Yapay Zekâ Çağında Teknolojik İşsizlik: İş Kaybından İşin Yeniden Bileşimine
Abstract
Bu makale, teknolojik işsizlik olgusunu kavramsal, tarihsel ve karşılaştırmalı bir çerçevede inceleyerek otomasyon ve yapay zekâ çağında emek piyasalarının dönüşümünü analiz etmektedir. Çalışmanın temel araştırma sorusu, teknolojik gelişmenin iş kaybı yaratıp yaratmadığından daha ileri bir düzeyde, yapay zekâ ve otomasyonun ikame ve telafi mekanizmaları aracılığıyla işlerin görev bileşimini, beceri talebini ve iş kalitesini nasıl yeniden biçimlendirdiğidir. Teknolojik işsizlik bu nedenle yalnızca iş kaybı olarak değil, friksiyonel geçiş sorunları ile kalıcı yapısal uyumsuzlukların iç içe geçtiği ve işin yeniden bileşimini doğuran bir süreç olarak ele alınmaktadır. Karşılaştırmalı bölümde ABD, Avrupa Birliği ve Çin; sırasıyla piyasa merkezli inovasyon modeli, sosyal devlet ve düzenleyici uyum modeli ile devlet yönlendirmeli sanayi-teknoloji modelini temsil ettikleri için seçilmiştir. Bu karşılaştırma, teknolojik şokların benzer olmasına rağmen istihdam sonuçlarının eğitim sistemi, sosyal koruma, sanayi politikası ve işgücü kurumlarına bağlı olarak farklılaştığını göstermektedir. Türkiye örneğinde teknolojik dönüşüm; kayıt dışılık, beceri uyumsuzluğu, eğitim-istihdam kopukluğu, kadınların düşük işgücüne katılımı ve erken sanayisizleşme tartışmalarıyla birlikte değerlendirilmektedir. Makalenin ulaştığı temel sonuç, yapay zekâ çağında teknolojik işsizliğin kitlesel iş yok oluşundan çok, orta beceri gerektiren rutin görevlerin daralması, bazı bilişsel görevlerin otomasyona açılması, yeni tamamlayıcı görevlerin ortaya çıkması ve iş kalitesinin yeniden düzenlenmesi biçiminde görünür olduğudur. Bu nedenle teknolojik dönüşümün toplumsal sonucu teknoloji tarafından tek başına belirlenmemekte; eğitim politikaları, işgücü kurumları, sosyal koruma sistemleri ve verimlilik kazançlarının bölüşüm biçimi tarafından şekillendirilmektedir.
Keywords
References
- Acar, A., & Del Carpio, X. (2019). Turkey jobs diagnostic. World Bank. https://documents1.worldbank.org/curated/en/734661564064906614/pdf/Jobs-Diagnostic-Turkey.pdf
- Acemoglu, D., & Restrepo, P. (2020). Robots and jobs: Evidence from US labor markets. Journal of Political Economy, 128(6): 2188-2244 https://doi.org/10.1086/705716 Arntz, M., Gregory, T., & Zierahn, U. (2016). The risk of automation for jobs in OECD countries: A comparative analysis (OECD Social, Employment and Migration Working Papers No. 189). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5jlz9h56dvq7-en
- Autor, D. H. (2015). Why are there still so many jobs? The history and future of workplace automation. Journal of Economic Perspectives, 29(3): 3-30. https://doi.org/10.1257/jep.29.3.3
- Autor, D. H., & Dorn, D. (2013). The growth of low-skill service jobs and the polarization of the US labor market. American Economic Review, 103(5): 1553-1597. https://doi.org/10.1257/aer.103.5.1553
- Autor, D. H., Levy, F., & Murnane, R. J. (2003). The skill content of recent technological change: An empirical exploration. Quarterly Journal of Economics, 118(4): 1279-1333. https://doi.org/10.1162/003355303322552801
- Blanchard, O. J. (2006). European unemployment: The evolution of facts and ideas. Economic Policy, 21(45): 6–59. https://doi.org/10.1111/j.1468-0327.2006.00153.x
- Brynjolfsson, E., Li, D., & Raymond, L. R. (2023). Generative AI at work (NBER Working Paper No. 31161). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w31161
- Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The second machine age: Work, progress, and prosperity in a time of brilliant technologies. W. W. Norton.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Labor Economics, Policy and Administration (Other), Sociology (Other)
Journal Section
Research Article
Authors
Serkan Çelik
*
0000-0002-5835-1300
Türkiye
Publication Date
October 30, 2026
Submission Date
April 24, 2026
Acceptance Date
September 3, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 4 Number: 2