Cevabı Gök Cisimleri Olan Tatar Bilmecelerinde Metaforik Dil

Sözlü kültür ürünleri arasında yer alan bilmeceler, ait olduğu toplumun içerisinde bulunduğu dünyayı nasıl algıladığı ve anlamlandırdığını yansıtan kalıp ifadelerdir. Bilmeceler, kavramlar arasındaki benzerliklerden faydalanarak beklenmedik cevabın bulunmasını amaçlayan zihinsel bir işleve de sahiptir. Bilmecelerde yapısal özellikleri itibariyle metafor, alegori, mübalağa, eş seslilik, aliterasyon, asanons ve benzetme gibi ögelerin önemli rol oynadığı görülmektedir. Özellikle metafor, bilmecenin bilişsel temelini oluşturması bakımından önemlidir. Bilmecelerin metaforik yapısı, mensup olduğu toplumun soyutlama ve dilsel becerisini yansıtmaktadır. Bu çalışmada, Tatar Ḫalıḳ Tabışmaḳları “Tatar Halk Bilmeceleri” kitabında yer alan cevabı gök cisimleri olan Tatar bilmecelerindeki metaforik yapı ele alınmıştır. Bilmecelerdeki soru (kaynak alan) ile cevap (hedef alan) arasındaki kavramsal aktarım incelenmiştir. Böylece Tatar Türklerinin gökyüzüne ve onun unsurlarına dair gözlemlerinin deneyimleriyle ilişkilendirme şekilleri ve dünyayı algılayış şekillerini gösteren metaforlar çözümlenmiştir. Kaynak ve hedef alan arasındaki ontolojik ve epistemolojik bağlar sonucu oluşan kavramsal alan sistematize edilmiştir. Gök cisimleriyle ilgili metaforik kullanımlar vasıtasıyla da Tatarların kültürel belleğinin ve bilişsel şemalarının dilde somutlaşan yansımaları ortaya konmuştur.

Riddles, which are products of oral culture, are formulaic expressions that reflect how a society perceives and makes sense of the world around it. Riddles also serve a mental function, aiming to find an unexpected answer by exploiting similarities between concepts. In riddles, elements such as metaphors, allegories, hyperboles, homonymy, alliteration, asanon, and simile play an important role in their structural characteristics. Metaphors are particularly important as they form the cognitive basis of riddles. The metaphorical structure of riddles reflects the abstracting and linguistic skills of the society to which they belong. This study examines the metaphorical structure in Tatar riddles with answers involving celestial bodies, as found in the book Tatar Ḫalıḳ Tabışmaḳları "Tatar Folk Riddles". The conceptual transfer between the question (source area) and the answer (target area) in riddles has been examined. Thus, the ways in which Tatar Turks relate their observations of the sky and its elements to their experiences, and the metaphors that illustrate their perception of the world, have been analyzed. The conceptual field, formed as a result of the ontological and epistemological links between the source and target domains, has been systematized. The metaphorical uses of celestial bodies also reveal the tangible reflections of Tatar cultural memory and cognitive schemas in their language.