Çeviri-Algı-İnanç İlişkisi Bakımından Çeviride Doğruluğun Önemi: Kur’an-ı Kerim’de Yer Alan “Samed” Kavramı Örnekliğinde Bir Değerlendirme

It is known that apologetic works were written in languages such as Greek, Syriac and Latin by Eastern Christian scholars of religion since the 8th century in order to respond to the religious challenges of Islam. While definitions were being made in these works about the Islamic belief, the expressions defining Allah in the Qur'an were tried to be rendered through translation from Arabic to Greek. In this context, the concept of 'samad' in the Qur'an (112/2) was first translated into Greek by a Byzantine writer, Theodore Abu Qurra (d. 820), with a meaning that was not used in Islamic literature, and then this meaning was expanded by Nicetas of Byzantium (d. late 9th century), creating a false perception which is completely far from the original meaning of the word. Later, the meaning given by Nicetas was repeated by the later Byzantine Christian theologians, who followed his footsteps, and the perception and belief that the God, which Muslims believed in, was "a metal object hammered in the shape of a sphere" was transmitted from generation to generation. This study aims to show the importance of accuracy in translation, of understanding and translating the text correctly and away from prejudice and bigotry in the context of translation-perception-belief relationship, through the example of the translation of the concept of 'samad' into Greek by Byzantine authors. Our study is limited to examination of the wrong translation and interpretation of the concept of 'samad' and the authors who played a role in the continuation of a false perception and belief that lasted for centuries in the Christian Byzantine society, and of their evaluations within the framework of this concept about the God that Muslims believe in. We made examination and evaluation in the light of previous academic studies on the related authors and their works. It has been determined that as a result of the wrong translation of the concept of 'samad' by the Byzantine writers by giving a meaning that has no equivalent in the Islamic literature, they caused a wrong perception about Allah, the supreme deity that Muslims believed in; in the event that factors such as linguistic inadequacy, prejudice, religious bigotry and hostility have an effect on the translation, members of one religion may cause false perceptions and unfair accusations that will continue for centuries about the beliefs of the members of another religion, especially in periods when communication between religions and cultures is limited.

İslâm'ın dînî meydan okumalarına karşı cevap vermek amacıyla 8. yüzyıldan itibaren Doğulu Hıristiyan din bilginleri tarafından Grekçe, Süryanice ve Latince gibi dillerde apolojetik eserlerin yazıldığı bilinmektedir. Bu eserlerde İslâm inancı hakkında tanımlamalar yapılırken Kur'an ayetlerinden Allah'ı tanımlayan ifadeler Arapça'dan Grekçe'ye çevrilerek karşılık verilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda Kur'an'da (112/2) geçen 'samed' kavramı önce Bizanslı yazarlardan Theodore Ebû Kurre (ö. 820) tarafından İslamî literatürde kullanımı olmayan bir anlamla Grekçe'ye çevrilmiş ve daha sonra bu anlam, Nicetas of Byzantium (ö. geç 9.yy) tarafından orijinalinden tamamen uzak ve yanlış bir algı oluşturacak şekilde genişletilmiştir. Nicetas'ın verdiği anlam ise onun izinden giden Bizanslı Hıristiyan ilahiyatçılar tarafından tekrar edilerek Müslümanların inandıkları Allah'ın "küre şeklinde çekiçlenmiş metal bir cisim" olduğu şeklinde bir algı ve inanç nesilden nesile aktarılmıştır. Bu çalışma çeviri-algı-inanç ilişkisi bağlamında çeviride doğruluğun, metni doğru anlayıp önyargı ve bağnazlıklardan uzak şekilde tercüme yapmanın taşıdığı önemi, 'samed' kavramının Bizanslı yazarlar tarafından Grekçe'ye yapılan çevirisi örnekliğinde göstermeyi amaçlar. Çalışmamız 'samed' kavramını yanlış çeviri ve yorumlama ile Hıristiyan Bizans toplumu içerisinde yüzyıllarca sürecek yanlış bir algı ve inancın devam etmesinde rolü olan yazarlar ve onların bu kavram çerçevesinde Müslümanların inandıkları Allah hakkında yaptıkları değerlendirmelerle sınırlı olup ilgili yazarlar ve eserleri üzerinde önceden yapılmış akademik çalışmalar ışığında inceleme ve değerlendirme yapılmıştır. Bizanslı yazarların 'samed' kavramına İslâmî literatürde karşılığı olmayan bir anlam vererek çeviri yapmaları sonucunda Müslümanların inandıkları yüce ilah olan Allah hakkında yanlış bir algının oluşmasına neden oldukları; dilsel yetersizlik, önyargı, dinî bağnazlık ve düşmanlık gibi faktörlerin çeviride etkisi olması durumunda özellikle dinler ve kültürler arası iletişimin kısıtlı olduğu dönemlerde bir din mensuplarının başka bir dinin mensuplarının inançları hakkında yüzyıllarca devam edecek yanlış algı ve haksız ithamlara sebep olabileceği tespiti yapılmıştır.