Nâbî ve Nevres-i Kadîm’in Münşeâtlarında Geçen Elkâb İfadelerindeki Hitâbet İncelikleri

Nâbî 17. yüzyılda, Nevres-i Kadîm 18. yüzyılda yaşamış ve henüz yaşadıkları devirde ün salmış iki önemli şairdir. Bu ünü diğer eserlerinin yanı sıra münşeâtlarıyla da yakalamışlardır. Resmî, tarihî ve edebî yazışmaları içeren mektupların yer aldığı kaynak niteliğinde olan münşeâtlar, pek çok edebî tür gibi çağının siyasî, kültürel, tarihî ve ekonomik hatta sosyo-kültürel birçok gelişmesi hakkında bilgiler içermesi bakımından çağının doğrudan bir tanığı olarak görülürler. Bunun yanında edebî münşeâtlar kategorisine giren eserler, sahip oldukları dil ve üslup özellikleriyle de çağının bilhassa süslü nesir üslubunun en önemli temsilcisi olurlar. Bu bağlamda münşeâtlarda yer alan seci örnekleri, ayetler, hadisler, kelâm-ı kibârlar, mısra ve beyitler, deyimler, hitaplar söz tekrarları üslubu belirleyen unsurlar olarak karşımıza çıkar. Bu çalışmada Nâbî ve Nevres-i Kadîm’in münşeâtlarında yer alan mektuplardaki elkâb ifadeleri incelenecektir. Bilindiği gibi elkâb mektupların ilk bölümünü teşkil eder. Bir yazarın rahat yazabilmesi için metnin girişini ustaca yapması gerekir. Münşeâtlarda bunu sağlayan unsur ise elkâb bölümüdür. Diğer bölümlerde kullanılan ifadeler biraz da elkâba göre şekillenmektedir. Buradan hareketle bu çalışmada öncelikle münşeât ve elkâb hakkında bilgiler verilecektir. Daha sonra mektuplar ile şairlerin hayatı arasında doğrudan bir bağ olması hasebiyle Nâbî ve Nevres-i Kadîm’in hayatlarına değinilecek ve münşeâtları hakkında kısa bir bilgi verilip, her iki şairin eserlerinde kullandıkları elkâb ifadeleri tespit edilecektir. Tespit edilen elkâb ifadeleri muhatabın sosyal yaşam içindeki konumuna göre ayrı ayrı sınıflandırılacak ve elkâb ifadelerindeki anlam incelikleri değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Nâbî, who lived in the 17th century, and Nevres-i Kadîm who lived in the 18th century, are two significant poets who gained fame during their lifetimes. They achieved this reputation not only through their other works but also through their münşeâts (collections of letters). Münşeâts, which include letters containing official, historical and literary correspondence, are regarded as important sources as they provide information about various political, cultural, historical, economic and socio-culturel developments of their time. In this respect, they are considered direct witnesses of their age. In addition, works belonging to the category of literary münşeât stand out as important representatives of the ornate prose style of their period due to their language ans stylistic features. In this context, elements such as selected examples seci (rhymed prose), verses from Qur’an, hadiths, kelâm-ı kibâr (wise sayings), lines and couplets, idioms, forms of adress and word repetitions appear as stylistic components that shape the expressions. This study, examines the elkâb (honorific titles) used in the letters included in the münşeâts of Nâbî and Nevres-i Kadîm. As is known, elkâb constitute the first section of letters. For an author to write comfortably, it is necessary to skillfully construct the introduction of the text, and in münşeâts this function is fulfilled by the elkâb section. The expressions used in other sections are also shaped to some extent according to the elkâb. Accordingly, this study first provides information about münşeât and elkâb. Afterwards, brief information is given about the lives of Nâbî and Nevres-i Kadîm and their münşeâts, and the elkâb expressions used by both poets are identified, classified according to the social status of the addressee and their semantic nuances are evaluated.