Türkmen Masalı Akpamuk’un Max Lüthi’nin Stil Analizi Yöntemine Göre Çözümlenmesi

Masallar, kendine has iç dinamiği olan ve değişmez belirli temel yasalara bağlı olarak meydana gelen halk anlatılarıdır. Bünyesinde yer alan unsurların çözümlenmesi için yerli ve yabancı araştırmacılar tarafından özellikle 20. yüzyıldan itibaren çok sayıda çalışma yapılmış, çeşitli kuramlar ortaya atılmıştır. Vladimir Propp, Stith Thompson, Max Lüthi vb. masal analizcilerinin her biri masallara farklı bir pencereden bakarak kendi metotlarını geliştirmişler ve sonraki nesiller için yol gösterici yaklaşımlar sunmuşlardır. Geliştirilen her yöntemle masalların ortaklık ve farklılık gösteren yönleri saptanmış, türün çözümlemesine yönelik katkılar sağlanmıştır. Bu konuda önemli isimler arasında yer alan ve metin merkezli çalışmalarıyla bilinen İsviçreli masal araştırmacısı Max Lüthi, Avrupa masalları üzerinde uygulayarak geliştirdiği stil analizi yöntemiyle masalların tek boyutluluk, yüzeysellik, soyut biçim, izolasyon ve her şeye bağlılık, yüceltme ve geniş kapsamlılık olmak üzere beş temel ilke doğrultusunda meydana geldiğini tespit etmiştir. Batı’daki çalışmalarda uygulanabilirliği olan ve türe önemli bir bakış açısı kazandıran bu yöntem, Türkiye’de de ilk defa lisansüstü tez çalışmalarıyla Anadolu sahası masalları üzerinde ele alınmıştır. Türkiye dışı Türk Dünyası masalları üzerinde ise bu yaklaşımla yapılan çalışmaların sayısı oldukça kısıtlı kalmıştır. Söz konusu durum bu çalışmanın hareket noktasını oluşturmuş ve bu amaçla Türkmen masallarından seçilen Akpamık (Akpamuk) adlı sihirli masal örneği, ilgili yönteme göre çözümlenmiştir. İncelenen örnekte beş ilkenin kapsamına giren unsurlarının olduğu görülmüş ve bu durum, farklı coğrafyalarda farklı motiflerle varlığını sürdüren masalların değişen yönlerinin yanı sıra değişmeyen temel evrensel kurallarının olduğu, her toplumun kendi anlatı geleneği içerisinde kendine özgü bir sistemle biçimini âdeta koruyarak devam ettirdiği saptanmıştır.

Folktales are folk narratives with their own internal dynamics that emerge in accordance with certain unchanging fundamental laws. Since the 20th century in particular, numerous studies have been conducted by both domestic and foreign researchers to analyze the elements within them, and various theories have been proposed. Folktale analysts such as Vladimir Propp, Stith Thompson, Max Lüthi, and others each developed their own methods by examining folktales from different perspectives, thereby offering guiding approaches for future generations. Each method identified the commonalities and differences in folktales, contributing to the analysis of the genre. Max Lüthi, a Swiss folktale researcher known for his text-centered work and considered a leading figure in this field, developed a method of stylistic analysis through his study of European folktales. Using this method, he determined that folktales are structured according to five fundamental principles: one-dimensionality, superficiality, abstract form, isolation and universal applicability, and sublimation and broad scope. This method, which has proven applicable in Western studies and offers a significant new perspective on the genre, has been applied for the first time in Turkey to the folktales of the Anatolian region through graduate theses. However, the number of studies employing this approach to folktales from the Turkic world outside Turkey remains quite limited. This situation served as the starting point for this study, and to this end, the magical folktale titled Akpamık (Akpamuk), selected from Turkmen folktales, was analyzed according to the relevant methodology. It was observed that the examined example contained elements falling within the scope of five principles. This finding revealed that while folktales persist across different regions with varying motifs, they also adhere to unchanging fundamental universal rules; each society continues to preserve its form through a unique system within its own narrative tradition.