İşlevsel ve Bağımsal Dil Bilgisi Kuramları Çerçevesinde Eski Anadolu Türkçesinde -(y)A Ekinin İşlevleri: Yunus Emre Divanı Örneği
Abstract
Dilde niyet, istek, olasılık, yeterlilik, gereklilik vb. ifadelerin alıcıya ulaşmasını sağlamakla görevli çeşitli birimler bulunmaktadır. Dildeki bu birimlerden biri de -(y)A ekidir. Eski Anadolu Türkçesi metinlerinde temel işlevi istek bildirmek olan -(y)A ekinin bu işlevi dışında gereklilik, yeterlilik, şart, zaman, amaç, durum gibi farklı anlam alanlarını karşılayacak biçimde kullanıldığı görülmüştür. Bu doğrultuda elinizdeki çalışma, -(y)A ekinin Yunus Emre Divanı’ndaki işlevlerini tespit etmek amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmada işlevsel dil bilgisi kuramının “dildeki her birimin birden fazla işlevi olabilir” ve bağımsal dil bilgisi kuramının “cümleyi fiil yönetir” ilkelerinden hareketle ekin işlevleri ana cümle ve bağımlı cümle yöneticisi olarak iki ayrı başlık altında ele alınmıştır.
Keywords
-(y)A eki,, çok işlevlilik,, Eski Anadolu Türkçesi,, Türk dili,, Yunus Emre
References
- Akar, Ali (2018). Oğuzların Dili Eski Anadolu Türkçesine Giriş. İstanbul: Ötüken Yayınları.
- Albayrak, Nurettin (2014). Gönül Çalab’ın Tahtı Açıklamalı Yunus Emre Sözlüğü, İstanbul: Dergâh Yayınları.
- Aslan Demir, Sema (2008). Türkçede İsteme Kipliği Semantik-Pragmatik Bir İnceleme, Ankara: Grafiker Yayınları.
- Cevizci, Ahmet (2010). Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları.
- Demir, Nurettin ve Sema Aslan (2010). “Sıklık Kopyası Örneği Olarak İstek Eki -(y)A”. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 5(4), s. 276-290.
- Deny, Jean (1941). Türk Dili Grameri (Osmanlı lehçesi) (çev. A. Ulvi Elöve). İstanbul.
- Develi, Hayati (1997). “{sA} Morfemli Yardımcı Cümleler ve Bunlarla Kurulan Birleşik Cümleler Üzerinde Bir İnceleme”. TDAY-Belleten 1995, s. 115-152.
- Emre, M. Efdal (2013). Yûnus Emre Dîvânı ve Şerhi Tanrı’nın Nefesi, Gelenek Yayınları, İstanbul 2013.
- Gökdayı, Hürriyet (2010). “Türkiye Türkçesinde Öbekler”. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History ofTurkish or Turkic, 5(3), s. 1297-1319.
- Gülsevin, Gürer (2002). “Eski Türkiye Türkçesinde ‘İstek Kipi’ Üzerine”. İlmî Araştırmalar 13, İstanbul s. 35-50.
