Research Article

Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Volume: 6 Number: 2 October 28, 2026
TR EN

Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Abstract

Küreselleşen ekonomi, e-ticaretin ivme kazanması ve finansal işlemlerin karmaşıklaşması; geleneksel vergi denetim yöntemlerini yetersiz kılarak vergi idarelerini önemli ölçüde dönüşüme zorlamıştır. Bu çalışma, belge ve karşılaştırmalı analize dayalı nitel bir araştırma yaklaşımı kullanarak dijitalleşme ve yapay zekâ destekli vergi denetim uygulamalarını karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Veriler, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü, Uluslararası Para Fonu, OECD, Dünya Bankası, Avrupa Komisyonu, seçilmiş ulusal vergi idareleri ve ilgili akademik literatür tarafından yayınlanan raporlardan karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Çalışma, küresel ölçekte dijital kamu yönetiminde öncü 8 ülkenin (Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Estonya, Güney Kore, Singapur, Çin ve Avustralya) dijitalleşme, yapay zekâ uygulamaları, denetim süreçleri, vergi uyumu, kurumsal kapasite ve veri güvenliği alanlarındaki deneyimlerini değerlendirmektedir. Bulgular, dijital teknolojilerin vergi uyumunu artırdığını, denetim etkinliğini güçlendirdiğini, vergi kaçakçılığını azalttığını ve sürdürülebilir kamu gelirlerini desteklediğini göstermektedir. Bununla birlikte, yapay zekâ temelli vergi idaresinin başarısı, gelişmiş teknolojik altyapıya, güvenli veri yönetimine, uygun yasal çerçevelere, algoritmik şeffaflığa ve nitelikli insan kaynaklarına bağlı olduğunu göstermektedir. İnceleme sonucunda, yapay zekâ destekli sistemlerin vergi kayıp-kaçağını azaltmada ve mükellef uyumunu artırmada yüksek verimlilik sağladığı, ancak algoritmik şeffaflık, kişisel verilerin korunması, etik ilkeler ve hesap verebilirlik hususlarında yeni hukuki ve etik tartışmaları beraberinde getirdiği tespit edilmiştir.

Keywords

References

  1. Alm, J., & Torgler, B. (2021). Ethics, artificial intelligence, and tax compliance. Journal of Tax Administration, 6(2), 112-138.
  2. Australian Taxation Office. (2024). Annual report 2023–24. Australian Taxation Office.
  3. Aydın, C. (2023). Dijital dönüşüm bağlamında belgenin yaşam döngüsü süreçlerinin yönetiminde yapay zekâ kullanımı. Bilgi Yönetimi, 6(1), 21–42. https://doi.org/10.33721/by.1268483
  4. Bonelli, M., Cattaneo, M. D., Fuster, A., & Ventura, M. (2025). Refining public policies with machine learning: The case of tax auditing. Journal of Econometrics, 249, 105847.
  5. Bozdoğanoğlu, B. (2023). Yapay zekâ ChatGPT’nin vergi sistemlerinde kullanımı ve uyuşmazlıkları önlemedeki rolünün değerlendirilmesi. Mali Hukuk Dergisi, 19(224), 1545–1588.
  6. Bozkurt, R., & Durgun Kaygısız, A. (2024). Dijitalleşme ve vergi uygulamalarında dijital teknolojilerin kullanılması. Bilge Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2), 30–39.
  7. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.
  8. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi. (2021). Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021–2025.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Finance Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 28, 2026

Submission Date

August 6, 2026

Acceptance Date

October 27, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 6 Number: 2

APA
Onay, R., & Ağcakaya, S. (2026). Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies, 6(2), 251-280. https://izlik.org/JA65ZZ77TR
AMA
1.Onay R, Ağcakaya S. Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies. 2026;6(2):251-280. https://izlik.org/JA65ZZ77TR
Chicago
Onay, Resul, and Serpil Ağcakaya. 2026. “Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm Ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies 6 (2): 251-80. https://izlik.org/JA65ZZ77TR.
EndNote
Onay R, Ağcakaya S (October 1, 2026) Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies 6 2 251–280.
IEEE
[1]R. Onay and S. Ağcakaya, “Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”, Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies, vol. 6, no. 2, pp. 251–280, Oct. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA65ZZ77TR
ISNAD
Onay, Resul - Ağcakaya, Serpil. “Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm Ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies 6/2 (October 1, 2026): 251-280. https://izlik.org/JA65ZZ77TR.
JAMA
1.Onay R, Ağcakaya S. Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies. 2026;6:251–280.
MLA
Onay, Resul, and Serpil Ağcakaya. “Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm Ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies, vol. 6, no. 2, Oct. 2026, pp. 251-80, https://izlik.org/JA65ZZ77TR.
Vancouver
1.Resul Onay, Serpil Ağcakaya. Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies [Internet]. 2026 Oct. 1;6(2):251-80. Available from: https://izlik.org/JA65ZZ77TR

                                                                                          Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies Licensed under CC BY-NC 4.0.© 2025