Tezer Özlü’nün Yaşamın Ucuna Yolculuk Anlatısında Flanöz Kimliği

Year 2026, Volume: 11 Issue: 1, 250 - 265, 26.03.2026

Ayşe Sandıkkaya Aşır

https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1853499

https://izlik.org/JA64DR42YY

Abstract

Öz Flanör, 19.yüzyılda modernizmin ortaya çıkışıyla birlikte Paris, Roma, Londra ve Berlin gibi büyük şehirlerde inşa edilen pasajlarda görülen bir tip olarak toplumsal hayatta kendisine yer bulur. Eril bir figür olarak tanımlanan flanör, kalabalıkların içinde ama kalabalığa karışmadan gezen, gözlemleyen ve düşünen bir özne konumundadır. Pasajların yıkılmasıyla birlikte flanör, önce mağazaları ardından da şehrin ana caddelerinden periferilerine kadar bütün sokaklarını kendisine mesken tutar. 19.yüzyılda kadının istisnalar haricinde kamusal alanda tek başına dolaşması mümkün olmadığından flanözün varlığı bu dönemde kuşkuyla karşılanır. 20.yüzyılda ise büyük mağazaların açılmasıyla birlikte kadınlar sadece erkeklerin bakışının nesnesi olmaktan çıkıp görmeyi deneyimleyen bir özneye dönüşmeye başlar. Bu yüzyılın ortalarına gelindiğinde ise kadınlar da tıpkı flanörler gibi caddelerde dolaşabilme özgürlüğüne kavuşur. 21.yüzyılda yaşanan teknolojik gelişmelerle birlikte flanör ve flanöz kavramı da değişime uğramış; artık sokakları yürüyerek gezmek yerine tek bir adım dahi atmadan sanal ortamda deneyimlenen flanörlük ve flanözlük biçimleri ortaya çıkmıştır. Batı edebiyatında flanör, Charles Baudelaire’in ve Edgar Allen Poe’nun eserleriyle kendisine yer bulurken flanözün edebiyatta yer alması çok daha geç bir döneme rastlar. Türk edebiyatında flanöz tipin edebî eserlerde görünür hâle gelmesi ise 20.yüzyılın sonlarını bulur. Flanözün en yetkin örneklerinden biri, Tezer Özlü’nün 1981’de kaleme aldığı Yaşamın Ucuna Yolculuk adlı eserinin anlatıcısında görülür.

Keywords

flanöz , flanör , yolculuk , Tezer Özlü , Yaşamın Ucuna Yolculuk

In the Footsteps of a Flâneuse: Journey to the Edge of Life

https://izlik.org/JA64DR42YY

Abstract

Abstract The flâneur emerges as a distinctive social figure in the nineteenth century with the advent of modernity, particularly within the arcades constructed in major metropolitan centers such as Paris, Rome, London, and Berlin. Defined as a masculine type, the flâneur is positioned as a subject who wanders, observes, and contemplates—present among the crowd yet never fully merging with it. After the demolition of the arcades, his sphere expands first to department stores and later to the main thoroughfares and peripheral streets of the city. Since women, with few exceptions, could not freely circulate alone in the public sphere during the nineteenth century, the existence of the flâneuse was initially met with skepticism. However, the emergence of large department stores in the twentieth century allowed women to move beyond being merely objects of the male gaze and gradually to become active, seeing subjects. By the mid-twentieth century, women, like flâneurs, attained the freedom to walk through city streets. In the twenty-first century, technological developments transformed both concepts, giving rise to virtual forms of flânerie that require no physical movement. While the flâneur secured a place in Western literature through the works of Charles Baudelaire and Edgar Allan Poe, the literary appearance of the flâneuse occurred much later. In Turkish literature, the visibility of the flâneuse figure emerged toward the late twentieth century. One of its most striking examples appears in Tezer Özlü’s Journey to the Edge of Life.

Keywords

flâneur , flâneuse , journey , Tezer Özlü , Yaşamın Ucuna Yolculuk

References

• Artun, Ali (2021). “Baudelaire’de Sanatın Özerkleşmesi ve Modernizm”. Modern Hayatın Ressamı. (Çev. Ali Berktay). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Baudelaire, Charles (2021). Modern Hayatın Ressamı. (Çev. Ali Berktay). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Bauman, Zygmunt (2020). Postmodern Etik. (Çev. Alev Türker). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Benjamin, Walter (2014). Pasajlar. (Çev. Ahmet Cemal). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Edgü, Ferit ve Tezer Özlü (2019). Her Şeyin Sonundayım Tezer Özlü-Ferit Edgü Mektupları (1966-1985). İstanbul: Alfa Yayınları.
• Elkin, Lauren (2022). Flanöz Şehirde Yürüyen Kadınlar Paris, New York, Tokyo, Venedik ve Londra. (Çev. Doğacan Dilcun Doğan). İstanbul: Nebula Yayınları.
• Erbil, Leyla (2024). Tezer Özlü’den Leyla Erbil’e Mektuplar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Erdoğan, Rana (2020). Flanör & Flanöz Modern Çağın Gözlemci Seyyahları Jean Rhys ve Irish Murdoch Romanları Üzerinden. İstanbul: Çizgi Kitabevi.
• Friedberg, Anna (1994). Window Shopping Cinema and the Postmodern. London: University of California Press.
• Gros, Frédéric (2022). Yürümenin Felsefesi. (Çev. Albina Ulutaşlı). İstanbul: Kolektif Kitap.
• Köse, Hüseyin (2012). “Önsöz”. Flanör Düşünce. (Ed. Hüseyin Köse). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Özlü, Tezer (2012). Kalanlar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Özlü, Tezer (2014). “Marburg Edebiyat Ödülü Üzerinde”. Tezer Özlü’ye Armağan. (Haz. Sezer Duru). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Özlü, Tezer (2015). Yaşamın Ucuna Yolculuk. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Özsoy, Duygu (2012). “Bir Flâneuseün Portresi: George Sand”. Flanör Düşünce. (Ed. Hüseyin Köse). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Sarı, Ahmet (2012). “Flanörün Edebi Etiyolojisi Dünya Edebiyatında Flanörlük”. “. (Ed. Hüseyin Köse). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Sivri, Medine ve Hande Altar Lidar. (2025). “Flanör/Flanöz Bellek: 20. Yüzyıl Modernist Metinlerinde "Düşünür-Gezer"in Bellek İzleri”. Kültür Araştırmaları Dergisi (24), 110-140.
• Tandaçgüneş, Nilnur (2012). “Kent Kültüründe Modernizm ve Sonrası: “Gözlmelyen Özne” Olarak Flanörü Yeniden Okumak”. Flanör Düşünce. (Ed. Hüseyin Köse). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Wolff, Janet (1985). “The Invisible Flâneuse: Women and the Literature of Modernity”. Theory, Culture & Society, 2(3), 37–46.
• Yaman, Semra (2025). Antikahramanın Biyografisi ve Türk Romanındaki Serüveni. Ankara: Hece Yayınları.