Research Article

Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami

Volume: 34 Number: 2 December 30, 2025
TR EN

Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami

Abstract

Rusya’ya yüzyıllar boyunca başkentlik yapmış olan Petersburg’da, şehrin kuruluş yıllarından itibaren yerleşik bir Müslüman nüfus mevcuttur. 19. yüzyılın başından itibaren, şehirde yaşayan Müslümanların ibadet gereksinimlerini karşılamak amacıyla bir cami inşa edilmesine yönelik girişimler hızlanmış ise de, böyle bir proje ancak 20. yüzyılın başında gerçekleştirilebilmiştir. Ancak, inşa edilen bu camiden yüz yıl kadar önce, 19. yüzyılın başında, iki farklı mimar tarafından tasarlanan iki cami projesi daha vardır; her iki proje de çeşitli sebeplerle gerçekleştirilememiştir, fakat çizimleri günümüze ulaşmıştır. 1803 tarihli ilk projeyi tasarlayan Luigi Rusca, İsviçre kökenli İtalyan bir mimar olarak, 1780’lerden itibaren uzun yıllar boyunca Rusya’da çalışmıştır. 1804 tarihli ikinci projeyi tasarlayan Andrey Voronihin de, Çar I. Aleksandr döneminin gözde mimarlarındandır. Bu iki mimara ait uygulanmamış cami projelerinde, dönemin imar ve şehircilik politikaları doğrultusunda klasisist tutumun öne çıktığı görülür. Bu genel çizgi içinde, İslâm mimarisine daha yakın bir görünüm yakalamak için eklendiği anlaşılan sivri kemerli pencereler gibi bazı detaylar dikkati çeker, fakat her iki proje de minaresizdir. Birçok önemli İslâm şehri ile coğrafî yakınlığına ve tarihsel ilişkilere rağmen, söz konusu projelerin şekillendiği 19. yüzyıl başında, Rus mimarlık ortamında İslâm mimarisinin tanımlayıcı özellikleri veya bölgesel üslup ayrımları hakkında belirgin bir kavrayışın henüz oluşmadığı ya da dikkate alınmadığı görülmektedir. Bunun yerine, Avrupa’daki diğer dönem modalarını uyarlarken, İslâm mimarisi “uyarlamalarının” da Avrupa’dan naklen alındığı anlaşılmaktadır. Bu çalışmada, uygulanmamış bu iki cami projesi, günümüze ulaşan çizimler ve diğer kaynaklar ışığında incelenmekte ve muhtemel esin kaynakları, dönemin mimarlık ortamı çerçevesinde ele alınmaktadır.

Keywords

References

  1. Aleksandrova, L.B. (1990). Luidji Ruska. Leningrad.
  2. Arkin, D. (1953). Zaharov i Voronihin. Moskva.
  3. Avcıoğlu, N. (2007). Identity-as-Form: The Mosque in the West. Cultural Analysis (6), 91-112.
  4. Avcıoğlu, N. (2014). Turquerie ve Temsil Politikası, 1728-1876. (R. Akman, Çev.) İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
  5. Avrutina, A.S. (2018). Musulmanskie obşiny v kontekste kulturnoy jizni Sankt-Peterburga v XX veke i vne ego. Minbar. Islamic Studies (11/2), 261-267.
  6. Benua, A.N. (1909). Rassadnik iskusstva. Starye gody (Nisan 1909), 175-202.
  7. Bekkin, R. İ. ve Tagirdjanova, A. (2016). Musulmanskiy Peterburg. Moskva-Sankt Peterburg.
  8. Chambers, W. (1763). Plans, Elevations, Sections and Perspective Views of the Gardens and Buildings at Kew in Surry. London.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of Architecture, Art History

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 30, 2025

Submission Date

June 9, 2025

Acceptance Date

September 28, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 34 Number: 2

APA
Kök, E. (2025). Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami. Sanat Tarihi Dergisi, 34(2), 709-727. https://doi.org/10.29135/std.1716357
AMA
1.Kök E. Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami. STD. 2025;34(2):709-727. doi:10.29135/std.1716357
Chicago
Kök, Elif. 2025. “Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami”. Sanat Tarihi Dergisi 34 (2): 709-27. https://doi.org/10.29135/std.1716357.
EndNote
Kök E (December 1, 2025) Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami. Sanat Tarihi Dergisi 34 2 709–727.
IEEE
[1]E. Kök, “Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami”, STD, vol. 34, no. 2, pp. 709–727, Dec. 2025, doi: 10.29135/std.1716357.
ISNAD
Kök, Elif. “Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami”. Sanat Tarihi Dergisi 34/2 (December 1, 2025): 709-727. https://doi.org/10.29135/std.1716357.
JAMA
1.Kök E. Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami. STD. 2025;34:709–727.
MLA
Kök, Elif. “Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami”. Sanat Tarihi Dergisi, vol. 34, no. 2, Dec. 2025, pp. 709-27, doi:10.29135/std.1716357.
Vancouver
1.Elif Kök. Rusya’da 19. Yüzyılda Projede Kalan İki Cami. STD. 2025 Dec. 1;34(2):709-27. doi:10.29135/std.1716357