Mes’ûd-i Sa’d-i Selmân’ın Şiirlerinde Mihrican ve Nevruz

Mes’ûd-ı Sa’d-i Selmân, Gazneliler döneminde yaşamış Fars şiirinin önemli temsilcilerindendir. İran kültür tarihinin en önemli iki mevsimlik bayramı olan mihrican ve nevruzun, şairin şiirlerinde hususi bir yere sahip olduğu görülmektedir. Söz konusu şiirlerde mihrican ve nevruz, takvimsel ya da mevsimsel ritüeller olmasının yanı sıra kozmik düzen, iktidar, bereket, yenilenme ve toplumsal hafıza gibi çok katmanlı anlamlar taşıyan kültürel unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, öncelikle mihrican ve nevruzun tarihsel ve kültürel arka planı ele alınmıştır. Ardından Selmân’ın divanında yer alan ilgili beyitler tespit edilerek Türkçeye tercüme edilmiştir. Bu beyitler tematik ve bağlamsal analiz yöntemiyle incelenmiştir. İnceleme sonucunda şairin mihricanı, daha çok sonbaharın olgunluk dönemiyle ilişkilendirerek zenginlik, ihtişam, siyasi meşruiyet ve iktidar sembolü olarak kullandığı görülmektedir. Sararan yaprakların renginden dolayı altına, suyun ise gümüşe benzetilmesi gibi imgelerle doğa estetik ve ideolojik bir düzlemde yeniden kurgulanmıştır. Nevruz ise baharın gelişiyle birlikte diriliş, yenilenme, canlılık ve talihin açılması fikri etrafında şekillenmektedir. Şair her iki bayramı da çoğu zaman hükümdarın iktidarı ve saray ihtişamıyla ilişkilendirerek kozmik düzenle siyasi düzen arasında paralellik kurmaktadır. Bununla birlikte, şairin uzun süren hapis hayatı şiirlerini yoğun derecede etkilemiştir. Mihrican ve nevruzu zikrettiği şiirlerinde sevinç ve refahın yanı sıra yalnızlık, mahrumiyet ve özlem vurgusu da görülmektedir. Bu yönüyle Selmân’ın şiirlerinde mihrican ve nevruz, doğa, iktidar ve bireysel kader arasındaki ilişkiyi yansıtan çok katmanlı poetik unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır.

Mas’ud-i Sa’d-i Salman was a significant figure in Persian poetry during the Ghaznavid period. The two most important seasonal festivals in Iranian cultural history, Mihrican and Nowruz, hold a special place in his poems. In these poems, Mihrican and Nowruz appear not only as calendar or seasonal rituals but also as multifaceted cultural elements carrying meanings such as cosmic order, power, fertility, renewal, and social memory. This study first examines the historical and cultural background of Mihrican and Nowruz. Then, the relevant verses from Salman’s divan (collection of poems) are identified and translated into Turkish. These verses are analyzed using thematic and contextual analysis methods. The analysis reveals that the poet primarily associates Mihrican with the ripening period of autumn, using it as a symbol of wealth, splendor, political legitimacy, and power. Nature is reconstructed on an aesthetic and ideological level through imagery such as the yellowing leaves being likened to gold and water to silver. Nowruz, on the other hand, is shaped around the idea of resurrection, renewal, vitality, and good fortune that comes with the arrival of spring. The poet often associates both festivals with the power of the ruler and the splendor of the palace, drawing parallels between the cosmic and political order. However, the poet's long imprisonment heavily influenced his poetry. In his poems mentioning Mihrican and Nowruz, alongside joy and prosperity, emphasis is also placed on loneliness, deprivation, and longing. In this respect, Mihrican and Nowruz appear in Selman’s poems as multi-layered poetic elements reflecting the relationship between nature, power, and individual destiny.