ŞİİRLE KURULAN VATAN: İSHAK REFET IŞITMAN ŞİİRİNDE COĞRAFYA, HAFIZA VE ULUSAL BİLİNCİN İNŞASI

Öz

Bir şair ve yazar olarak kaleme aldığı çokça eser ve Ankara Halkevi’nin organize ettiği konferanslardan birini de sunan İshak Refet Işıtman bu çalışmada bir Kemalist aydın örneği olarak ulusal bilicin oluşturulmasında ve halka aktarımında aldığı görev ile ele alınmaktadır. Bu kapsamda bu çalışmada İshak Refet Işıtman’ın erken cumhuriyet evresinde kaleme aldığı Atatürk, Ne mutlu Bana Ki Türk Yaratıldım, Cumhuriyet Destanı ve Dil Kavgası isimli dört kitabı söylem analizi çerçevesinde ulusal bilincin tarihsel vurguları ile incelenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, İshak Refet Işıtman’ın şiirlerini, erken Cumhuriyet öncesi ve erken Cumhuriyet dönemi bağlamında, coğrafya, hafıza ve ulusal bilincin şiirsel inşası çerçevesinde incelemektir. Işıtman’ın şiirleri, bir yandan lider kültü, tarih ve dil perspektifinden ulus olan bilinci yaratırken diğer yandan da dağlar, ırmaklar ve tarihsel mekânlar üzerinden kurulan güçlü doğa imgeleri aracılığıyla, vatanın nasıl anlamlandırıldığını ve ulusal bilincin hangi sembolik unsurlar etrafında şekillendiğini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan söylem analizi kullanılmıştır. Söylem analizi, metinlerin yalnızca ne söylediğini değil, hangi tarihsel ve ideolojik bağlam içinde neyi görünür kıldığını ve neyi dışarıda bıraktığını incelemeye olanak tanıyan bilimsel bir yöntemdir.

Anahtar Kelimeler

• İshak Refet Işıtman
• şiir
• vatan
• coğrafya

THE HOMELAND CONSTRUCTED THROUGH POETRY: THE CONSTRUCTION OF GEOGRAPHY, MEMORY AND NATIONAL CONSCIOUSNESS IN THE POETRY OF İSHAK REFET IŞITMAN

Öz

As a poet and writer who produced numerous works and delivered one of the conferences organized by the Ankara Community Center (Halkevi), İshak Refet Işıtman is examined in this study as an example of a Kemalist intellectual who played an active role in the formation and dissemination of national consciousness. In this context, the study analyzes four books written by Işıtman during the early Republican period—Atatürk, How Happy I Am to Be Created a Turk, The Epic of the Republic, and The Struggle for Language—within the framework of discourse analysis, focusing on the historical emphases of national consciousness. The main aim of this study is to examine Işıtman’s poetry within the context of the late pre-Republican and early Republican periods, particularly in relation to geography, memory, and the poetic construction of national consciousness. While Işıtman’s poems contribute to the creation of national consciousness through the cult of leadership, history, and language, they also draw attention to how the homeland is conceptualized and how national consciousness is shaped through powerful natural imagery—such as mountains, rivers, and historical landscapes. This study employs discourse analysis as a qualitative research method. Discourse analysis enables the examination of not only what texts say but also what they render visible and what they exclude within their historical and ideological contexts.

Anahtar Kelimeler

• İshak Refet Işıtman
• poetry
• homeland
• geography

Kaynakça

1. BCA (Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi) , 30.11.1.0/ 26.30.20.
2. Ağaoğluları, M.A(2010). Ulus Devlet Ya da Halkın Egemenliği. Ankara: İmge Kitabevi.
3. Aksu, E. (2010). İshak Refet Işıtman (Hayatı- Sanatı- Eserleri) Yüksek Lisans Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Akyaz, D. (2006). Askeri Müdahalelerin Orduya Etkisi. İstanbul: 2. Baskı, İletişim Yayınları.
5. Anderson, B. (1991). Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. London: Verso, rev. ed.
6. Arıkan, Z. (1999). Halkevlerinin Kuruluşu ve Tarihsel İşlevi. Atatürk Yolu Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 23.
7. Aykut, Ş. (1936). Kamalizm. İstanbul: Muallim Ahmet Halit Kitap Evi.
8. Belge, M. (2008). “Türkiye’de Zenofobi ve Milliyetçilik, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Milliyetçilik, Cilt 4. İstanbul: İletişim yayınları.

9. Bora, T., Cereyanlar Türkiye’de Siyasi İdeolojiler, İletişim Yay. 7. Baskı, İstanbul, 2020, s.129.
10. Coşkun, A. (2007). Ulus-Devletin Dönüşümü ve Meşruluk Sorunu. Ankara: Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi.
11. Doğan, Y. (2024). TBMM’de Diyarbakır Milletvekilleri ve Faaliyetleri. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
12. Durgun, Ö. S. (2010). Ulusçuluk ve Mekân: Cumhuriyet Söyleminde “Vatan”: 1920–1950. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Duymaz, R. (2008). Türk Edebiyat Tarihinde Milli Edebiyat Dönemi. İstanbul :3F Yayınevi.
14. Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: the Critical Study of Language. Longman Group: New York.
15. Geçgel, H. (2006). Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı. İstanbul: Anı Yayınları.
16. Gee, J. P. (2005). An Introduction to Discourse Analysis Theory and Method. Routledge: Taylor&Francis e Library.
17. Işıtman, A. (1947). Kayseri Destanı. Kayseri: Sümer Matbaası.
18. Işıtman, İ. R. (1928). “Dertli’nin Basılmamış Koşmaları”. Ankara: Halk Bilgisi Mecmuası, sayı:1.
19. Işıtman, İ.R(1935). Atatürk. Ankara: Ulus Matbaası.
20. Işıtman, İ.R. (1934). Cumhuriyet Destanı. Ankara: Yeni Cezaevi Matbaası.
21. Işıtman, İ.R. (1933). Ne Mutlu Bana Ki Türk Yaratıldım. Ankara: Hakimiyei-i Milliye Matbaası.
22. Işıtman, İ.R. (1931). Dil Kavgası Çankırı Mebusu Talat Bey’e Cevaplarım. Ankara: Köy Hocası Matbaası.
23. Karakılıç, S., Turinay, N. (2022). Millî Mücadele ve Ankara Yıllarında Mehmet Akif 3. Ankara: TBMM Basımevi.
24. Köker, L. (2022). Demokrasi Modernleşme ve Demokrasi. İstanbul: İletişim yayınları, 17. Baskı.
25. Köroğlu, E. (2004). Türk Edebiyatı ve Birinci Dünya Savaşı (1914-1918), Propagandadan Milli Kimlik İnşasına. İstanbul: İletişim Yayınları.
26. Oral, Y. (2021). Yeni Türk Mecmuasında Edebiyat ile ilgili Yazılar. Bursa: Yüksek Lisans Tezi.
27. Öztürk, Y. (2007). “Tarih ve Kimlik”. Akademik İncelemeler, Cilt: 2, Sayı: 1, 2007.
28. Öztürk, K. (2011). TBMM Açık Erişim Sistemi. Millet Meclisi 2. Dönem (1923-1927). Ankara: TBMM Yayınları, Cilt III.
29. Öztürk, K. (1994). Türk Parlamento Tarihi TBMM III. Dönem (1927-1931). Ankara: TBMM Yayınları.
30. Parla, T. (1992). Türkiye’de Siyasal Kültür’ün Resmi Kaynakları, Cilt III. İstanbul: İletişim Yayınları.
31. Smith, A.D. (2002). Ulusların Etnik kökeni. Ankara: Dost Kitabevi.
32. Smith, A.D. (1994). Milli Kimlik, Çev. Bahadır Sina Şener. İstanbul: İletişim Yayınları.
33. Şerifoğlu, Ö.F. (2012). Gazi Ayıntap’a Selam ve İshak Refet Işıtman. İstanbul: Turkuaz Yayınevi.
34. Tanör, B. (1992). Kuruluş, Türkiye 1920 Sonraları. Cumhuriyet Gazetesi, 1992.
35. TBMM Albümü (1920-2010) 1. Cilt 1920-1950, (2010). Ed. Sema Yıldırım-Behçet Kemal Zeynel, TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü Yayınları No: 1.
36. Teke, S.G. (2023). Türk Halk Bilgisi Derneği ve Çalışmaları. Ankara: Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi.
37. Uzun, H. (2010). “Bir Propaganda Aracı Olarak Cumhuriyet Halk Fırkası Halk Hatipleri Teşkilatı”. Cumhuriyet Tarihi Araştırma Dergisi Yıl: 6 Sayı: 11 Bahar 2010.
38. Ülken, H.Z. (2008). Millet ve Tarih Şuuru. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
39. Van Dijk, T. A. (1998). Ideology: A Multidisciplinary Approach. New Delhi: Sage Publications.
40. İshak Refet Işıtman, , Erişim Tarihi: 04.02.2026.
41. İshak Refet Işıtman, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Erişim Tarihi: 17.02.2025.