Araştırma Makalesi

Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Cilt: 6 Sayı: 2 28 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Öz

Küreselleşen ekonomi, e-ticaretin ivme kazanması ve finansal işlemlerin karmaşıklaşması; geleneksel vergi denetim yöntemlerini yetersiz kılarak vergi idarelerini önemli ölçüde dönüşüme zorlamıştır. Bu çalışma, belge ve karşılaştırmalı analize dayalı nitel bir araştırma yaklaşımı kullanarak dijitalleşme ve yapay zekâ destekli vergi denetim uygulamalarını karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Veriler, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü, Uluslararası Para Fonu, OECD, Dünya Bankası, Avrupa Komisyonu, seçilmiş ulusal vergi idareleri ve ilgili akademik literatür tarafından yayınlanan raporlardan karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Çalışma, küresel ölçekte dijital kamu yönetiminde öncü 8 ülkenin (Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Estonya, Güney Kore, Singapur, Çin ve Avustralya) dijitalleşme, yapay zekâ uygulamaları, denetim süreçleri, vergi uyumu, kurumsal kapasite ve veri güvenliği alanlarındaki deneyimlerini değerlendirmektedir. Bulgular, dijital teknolojilerin vergi uyumunu artırdığını, denetim etkinliğini güçlendirdiğini, vergi kaçakçılığını azalttığını ve sürdürülebilir kamu gelirlerini desteklediğini göstermektedir. Bununla birlikte, yapay zekâ temelli vergi idaresinin başarısı, gelişmiş teknolojik altyapıya, güvenli veri yönetimine, uygun yasal çerçevelere, algoritmik şeffaflığa ve nitelikli insan kaynaklarına bağlı olduğunu göstermektedir. İnceleme sonucunda, yapay zekâ destekli sistemlerin vergi kayıp-kaçağını azaltmada ve mükellef uyumunu artırmada yüksek verimlilik sağladığı, ancak algoritmik şeffaflık, kişisel verilerin korunması, etik ilkeler ve hesap verebilirlik hususlarında yeni hukuki ve etik tartışmaları beraberinde getirdiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alm, J., & Torgler, B. (2021). Ethics, artificial intelligence, and tax compliance. Journal of Tax Administration, 6(2), 112-138.
  2. Australian Taxation Office. (2024). Annual report 2023–24. Australian Taxation Office.
  3. Aydın, C. (2023). Dijital dönüşüm bağlamında belgenin yaşam döngüsü süreçlerinin yönetiminde yapay zekâ kullanımı. Bilgi Yönetimi, 6(1), 21–42. https://doi.org/10.33721/by.1268483
  4. Bonelli, M., Cattaneo, M. D., Fuster, A., & Ventura, M. (2025). Refining public policies with machine learning: The case of tax auditing. Journal of Econometrics, 249, 105847.
  5. Bozdoğanoğlu, B. (2023). Yapay zekâ ChatGPT’nin vergi sistemlerinde kullanımı ve uyuşmazlıkları önlemedeki rolünün değerlendirilmesi. Mali Hukuk Dergisi, 19(224), 1545–1588.
  6. Bozkurt, R., & Durgun Kaygısız, A. (2024). Dijitalleşme ve vergi uygulamalarında dijital teknolojilerin kullanılması. Bilge Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2), 30–39.
  7. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.
  8. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi. (2021). Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021–2025.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Maliye Çalışmaları (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

28 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

6 Ağustos 2026

Kabul Tarihi

27 Ekim 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 6 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Onay, R., & Ağcakaya, S. (2026). Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies, 6(2), 251-280. https://doi.org/10.71284/sjffls.2026629
AMA
1.Onay R, Ağcakaya S. Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. SJFFLS. 2026;6(2):251-280. doi:10.71284/sjffls.2026629
Chicago
Onay, Resul, ve Serpil Ağcakaya. 2026. “Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies 6 (2): 251-80. https://doi.org/10.71284/sjffls.2026629.
EndNote
Onay R, Ağcakaya S (01 Ekim 2026) Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies 6 2 251–280.
IEEE
[1]R. Onay ve S. Ağcakaya, “Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”, SJFFLS, c. 6, sy 2, ss. 251–280, Eki. 2026, doi: 10.71284/sjffls.2026629.
ISNAD
Onay, Resul - Ağcakaya, Serpil. “Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies 6/2 (01 Ekim 2026): 251-280. https://doi.org/10.71284/sjffls.2026629.
JAMA
1.Onay R, Ağcakaya S. Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. SJFFLS. 2026;6:251–280.
MLA
Onay, Resul, ve Serpil Ağcakaya. “Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies, c. 6, sy 2, Ekim 2026, ss. 251-80, doi:10.71284/sjffls.2026629.
Vancouver
1.Resul Onay, Serpil Ağcakaya. Vergi Denetiminde Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ: Küresel Uygulamalar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. SJFFLS. 01 Ekim 2026;6(2):251-80. doi:10.71284/sjffls.2026629

                                                                                  Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies dergisi CC BY-NC 4.0 lisansı altında lisanslanmıştır.© 2025