Viktor Şklovski'nin Yabancılaştırma Tekniği Işığında İvan İlyiç'in Ölümü

Bu çalışma, Lev Tolstoy’un İvan İlyiç’in Ölümü romanını Viktor Şklovski’nin yabancılaştırma (остранение) kuramı çerçevesinde inceleyerek metnin etkisinin ölüm temasından ziyade algının otomatikleşmesini kıran estetik bir stratejiden kaynaklandığını göstermeyi amaçlar. Şklovski’nin sanatı, nesneyi ‘tanınan’ olmaktan çıkarıp ‘görülen’ hâle getiren ve algıyı uzatan bir teknikler bütünü olarak tanımlaması, Tolstoy’un anlatı pratiğiyle tarihsel bir süreklilik içinde buluşur. Çalışmada anlatının ölümle başlaması, bürokratik ve soğuk dilin yas duygusunu askıya alması, zamanın parçalanması, iç monologların tekrarlı yapısı ve anlatıcı mesafesi; okurun algılayışının bilinçli biçimde geciktirilmesi bağlamında değerlendirilmiştir. Bulgular, Tolstoy’un ölümü dramatik bir doruk yerine uzun ve rahatsız edici bir süreç olarak kurarak okuru yaşama biçimi ile yüzleştirdiğini; yabancılaştırmanın bu yüzleşmenin kurucu ilkesi olarak metnin bütününe yayıldığını ortaya koymaktadır.

This study aims to demonstrate that the impact of Lev Tolstoy's novel The Death of Ivan Ilyich stems from an aesthetic strategy that disrupts the automatization of perception rather than from the theme of death, by analyzing it within the framework of Viktor Shklovsky's theory of defamiliarization (остранение). Shklovsky's definition of art as a set of techniques that remove the object from being ‘recognized’ and make it ‘seen’, thereby extending perception, meets Tolstoy's narrative practice in a historical continuum. The study evaluates the narrative's beginning with death, the suspension of mourning by bureaucratic and cold language, the fragmentation of time, the repetitive structure of internal monologues, and the narrator's distance in the context of consciously delaying the reader's perception. The findings reveal that Tolstoy, by constructing death as a long and uncomfortable process rather than a dramatic climax, confronts the reader with the nature of life; alienation, as the founding principle of this confrontation, permeates the entire text.