Ovacık (Karabük) İlçesindeki Geleneksel Konutların Kırsal Mimari Bağlamında İncelenmesi

Year 2025, Volume: 34 Issue: 2, 623 - 657, 30.12.2025

Elif Çetin , Mehmet Mutlu

https://doi.org/10.29135/std.1716126

Abstract

Kırsal yerleşimler, içinde bulunduğu coğrafyanın iklimsel ve topografik özellikleri ile sosyal ve kültürel yaşam biçimlerinin etkisiyle şekillenmiştir. Çok sayıda mimari miras değer barındıran kırsal yerleşimler, değişen yaşam koşullarının etkisiyle terk edilmektedir. Terk edilen kırsal yerleşimlerde sosyokültürel ve ekonomik yapı değişmekte buna bağlı olarak da kırsal mimari doku da değişime uğramaktadır. Bu çalışma kapsamında çalışma alanı olarak seçilen Ovacık kırsal yerleşimleri, verilen göçlerin etkisiyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Ovacık kırsalında bulunan 137 yerleşimden dokuzu tamamen terk edilmiş durumdadır. Çoğu yerleşimde devamlı olarak ikamet eden hane oldukça az sayıdadır. Terk edilen yerleşimlerdeki geleneksel yapılar yok olma sürecine girmiştir. Bu çalışmada Ovacık kırsalında bulunan geleneksel yapım teknikleri ve malzemeler kullanılarak inşa edilen konutların plan özellikleri, cephe biçimlenişleri, yapım tekniği, malzeme ve süsleme özellikleri irdelenmiştir. Çalışma yöntemi olarak literatür çalışması yapılmış ardından alan çalışması yapılarak 137 yerleşimin tamamı yerinde incelenmiştir. İçerisine girme imkânı bulunan konutların içine girilerek plan şemaları çıkartılmış ve detaylı fotoğrafları çekilmiştir. Köy halkıyla sözlü görüşmeler yapılarak yerleşim ve yapılar hakkında bilgiler edinilmiştir. Ayrıca Ovacık ilçesinin komşu olduğu altı ilçede bulunan gelenek konutların özellikleri incelenmiş ve Ovacık kırsalındaki konutlarla benzer ve farklı özellikleri saptanmıştır. Bu çalışma ile Ovacık kırsal mimarisinin temelini oluşturan geleneksel konutların literatüre kazandırılması ve kırsal mimari dokusunun kaybolmadan belgelendirilmesi amaçlanmıştır.

Keywords

Karabük , Ovacık , Kırsal Mimari , Geleneksel Mimari , Geleneksel Konut

Examination of Traditional Houses in Ovacık (Karabük) District in the Context of Rural Architecture

Abstract

Rural settlements have been shaped by the climatic and topographical features of their geographical context, as well as by the social and cultural lifestyles of their inhabitants. Containing numerous architectural heritage assets, these settlements are increasingly being abandoned due to changing living conditions. In abandoned rural areas, socio-cultural and economic structures undergo transformation, and consequently, the rural architectural fabric also experiences significant alteration. The rural settlements of Ovacık, selected as the study area, have been subjected to a rapid migration process since the 1980s, leading to the gradual disappearance of many of these settlements. Today, out of the 137 rural settlements in Ovacık, 9 have been completely abandoned. In most of the remaining villages, the number of permanently inhabited households is very limited. Traditional buildings in the abandoned settlements are in the process of decay. The structures that continue to be used are often repaired in an unplanned manner or replaced with new constructions employing modern materials and techniques, as they no longer meet contemporary needs. This situation damages the authenticity of the buildings and contributes to the deterioration of the rural architectural texture. This study examines the plan typologies, façade compositions, construction techniques, materials, and ornamental features of traditional houses constructed with local materials and vernacular building methods in rural Ovacık. The research methodology consisted of a literature review followed by extensive fieldwork. All 137 settlements were visited and documented in situ. For the accessible houses, interior plans were drawn and detailed photographs were taken. Oral interviews were conducted with local residents to gather information about the settlements and their buildings. Traditional houses in the Ovacık countryside generally consist of two stories: the ground floor serves as service areas, while the upper floor accommodates living spaces. Similar to the traditional Turkish house, each room in Ovacık houses is designed to meet the needs of an individual family unit, with particular attention paid to privacy. The plan typologies observed in Ovacık houses include external sofa, corner sofa, internal sofa, and central sofa plans, with the internal sofa type being the most prevalent. The sofa, locally referred to as the çardak, serves as the central hall from which rooms are accessed. Typically, the ground floors of the houses are built of rubble stone masonry, while the upper floors are constructed with a timber-frame infill (hımış) system. In some examples, çantı (a log construction technique) and hımış systems are used together. Functionality was prioritized in these dwellings, resulting in simple façades and interior elements. In the comparative analysis section, the architectural characteristics of traditional houses in six neighboring districts were examined to identify the similarities and differences with those of Ovacık. The aim of this study is to contribute to the architectural literature by documenting the traditional houses that form the basis of Ovacık’s rural architecture and to preserve the rural architectural heritage before it disappears.

Keywords

Karabük , Ovacık , Rural Architecture , Traditional Architecture , Traditional House

References

• Ağaoğlu, S., Alça, N., Atmaca, A. E., Bilici, N., Çoşkun, M., Çanakçı, P. ve diğerleri. (2015). 81 İlde Kültür ve Şehir Karabük. İstanbul: Karabük Valiliği Neşriyatı.
• Akgün, T. (2013), Kırsal Mimari Mirasın Korunması Bağlamında Bayburt Kırsal Geleneksel evi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Karadeniz Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
• Bektaş, C. (2007). Türk Evi. İstanbul: Bileşim Yayınevi.
• Çetin, E. (2019), Karabük İli Ovacık İlçesi Dudaş Köyü Örneğinde Kırsal Yerleşimlerdeki Geleneksel Konutların İncelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Karabük Üniversitesi/Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Karabük.
• Çetin, E. ve Mutlu, M. (2021b). Karabük ili, Ovacık İlçesi Kırsal Yerleşimlerindeki Geleneksel Konutların Cephe Özellikleri. Uluslararası Doğu Anadolu Fen Mühendislik ve Tasarım Dergisi (IJEASED) 3(1), 221-239. Doi: https://doi.org/10.47898/ijeased.822938
• Çetin, E. ve Mutlu, M. (2021a). Karabük ili Ovacık İlçesi Dudaş Köyündeki Yapıların Geleneksel Malzeme Kullanımı ve Yapım Tekniği Açısından Değerlendirilmesi. IDA: International Design and Art Journal 3(1), 25-38.
• Demirbağ, U. (2021), İç Anadolu Bölgesi Geleneksel Konutları Arasında Çankırı Geleneksel Konutlarının Yeri. (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Yıldız Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Eldem, S. (1968). Türk Evi Plan Tipleri. İstanbul: İ.T.Ü Mimarlık Fakültesi Baskı Atölyesi.
• Eres, Z. (2016). Türkiye’de geleneksel köy mimarisini koruma olasılıkları. Ege Mimarlık 92, 8-13.
• Ersoy, H. L. (2011). Karabük’ün Köyden Kente Dönüş Öyküsü Karabük Tarihi. Karabük: Karabük Valiliği İl Özel İdaresi Kültür Yayını.
• Esen, H. (2023), Kastamonu İli Araç İlçesi Örneğinde Kırsal Mimari. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Teknik Üniversitesi/Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
• Günay, R. (1981). Geleneksel Safranbolu Evleri ve Oluşumu. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Günay, R. (1998). Türk Ev Geleneği ve Safranbolu Evleri. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları.
• Gökoğlu, A. (1952). Paphlagonia, Kastamonu: Doğrusöz Matbaası.
• Karataş, E. (2019), Safranbolu Kırsalındaki Geleneksel Çantı Evlerin Tespiti, Korunmaları ve Restorasyonları İçin Öneriler: Akkışla, Cabbar, Cücahlı ve Gökpınar Köyleri Örneği, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Karabük Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, Karabük.
• Mutlu, M. (2024). Karabük İli Ovacık İlçesi Köy Odalarının Tipolojik Olarak İncelenmesi. Bingöl 2. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, 19-21 Temmuz 2024, 3-15.
• Özköse, A. (2022). Safranbolu Köylerinin Yöresel Mimarisi. İstanbul: YEM yayın.
• Sakaoğlu, N. (1987). Amasra’nın Üç Bin Yılı. Zonguldak: Zonguldak Valiliği.
• Soydan, S. (2024). Kastamonu İli Araç İlçesinde Yaylacılık ve Geleneksel Yayla Evlerinin İncelenmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Karabük Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, Karabük.
• TÜİK. (2025). URL: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783#:~:text=%C4%B0l%20ve%20il%C3%A7e%20merkezlerinde%20ya%C5%9Fayanlar%C4%B1n,6%2C6’ya%20d%C3%BC%C5%9Ft%C3%BC (Erişim tarihi: 01.05.2025)
• TÜİK. (2025). URL: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr (Erişim tarihi: 08.05.2025)
• Özyürek, B. (2024), Karabük Paphlagonia Hadrianopolis Antik Kenti Çevresindeki Tarihi Kırsal Peyzajının Korunmasına Yönelik Öneriler (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Yiğit, G. K. (2011). Ovacık (Karabük) İlçesinin Nüfus Özellikleri. Electronic Turkish Studies, 6(2), 523-536.