AB Mevzuatı Çeviri Rehberi’nin Kurumsal Çeviri Normları Çerçevesinde İncelenmesi

Devletlerin küresel sorunlara karşı birbirine giderek daha bağlı duruma gelmesiyle uluslararası kuruluşlar dünyada siyasi, ekonomik ve sosyal bağlamlarda söz sahibi aktör konumuna gelmiştir. Çok uluslu ve genellikle çok dilli işleyişleri çeviriyi bu kurumların bir parçası haline getirmektedir. Avrupa Birliği (AB) kurumsal çeviri bağlamında uluslararası kuruluşlar arasında öne çıkmaktadır. Çok dilli işleyişi, kurum içerisinde çeviri süreçlerinin de oldukça sistemli bir şekilde ele alınmasının temelini oluşturmaktadır. Kurumun adaylık süreçlerinde aday ülkeler için AB Müktesebatının çevirisinin üyelikten belirli bir süre önce tamamlanması yükümlülüğü bulunmaktadır. Türkiye de 2005 yılında üyelik müzakerelerinin başlamasıyla birçok alanda uyum sürecine girmiştir. Özellikle AB Düzenlemelerinin çevrilmesi ülke için sistemli yürütülmesi gereken bir iş yükü olarak görülmüş ve kurumsal alanda yapılan çalışmalara çeviri eşgüdümünü sağlayacak birimlerin oluşturulması da dahil edilmiştir. Dönemin Avrupa Birliği Bakanlığı bünyesindeki Çeviri Eşgüdüm Başkanlığı, Türkiye’de AB metinlerinin çevirisinde standartların oluşması, söylem birliğinin kurulması ve bu bağlamda ortak terminoloji kullanımı amacıyla çalışmalar yürütmüştür. Bugün baktığımızda, söz konusu sürecin AB metinleri çevirisi ve kurum sesi bağlamında çeviriler için normatif bir yapı oluşturduğunu söylemek mümkündür. Başkanlığın sıklıkla vurguladığı hukuk alanında yeknesak kullanımların önemi çeviri yönergelerinin oluşmasının temelini oluşturmaktadır. Bu çalışmada, ilgili yönergelerin bir araya geldiği AB Mevzuatı Çeviri Rehberi’nin alanın çeviri normlarını oluşturduğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmanın kuramsal çerçevesi çeviride norm kavramıyla ele alınmış ve bu çerçevede uluslararası kuruluşlarda çeviri alanı betimlenmiştir. Nitel analiz yönteminin içerik analizi tekniği kullanılarak Rehber’de biçimsel, dilsel, metin alt türü, hukuki ve terminolojik olmak üzere 5 farklı kategori etiketi belirlenmiştir. Bu kategorilerin tanımları yapılmış ve bu tanımları temsil eden örnekler belirlenmiştir. Rehber’in; AB’nin kurumsal yönergeleri, ülkenin ilgili kurum kültürü ve hukuk kültürünün etkisiyle şekillendiği belirlenmiştir. Öte yandan, norm kategorilerinde incelenen örnekler üzerinden, Rehber’in Türkiye’de bu alanda yapılan çevirilere yönelik yönlendirmeler ve hazır şablonlarla normatif bir araç oluşturduğu sonucuna varılmıştır.

As nations have become increasingly more interdependent in the face of global challenges, international organizations have emerged as key actors in the world’s political, economic, and social spheres. Their multinational and often multilingual operations have made translation an integral part of these institutions. European Union’s (EU) multilingual operations necessitate the systematic management of institutional translation processes. During the accession process, candidates are required to complete the translation of the EU acquis before membership. Turkey also entered a process of harmonization in many areas with the initiation of accession negotiations in 2005. The systematic translation of EU Legislation was established as a institutional priority, leading to the creation of dedicated coordination units. The Directorate for Translation Coordination within the Ministry of European Union Affairs at the time carried out work to establish standards for the translation of EU texts, to create a unified discourse, and to use common terminology in this context. Today, it is possible to say that this process has created a normative structure for translations in the context of EU text translation and institutional voice. The importance of consistent usage in the field of law, which the Directorate frequently emphasized, forms the basis for the creation of translation guidelines. This study aims to demonstrate that the Translation Guide for EU Legislation, which brings together the relevant guidelines, establishes the translation norms in this field. The theoretical framework of the study is based on the concept of norms in translation, specifically focusing on describing the field of institutional translation. Using qualitative content analysis, five different category labels were determined in the Guide: formal, linguistic, text sub-type, legal, and terminological. The definitions were established, and examples representing these definitions were identified. It was determined that the Guide was shaped by the EU's institutional guidelines, the country's relevant institutional culture, and the influence of its legal culture. On the other hand, based on the examples examined in the norm categories, it was concluded that the Guide constitutes a normative tool with guidelines and ready-made templates for translations in this field in Turkey.