Hırvat Geleneksel Performanslarında Türklük Ve Türkçenin İzleri: Moreška Ve Sınjska Alka Üzerine Sosyolinguistik Bir İnceleme

Akdeniz ve Balkan coğrafyasında yüzyıllarca süren Osmanlı-Hıristiyan etkileşimi, bu bölgelerin somut olmayan kültürel mirasına derin izler bırakmıştır. Bu çalışma, Hırvatistan’da icra edilen iki geleneksel performansı — Korčula Adası’nın kılıç dansı Moreška ve Sinj şehrinin atlı şövalye yarışması Sinjska Alka — sosyolinguistik bir perspektifle ele almaktadır. Araştırmada, bu iki geleneğin terminolojisinde, onomastik yapısında, kostüm adlandırmasında ve performans organizasyonunda Türk ve Türkçenin izleri incelenmiştir. Niteliksel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, her iki geleneğe ilişkin Hırvatça, İtalyanca, Almanca ve Türkçe birincil ve ikincil kaynaklar taranarak içerik analizi ve söylem analizi uygulanmıştır. Bulgular, Moreška’da Osmanlı İmparatorluğu’na doğrudan atıfta bulunan onomastik unsurların (Osman, Bula, Moro) varlığını, kostüm terminolojisinde Türkçe kökenli sözcüklerin (dimije, fes, kuşak) kullanımını ve performans yapısının Osmanlı askeri geleneğiyle olan yapısal benzerliklerini ortaya koymaktadır. Sinjska Alka’da ise bizzat “alka” sözcüğünün Osmanlı Türkçesi “halka”dan türediği tespit edilmiş, yarışmanın terminolojik yapısında ve seremoniyel organizasyonunda Osmanlı döneminin derin izleri saptanmıştır. Her iki performansın Osmanlı karşıtı bir anlatı üzerine kurulmuş olmasına karşın, ironik bir biçimde söz konusu geleneklerin bizzat Osmanlı kültürel varlığının dilsel ve performatif kanıtlarını bünyesinde barındırdığı sonucuna ulaşılmıştır.

Centuries of Ottoman-Christian interaction in the Mediterranean and the Balkans have left deep traces in the intangible cultural heritage of these regions. This study examines two traditional performances practiced in Croatia — the sword dance Moreška from the island of Korčula and the equestrian knight competition Sinjska Alka from the town of Sinj — through a sociolinguistic perspective. The research investigates the traces of Turkish and the Turkish language in the terminology, onomastic structure, costume naming, and performance organization of these two traditions. Employing a qualitative research methodology, primary and secondary sources in Croatian, Italian, German, and Turkish related to both traditions were surveyed, and content analysis along with discourse analysis were applied. The findings reveal the presence of onomastic elements in Moreška that directly reference the Ottoman Empire (Osman, Bula, Moro), the use of Turkish-origin words in costume terminology (dimije, fes, kuşak), and structural similarities between the performance structure and Ottoman military traditions. In Sinjska Alka, the very word “alka” was determined to derive from Ottoman Turkish “halka,” and deep traces of the Ottoman period were identified in the terminological structure and ceremonial organization of the competition. Despite both performances being built upon anti-Ottoman narratives, it was paradoxically concluded that these traditions themselves contain linguistic and performative evidence of Ottoman cultural presence.