavramı, seminer 11. kitap. (Çev. Nilüfer Erdem). İstanbul: Metis Yayınları.
  • Magritte, R. (1928). L’apparition /Personnage Marchant Vers L’horizon [Resim]. Stuttgart Eyalet Galerisi, Stuttgart, Almanya. https://www.staatsgalerie.de/en/g/collection/digital- collection/einzelansicht/sgs/werk/einzelansicht/70B32B694EC1C965237BA7A5571720CD.html
  • Magritte, R. (1937). La Reproduction Interdite [Resim]. Museum Bojimas Van Beuningen, Rotterdam, Hollanda. https://www.boijmans.nl/en/collection/artworks/4232/la-reproduction-interdite
  • Magritte. R. (1955). Le Maitre d’école. [Resim]. Özel Koleksiyon. Banu, G. (2001). L'Homme de Dos, Peinture, Théâtre. Paris: Adam Biro.
  • Malevich, K. (1928-1929). To harvest (Matha and Vanka) [Resim]. The Virtual Russian Museum, Saint Petersbourg, Rusya. https://rusmuseumvrm.ru/data/collections/painting/19_20/malevich_ks_na_zhatvu_marfa_i_vanka_1928_1929_zh_9492/index.php?lang=en
  • Marie, D. (2018). Ön yüz/arka yüz veya hareket halindeki seyirci. Foucault, M., Talon-Hugon, C. ve Marie, D. Manet, Velázquez ve estetik modernizm içinde (ss.103-119). İstanbul: İletişim.
  • Manet, É. (1873). Le chemin de fer [Resim]. National Gallery of Art, Washington, Amerika. https://www.nga.gov/collection/art- object-page.43624.html
  • McGowan, T. (2012). Gerçek bakış, Lacan sonrası sinema kuramı. (Çev. Zeynep Özen Barkot). İstanbul: Say.
  • Metz, C. (2012). Sinemada anlam üstüne denemeler. (Çev. Oğuz Adanır). İstanbul: Hayalperest.
  • Mulvey, L. (2019). Görsel haz ve anlatı sineması üzerine. (Çev. Nigün Abısel). Büker S. ve Topçu, G. Y. (Ed.). Sinema, tarih kuram eleştiri içinde (ss.201-218). İstanbul: İthaki.
  • Natan, B, Natan E. (Yapımcı) & Grémillon, J. (Yönetmen). (1930). La Petite Lise. [Sinema Filmi]. Fransa: Pathé-Natan.
  • Orr, J. (1997). Sinema ve modernlik. (Çev. Ayşegül Bahçıvan). Ankara: Bilim ve Sanat.
  • Öztürk, S. (2016). 2. Sayımız çıkarken: Gölgenin sineFilozofisi. SineFilozofi Dergisi, 1(2), 3-5.
  • Öztürk, S. (2018). Sinema felsefesine giriş, Film-yapımı felsefe. Ankara: Ütopya.
  • Öztürk, S. (2019a, Şubat). Mağara alegorisindeki mağaradan kurtuluşta sinemanın yeri. Düşünbil Dergisi, (76), 6-9.
  • Öztürk, S. (2019b). Sinemada temsil anlayışına reddiye. SineFilozofi Dergisi, 4 (7), 3-9.
  • Panofsky, E. (2017). Perspektif, simgesel bir biçim. (2.Baskı). (Çev.Yeşim Tükel). İstanbul: Metis.
  • Roger, P. (2012). Faire l’écran. Benjamin Thomas (Ed.). Tourner le dos, sur l’envers du personnage au cinéma içinde (ss. 41-54). Paris: PUV, Université Paris 8, Saint-Denis.
  • Sayın, Z. (2003). İmgenin pornografisi. İstanbul: Metis.
  • Serceau, D. (2012). Au commencement, le dos. Benjamin Thomas (Ed.). Tourner le dos, sur l’envers du personnage au cinéma içinde (ss.19-28). Paris: PUV, Université Paris 8, Saint-Denis.
  • Talon-Hugon, C. (2018). Manet ve Seyircinin Şaşkınlığı. Foucault, M., Talon-Hugon, C. ve Marie, D. Manet, Velázquez ve Estetik Modernizm içinde (ss.75-101). (Çev. Savaş Kılıç). İstanbul: İletişim.
  • Tarr, B. (Yapımcı) & Tarr, B. Ve Hranitzky, Á. (Yönetmen). (2000). Werkmeister Harmóniák [Sinema Filmi]. Macaristan, Almanya, Fransa: Goëss Film, Von Vietinghoff Filmproduktion, 13 Productions.
  • Thomas, B. (Ed.). (2012a). Tourner le dos, sur l’envers du personnage au cinéma. Paris: PUV, Université Paris 8, Saint-Denis.
  • Thomas, B. (2012b). Une félure dans le cristal, les Ténèbres de l’âme féminine d’Evgueni Bauer. Benjamin Thomas (Ed.). Tourner le dos, sur l’envers du personnage au cinéma içinde (ss. 69-88). Paris: PUV, Université Paris 8, Saint-Denis.
  • Thomas, Benjamin, (2012c). Vitti Verso. Benjamin Thomas (Ed.). Tourner le dos, sur l’envers du personnage au cinéma içinde (ss. 163-183). Paris: PUV, Université Paris 8, Saint-Denis.
  • Tunalı, İ. (2001). Estetik. (6. Basım). İstanbul: Remzi.
  • Vasse, D, (2012). Le dos et le Sol, de quelques dos dans le cinéma de Danièle Huillet et Jean-Marie Straub. Benjamin Thomas (Ed.). Tourner le dos, sur l’envers du personnage au cinéma içinde (ss. 111-122). Paris: PUV, Université Paris 8, Saint-Denis.
  • Wolf D. (Yapımcı) & Van Sunt G. (Yönetmen). (2003). Elephant. [Sinema Filmi]. USA: HBO Films.
Primary Language tr
Subjects Art
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-8277-3386
Author: Tülay ÇELİK (Primary Author)
Institution: SAKARYA ÜNİVERSİTESİ, SANAT, TASARIM VE MİMARLIK FAKÜLTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : June 30, 2020

Bibtex @research article { sinefilozofi737140, journal = {SineFilozofi}, issn = {}, eissn = {2547-9458}, address = {Bişkek Cad. 81. Sokak No:2 Emek/ANKARA}, publisher = {Serdar ÖZTÜRK}, year = {2020}, volume = {5}, pages = {435 - 462}, doi = {10.31122/sinefilozofi.737140}, title = {Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan}, key = {cite}, author = {Çeli̇k, Tülay} }
APA Çeli̇k, T . (2020). Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan . SineFilozofi , 5 (9) , 435-462 . DOI: 10.31122/sinefilozofi.737140
MLA Çeli̇k, T . "Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan" . SineFilozofi 5 (2020 ): 435-462 <https://dergipark.org.tr/en/pub/sinefilozofi/issue/55709/737140>
Chicago Çeli̇k, T . "Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan". SineFilozofi 5 (2020 ): 435-462
RIS TY - JOUR T1 - Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan AU - Tülay Çeli̇k Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - doi: 10.31122/sinefilozofi.737140 DO - 10.31122/sinefilozofi.737140 T2 - SineFilozofi JF - Journal JO - JOR SP - 435 EP - 462 VL - 5 IS - 9 SN - -2547-9458 M3 - doi: 10.31122/sinefilozofi.737140 UR - https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.737140 Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 SineFilozofi Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan %A Tülay Çeli̇k %T Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan %D 2020 %J SineFilozofi %P -2547-9458 %V 5 %N 9 %R doi: 10.31122/sinefilozofi.737140 %U 10.31122/sinefilozofi.737140
ISNAD Çeli̇k, Tülay . "Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan". SineFilozofi 5 / 9 (June 2020): 435-462 . https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.737140
AMA Çeli̇k T . Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan. SineFilozofi. 2020; 5(9): 435-462.
Vancouver Çeli̇k T . Sırta Bakış / Sırtın Bakışı: Sinemada Estetik Modernizm Bağlamında Sırt Takip Plan. SineFilozofi. 2020; 5(9): 435-462.