CUMHURİYET’İN İLK ÇEYREĞİNDE TÜRKİYE’DE SOSYOLOJİ: MEHMET ALİ ŞEVKİ ÖZELİNDE BİR DEĞERLENDİRME

TTürkiye’de sosyoloji bir asrı aşan tarihi birikime sahiptir. Bu süre zarfında sosyoloji bilimi önemli ölçüde Batı sosyolojisini taklit ederek, Batı literatüründen çeviriler yaparak ilerlemiştir. Sosyolojinin ilk nüveleri ile birlikte bu durum ile karşılaşılmaktadır. Türkiye’de sosyolojinin öncülerinden olan Ziya Gökalp ve Prens Sabahattin’de pratik yansımasını bulan bu durum onların haleflerinde de aynı şekilde görülmektedir. Bu çalışmada Türk sosyolojisinin bu karakteristik yapısı Mehmet Ali Şevki özelinde ele alınmaktadır. Şevki, Türk sosyolojisine Prens Sabahattin üzerinden transfer edilen Le Play ile özdeşleştirilmiş Sosyal Bilim (İlm-i içtima) ekolünün en önemli temsilcilerinden biri olmuştur. Şevki, hem Sosyal Bilim ekolünü yaptığı tercümeler ile temsil etmiş hem de ekolün en önemli özelliği olan monografi çalışmalarını yapmak suretiyle sahaya dokunarak sosyoloji yapan ilk kişi olmuştur. Bu minvalde onun yapmış olduğu Kurna Köyü monografisi bir ilk olması hasebiyle önemini korumaktadır. Bu çalışmada Şevki’nin sosyoloji anlayışı; aile, eğitim ve köy sosyolojisine ilgisine değinilmektedir. Çalışmanın amacı; Şevki üzerinden Türk sosyolojisinin ilk dönem çalışma konuları ve sosyoloji siyaset arasındaki kopmaz ilişki etrafından bir dönem değerlendirmesi yapmaktır. Çalışmada tarihsel karşılaştırmalı yöntem kullanılmıştır.

Turkish sociology has accumulated more than a century of intellectual tradition. This period, the discipline largely advanced by imitating Western sociology and translating Western literature. This tendency can be observed from the earliest stages of sociology in Turkey. The same pattern is evident in the works of Ziya Gökalp and Prens Sabahattin—two leading figures of Turkish sociology—and continued among their successors. This study examines this characteristic structure of Turkish sociology through the case of Mehmet Ali Şevki. Şevki became one of the prominent representatives of the Social Science school, associated with Le Play and transferred to Turkish sociology through Prens Sabahattin. He both represented this school through his translations and emerged as the first scholar to truly engage with the field by conducting monographic studies, the school’s defining methodological feature. In this regard, his monograph on Kurna Village remains significant as the first of its kind. The study discusses his interest in family, education, and village sociology. The aim of the study is to evaluate the early period of Turkish sociology through Şevki, focusing on the inseparable relationship between sociology and politics. A historical comparative method is used in the study.