COVID-19 Haberi Çevirisinde Stratejiler: Guardian/Diken Örneklemi

Covid-19 pandemisi sırasında halkın bilgilendirilmesi konusunda çevrimiçi haber portallarına büyük görevler düşmüş, dünyadaki gelişmelerin farklı dil topluluklarına aktarılması haber çevirisi aracılığıyla gerçekleşmiştir. Öte yandan, pandeminin ve pandemiyle ilgili yapılan bilimsel araştırmaların hızlı seyri, nihayetinde tıp bilgisi sınırlı olan gazeteci ve çevirmenleri terminoloji ve dil kullanımı açısından zorlamıştır. Bu makalede İngilizce 10 Covid haber metniyle bunların Türkçe çevirisi karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Erek metinler 2020-2022 yıllarında çevrimiçi gazete Diken’de yayınlanan derleme-çeviriler arasından seçilmiştir, kaynak metinler de bunların The Guardian’dan alınmış İngilizce asıllarıdır. Çalışma için oluşturulan 11408 sözcüklük bütünce açımlama ve yeniden bağlama oturtma gibi bilimsel/teknik metin üretimi açısından incelenmiştir. Covid'e özgü tıp terimleri, söz öbekleri ve halk sağlığı uzmanlarından alıntılar içeren kaynak metinlerin, diliçi çeviriyi de içeren bir popülerleştirme (Myers 2003) sürecinin sonucunda oluşturulduğu söylenebilir. Bu durumda dillerarası çeviri süreci ikinci bir popülerleştirmeye işaret eder ve bu çerçevede en sık kullanılan stratejilerden biri sadeleştirmedir (Liao 2016). Araştırmaya dahil edilen metinlerin hepsinin kısaltılarak çevrildiği (toplam 8280 sözcükten 3128 sözcüğe), ayrıca erek bağlamla ilgili bilgi ekleme gibi başka derleme-çeviri (Schäffner 2012) uygulamaları kullanıldığı gözlemlenmiştir. Dolayısıyla çalışma kapsamında hem kaynak metinler hem de erek metinler bilimin popülerleştirilmesi açısından karşılaştırmalı olarak çözümlenmiş, açımlama ve yeniden bağlama oturtma stratejilerine örnekler verilmiştir. Kaynak taraması Çeviribilim’de haber çevirisi, bilim metinleri çevirisi ve bilimin popülerleştirilmesi alanlarını kapsamıştır.

Online news portals have assumed great responsibility in the flow of information during the Covid-19 pandemic as various linguistic communities kept up with global developments through translated news. On the other hand, as the pandemic and related scientific research unfolded at an unprecedented pace, terminology and phraseology have posed a challenge for journalists and translators, who inevitably have a limited grasp of the medical field. This article examines 10 Covid-related news items and their Turkish translations. The target texts have been transedited by the online newspaper Diken in 2020-2022 and the source texts are the English originals from The Guardian. The 11408-word corpus has been analysed for strategies of scientific/technical text production such as explicitation and recontextualization. The source texts, laden with Covid-specific medical terms, phrases and quotes from public health experts are the outcome of a process of popularization (Myers 2003), which also includes intralingual translation. As such, interlingual translation constitutes a second round of popularization and one of the most commonly used strategies in this context is simplification (Liao 2013). All of the target texts are summary translations (reduced from 8280 down to 3128), moreover, one may observe other transediting (Schäffner 2012) practices such as the addition of information specific to the target context. Therefore the study covers a comparative analysis of both source and target texts in terms of popularization, followed by an illustration of the strategies of explicitation and recontextualization. Literature review covers news translation, scientific translation and the popularization of science.