Ütopyanın Ulusötesi Açılımları: Gilman ve Gaspıralı’nın Kadınlar Ülkesi

Bu çalışmada, Amerika’da feminist hareketin gelişimine hem yazınsal eserleri hem de politik yazıları ile önemli katkılar yapmış olan Charlotte Perkins Gilman’ın Kadınlar Ülkesi (Herland) adlı eseri ile Kırımlı yazar, eğitimci ve düşünce adamı İsmail Gaspıralı’nın Kadınlar Ülkesi adlı eseri karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmektedir. Söz konusu eserler, anlatı stratejileri, ütopik kurguları ve cinsiyet ayrımcılığına yaklaşımları çerçevesinde ele alarak, ulusötesi ütopya söylemi içinde değerlendirilmektedir. Çalışmada Miguel Abensour ve Ruth Levitas gibi kuramcılarının ütopyanın işlevi konusunda düşüncelerinden yararlanılarak ütopyanın ulusötesi bağlamda nasıl düşünülebileceği tartışılmaktadır. Batılı feminist ve sosyalist gelenekten gelen Gilman ile Türk aydınlanması ve modernleşme bağlamında reformist düşünceler geliştiren Gaspıralı’nın kadının özgürleşmesi ve eşitliği konusuna yaklaşımları ile eserlerini ürettikleri dönemin tarihsel ve ideolojik koşulları içinde ataerkil düşünce yapısına yönelttikleri eleştiriler farklılıklar göstermektedir. Bununla birlikte, bu çalışmada toplumsal dönüşüm için kadını merkeze almış olan bu iki eser, benzerlikleri ve farklılıklarıyla ulusötesi ütopya düşüncesinin farklı kültürel bağlamlarda nasıl yeniden üretildiği örnekleyen eserler olarak değerlendirilmektedir.

This study presents a comparative analysis of Herland by Charlotte Perkins Gilman, who made a significant contribution to the development of the feminist movement in the United States both with her fictional writing and her political writing, and Land of Women by Ismail Gaspıralı, a Crimean writer, educator and thinker. It analyzes these works within the framework of transnational utopian discourse by examining their narrative strategies, utopian constructions, and their approaches towards gender discrimination. The theories of Abensour and Levitas are discussed within the context of the function of utopia. While Gilman, emerging from a Western feminist and socialist tradition, and Gaspıralı who developed reformist ideas within the context of Turkish enlightenment and modernization of Islam, differ in their approaches towards women’s emancipation and equality, their critiques of patriarchal structures also reflect the historical and ideological conditions of their times. This study aims to demonstrate that both works, which place women at the center of social transformation, can be regarded as significant examples illustrating how transnational utopian thought is reproduced across different cultural contexts.