Amorium’da Bizans’tan Türk-İslam’a Geçişin Kültürel Yansımaları: Sırlı Seramik Buluntuları

Abstract

Amorium Antik Kenti, hem Bizans hem de Türk-İslam döneminin kültürel dönüşümünü bünyesinde barındıran önemli bir yerleşim merkezidir. Kent kazılarında ele geçen buluntu türleri de dönemin kültürel ve estetik değerlerinin bir yansıması olarak, bu dönüşümün izlerini takip etmede nitelikli veriler sunmaktadır. Bu buluntu türlerinin en yoğun grubunu da çoğunlukla seramik kap parçaları oluşturmaktadır. Arkeolojik katmanlarda sıklıkla koruna gelen seramik buluntuları, stratigrafik analizlerin tespiti ve bölgedeki tarihsel gelişimin saptanması noktasında son derece nitelikli bir malzeme grubunu teşkil etmektedir. Ayrıca bölgedeki gündelik hayatı, tüketim alışkanlıklarını ve diğer kültürlerle olan etkileşimleri yansıtması açısından da önemli arkeolojik bulgulardır. Dolayısıyla bu çalışmada Amorium Kenti kazılarında bulunan ve mutfak servis kapları olarak tanımlanan bir grup sırlı seramik buluntusu ele alınmıştır. Orta Bizans dönemi ve Türk-İslam dönemine tarihlenen bu buluntular, 2018 ve 2023-2024 yıllarında Aşağı Şehir’de yer alan Büyük Mekân ve BBD alanları ile Yukarı Şehir’de yer alan İç Sur’da ele geçmiştir. Çalışmada her iki döneme ait sırlı seramik buluntularının incelenmesi ve bu yolla seramiklerdeki estetik anlayışın dönüşümüne ilişkin bir değerlendirme amaçlanmıştır.

Keywords

• Amorium
• Ortaçağ Arkeolojisi
• Türk-İslam Arkeolojisi
• Sırlı Seramik
• Seramik Kap

Cultural Reflections of the Transition from Byzantine to Turkish-Islamic in Amorium: Glazed Ceramic Finds

Abstract

The ancient city of Amorium is an important settlement center that embodies the cultural transformation of both the Byzantine and Turkish-Islamic periods. As a reflection of the cultural and aesthetic values of the period, the artifact types recovered from the excavations of the city provide qualified data to follow the traces of this transformation. The most dense group of these finds are mostly ceramic sherds. Ceramic finds constitute a highly qualified material group for stratigraphic analysis and understanding the historical development in the region. They are also important archaeological findings in terms of reflecting the daily life, consumption habits and interactions with other cultures. This study focuses on a group of glazed ceramic finds from the excavations in the city of Amorium, identified as kitchen service vessels. These finds, dating back to the Middle Byzantine and Turkish-Islamic periods, were discovered in 2018 and 2023-2024 in the Great Space and BBD (Large Building East) areas located in the Lower City and in the Inner Wall located in the Upper City. The study aims to examine glazed ceramic finds from both periods and thereby evaluate the transformation of aesthetic understanding in ceramics. The Byzantine-period glazed ceramic finds discovered in the Lower City Great Space and BBD (Large Building East) area are associated with Byzantine production dating to the late 8th and early 9th centuries in the context of the find-site relationship. The glazed ceramic finds from the Turkish-Islamic period discovered in the Inner Wall area, which likely belong to the same production group, have been dated to the 14th century based on similar examples in Anatolia and the context of the find-site relationship. However, it is not possible to talk about a local ceramic production during the Turkish-Islamic period for the time being. It is possible that Turkish or Byzantine craftsmen in the 12th, 13th and 14th centuries continued to produce in the city under the patronage and to the taste of the new dominant power of the city, the Turkish-Islamic settlers. However, such an assessment of local production requires archaeological data such as kilns or kiln material. On the other hand, the glazed ceramics of Amorium and the glazed ceramics of Eskişehir Karacahisar Castle, which is located close to Amorium, are very similar. In recent years, different studies on the glazed ceramic finds found during archaeological excavations in both centers support this data. However, the excavations at Karacahisar Castle as well as Amorium have not yet yielded any data on Turkish-Islamic ceramic production. Therefore, for the time being, it is possible to conclude that both centers were located within the commercial circulation hinterland of an as yet unidentified production center in the region. The Byzantine glazed ceramics found in the city are mostly brown and mustard yellow colored glazes. However, the Turkish-Islamic communities that settled in the city after the end of the Byzantine rule in Amorium significantly influenced this aesthetic approach in ceramic vessels. The Turkish-Islamic period monochrome glazed and sgraffitto ceramics found in the Inner Wall area show a change in the color palette and aesthetic preferences. In this period, green and turquoise colors came to the forefront in monochrome glazed ceramics. The variety of motifs and color combinations on sgraffito ceramics with purple and green glaze reflect the esthetic understanding and technical skills of the period. This change in Byzantine and Turkish-Islamic glazed ceramics can be considered as a reflection of cultural transition.

Keywords

• Amorium
• Medieval Archaeology
• Turkish-Islamic Archaeology
• Glazed Ceramics
• Ceramic Vessel

References

1. Abu l-Fida. (1848). Géographie d’Aboulfeda. (J.T. Reinaud, Çev.) Paris: Imperime Par Autorisation Du Gouvernement A L’Imprimeria Nationale.
2. Al-Taberî. (1960). Târîhu’l-ümem ve’l-mülûk. Kahire: Dâru’l Meârif bi-Mısr.
3. Altınsapan, M. E. ve Palalı, M. (2018). Eskişehir Karacahisar Kalesi Kazı Buluntuları (2011-2014). İstanbul: Doğu Kütüphanesi.
4. Arthur, P. (2006). Bizans ve Türk Dönemi’nde Hierapolis (Pamukkale). (N. Fırat, Çev.) İstanbul: Ege Yayınları.
5. Ayönü, Y. (2018). Selçuklular ve Bizans. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
6. Baş, A. ve Dursun, Ş. (2019). Keykubadiye Sarayı Kazısı 2015 Yılı Seramik Buluntuları, Akdeniz Sanat Dergisi (13), 56-77.
7. Böhlendorf-Arslan, B. (2004). Die Glasierte Byzantinische Keramik aus der Tukei. İstanbul: Ege Yayınları.
8. Böhlendorf-Arslan, B. (2008). Keramikproduktion İm Byzantinischen Und Türkischen Milet, Istanbuler Mitteilungen (58), 371-407.

9. Böhlendorf-Arslan, B. (2010). Die Mittelbyzantinische Keramik aus Amorium, Byzans-das Römerreich im Mittelalter (2/1), 345-371.
10. Böhlendorf-Arslan, B. (2012). Pottery from the Destruction Contexts in the Enclosure, C. S. Lightfoot
11. Bursa, P. (2007). Antik Çağ’da Anadolu’da Balık ve Balıkçılık, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
12. Çaylak-Türker, A. (2005). Gelibolu’da Bizans Seramikleri ve Ökaristik Ekmek Damgası, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (22/2), 87-104.
13. Demirel-Gökalp, Z. ve Tsivikis, N. (2022). Understanding Urban Transformation in Amorium from Late Antiquity to the Middle Ages, E. Fiori ve M. Trizio (Ed.). Proccedings of the plenary session. The 24th International Congress of Byzantine Studies, 324-344, Venice: Edizioni Ca’Foscari.
14. Demirel-Gökalp, Z. (2021). Amorium Kazılarında Bulunan Styluslar, TÜBA-KED (23) (2021), 99-117. DOI : 10.22520/tubaked.2021.23.005.
15. Demirel-Gökalp, Z. (2024a). 2013-2023 Yılları Arasında Amorium Kazılarında Bulunan Bı̇zans Sı̇kkeleri, KAIROS (2), 37-60.
16. Demirel-Gökalp, Z. (2024b). A Provincial Center in the Middle Ages: Amorium, E. Akyürek ve M. Özkılıç (Ed.). A Century of Byzantine Studies in Turkey, Papers from the Sixth Internatıonal Sevgi Gönül Byzantine Studies Symposium, 551-560, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
17. Demirel-Gökalp, Z. ve Kurt, M. (2023). Amorium Kazılarında Bulunan Orta Bizans Dönemi Sırlı Isıtma Kapları, TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi 27, 237-252. https://doi.org/10.22520/tubaked.1156486
18. Demirel-Gökalp, Z. ve Kurt, M. (2025). Amorium Kazısı 2023 Yılı Kazı, Temizlik, Çevre Düzenleme Çalışmaları ve Araştırmaları, 44. Kazı Sonuçları Toplantısı 6, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 481-491.
19. Demirel-Gökalp, Z., Erel, A. C. ve Kurt, M. (2024). 2022 Yılı Amorium Kazıları, 43. Kazı Sonuçları Tolantısı 3, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 489-500.
20. Demirel-Gökalp, Z., Erel, A. C. ve Yılmazyaşar, H. (2018). 2016 Yılı Amorium Kazısı, 39. Kazı Sonuçları Toplantısı 2, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 557-570.
21. Demirel-Gökalp, Z., Erel, A. C., Tsivikis, N. ve Yılmazyaşar, H. (2016). 2014 Yılı Amorium Kazısı, 37. Kazı Sonuçları Toplantısı 3, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 199-214.
22. Demirel-Gökalp, Z., Erel, A. C., Tsivikis, N. ve Yılmazyaşar, H. (2019). Amorium Kazıları 2017, 40. Kazı Sonuçları Toplantısı 3, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 713-725.
23. Demirel-Gökalp, Z., Erel, A. C., Tsivikis, N., Kurt, M.ve Bulduk, Ç. (2023). 2021 Yılı Amorium Kazıları, 42. Kazı Sonuçları Tolantısı 5, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 491-500.
24. Demirel-Gökalp, Z., Erel, A. C., Tsivikis, N., Yılmazyaşar, H. ve Kurt, M. (2020). 2018 Yılı Amorium Kazıları, 41. Kazı Sonuçları Toplantısı 4, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 567-578.
25. Demirel-Gökalp, Z., Erel, A. C., Tsivikis, N., Yılmazyaşar, H. ve Kurt, M. (2022). 2019 ve 2020 Yılı Amorium Kazıları, 2019 ve 2020 Yılı Kazı Çalışmaları 4, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 505-518.
26. Diri-Apaydın, T. (2022). Beçin Kalesi Kazısında Ortaya Çıkarılan (2014-2021) Tek Renk Sırlı Seramik Kapların Form Özellikleri, Sanat Tarihi Yıllığı (31), 57-82. https://doi.org/10.26650/sty.2022.1065710
27. Doğer, L. (2004). Anaia-Kuşadası Kadıkalesi Kazısı 2002 Yılı Bizans Dönemi Seramik Buluntularının Ön Değerlendirmesi, Sanat Tarihi Dergisi (XIII/1), 1-31.
28. Doğer, L. ve Armağan, M. E. (2020). Amorium, Yukarı Şehir İç Sur Alanı Kazısından Geç Orta Çağ Sırlı Seramikleri Üzerine İlk Gözlemler, Art-Sanat (14), 71-110. https://doi.org/10.26650/artsanat.2020.14.0004
29. François, V. (2010). Cuisine et Pots de Terre a Byzance. Bulletin de Correspondance Hellenique (134), 317-382.
30. Frantz, A. (1938). Middle Byzantine Pottery in Athens, Hesperia 7(2), 429-467.
31. Gök, S. ve Buğdaycı, B. (2019). 2018 yılı Kütahya Kalesi Sondaj Kazılarında Ortaya Çıkarılan Türk Dönemi Sırlı Seramikler, S. Ünan (Ed.). Kütahya Arkeoloji, Sanat Tarihi ve Tarih Araştırmaları, Kütahya Müzesi 2018 Yıllığı, 259-287, Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
32. Gök, S., Altunkaynak-Duğan S. ve Buğdaycı, B. (2020). Kütahya Kalesi Türk Dönemi Seramikleri (2019 Yılı Buluntuları), S. Ünan (Ed.). Kütahya Arkeoloji, Sanat Tarihi ve Tarih Araştırmaları, Kütahya Müzesi 2019 Yıllığı, 177-191, Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
33. Gök-Gürhan, S. (2007). Akşehir Taş Medrese Müzesinde’ki Türk Dönemi Seramikleri, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ege Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
34. Gök-Gürhan, S. (2008). Beylikler Dönemi’ne Ait Sgraffito Teknikli ve Tek Renk Sırlı Kaplar (Manisa Gülgün Hatun Hamamı Buluntuları), Sanat Tarihi Dergisi (XVII/2), 59-83.
35. Gök-Gürhan, S. (2009). 1995-2009 Yılları Arasında Beçin Kazısı’nda Ortaya Çıkarılan Seramiklerin Değerlendirilmesi, Sanat Tarihi Dergisi (XVIII/2), 45-70.
36. Gök-Gürhan, S. (2010). Balat İlyas Bey Külliyesi Kazısında Ortaya Çıkarılan Seramiklerin Değerlendirilmesi, K. Pektaş vd. (Ed.). XIII. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri, 291-305, Denizli: Pamukkale Üniversitesi.
37. Gök-Gürhan, S. (2013). XIV. Yüzyıl Seramik Sanatında Yeni Formlar Yeni Süslemeler; Gülgün Hatun Hamamı ve Balat İlyas Bey Külliyesi Kazı Buluntuları, F. Hitzel (Ed.). 14 th. International Congress of Turkish Art, 365-372, Paris: College de France.
38. Greenewalt, C. H. (1977). The Eighteenth Campaign at Sardis 1975, Bulletin of the American Schools of Oriental Research (228/1), 47-59.
39. Hayes, J. W. (1992). Excavation at Saraçhane in Istanbul, 2, The Pottery. Princeton: N.J.
40. Ivison, E. A. (2007). Amorium in the Byzantine Dark Ages (seventh to ninth centuries), J. Henning (Ed.). Post-Roman Towns, Trade and Settlement in Europe and Byzantium, Vol. 2, Byzantium, Pliska, and the Balkans, 25-59, Berlin: Walter de Gruyter.
41. Karasu, Y. E. (2022). Niğde/Tyana (Kemerhisar) Türk-İslam Dönemi Seramikleri, Sanat Tarihi Yıllığı (31), 277-317. https://doi.org/10.26650/sty.2022.1025378
42. Katsari, C., Lightfoot, C. S. ve Özme, A. (2012). The Amorium Mint and Coin Finds, Amorium Reports 4. Berlin: Walter de Gruyter.
43. Koçyiğit, O., Gölcük, R. ve Çibuk, K. (2021). Troya Müzesi’nden Bir Grup Orta Bizans Sırlı Seramik, TÜBA-KED (23), 63-76.
44. Kurt, M. (2022). Amorium İç Sur Kazıları (2020-2021) Beylikler ve Erken Osmanlı Dönemi Sırlı Seramik Buluntuları, ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (12/2), 2291-2306. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1094700;
45. Kurt, M. (2023). 2022 Yılı Amorium İç Sur ve Bazilika B Kazıları Sırlı Seramik Buluntuları, ASOS JOURNAL (136), 263-281. DOI : 10.29228/ASOS.66581
46. Kurt, M. (2024). Amorium İç Sur Kazılarında Bulunan Türk-İslam Dönemi (13-15. Yüzyıl) Sırsız Seramikleri: Pişirme Kap Buluntuları, Sanat Tarihi Yıllığı (33), 171-194. https://doi.org/10.26650/sty.2024.1396363
47. Lightfoot C. S. ve Lightfoot, M. (2007). Anadolu’da bir Bizans Kenti Amorium. İstanbul: Homer Kitabevi.
48. Lightfoot, C. S. ve Ivison, E. A. (2012). Amorium Reports 3: The Lower City Enclosure Final Reports and Technical Studies. İstanbul: Ege Yayınları.
49. Morgan, C. H. (1942). The Byzantine Pottery (Corinth XI). Cambridge: Mass.
50. Özdeniz, H. H. ve Şimşir, Z. (2020). Gevale Kalesi Kazılarında Ortaya Çıkartılan Seramiklerde Kap Formları, Selçuklu Medeniyet Araştırmaları Dergisi (5/5), 59-76. https://doi.org/10.47702/sematr.2020.4
51. Özkul-Fındık, N. (2021). İznik Roma Tiyatrosu Kazı Buluntuları (1980-1995) Arasındaki Osmanlı Seramikleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
52. Öztaşkın, M. (2009). Eskişehir Karacahisar Kalesi Ortaçağ Seramiklerinden Bir Grup: Yeşil ve Erguvan Lekeli Seramaikler, K. Pektaş (Ed.). XIII. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri, 524-536, Denizli: Pamukkale Üniversitesi.
53. Öztaşkın, M. (2017). Byzantine and Turkish Glazed Pottery Finds from Aphrodisias, S. Bocharov, V. François ve A. Sitdikov (Ed.). Glazed Pottery of the Mediterranean and the Black Sea Region, 10th–18th centuries, 165-188, Kazan – Kishinev: Stratum Publishing.
54. Öztaşkın, M. (2018). Proposal for Terminology of Byzantine Pottery Forms, F. Yenişehirlioğlu (Ed.), XI AIECM3 Uluslararası Ortaçağ ve Modern Akdeniz Dünyası Seramik Kongresi Bildirileri, 329-338, Ankara: Koç Üniversitesi Vekam Yayınları.
55. Öztaşkın, M. (2020). Stratonikeia Antik Kenti Çevresindeki Beybağ Kazısında Bulunan Yerel Üretim Orta Bizans Dönemi Seramikleri, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (38), 177-196. https://doi.org/10.30794/pausbed.665239
56. Öztaşkın, M. (2021). Bizans’tan Osmanlı Dönemine Aphrodisias’taki Sırlı Malların Üretimi ve Kimlikleri, N. Kontogiannis, B. Böhlendorf-Arslan ve F. Yenişehirlioğlu (Ed.). Bizans, Selçuklu ve Osmanlı Topraklarında Kültürel Üretim Aracı Olarak Sırlı Kaplar, 13. Uluslararası Anamed Yıllık Sempozyumu, 157-184, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
57. Öztuncay, B. (2007). Gün Işığında: İstanbul’un 8000 Yılı. Marmaray, Metro, Sultanahmet Kazıları. İstanbul: Vehbi Koç Vakfı.
58. Polat, Y. ve Polat, G. (2020). Antandros’ta Bizans Bulguları, Ş. Çakmak, E. Daş, B. Ersoy, S. Gök İpekçioğlu, İ. Kuyulu-Ersoy ve H. Uçar (Ed.). Yekta Demiralp Anısına Sanat Tarihi Yazıları, 383-395, İstanbul: Ege Yayınları.
59. Sanders, G. D. R. (2003). An Owerwiew of the New Chronology for 9th- to 13th Century Poterry at Corinth. VIIe Congres International sur la Ceramique Medievale en Mediterranee in Salonika (Oct/1999), 35-44, Athens.
60. Stevenson, R. B. K. (1947). The Pottery, 1936-7. G. Brett, W. J. Macaulay ve R. B. K. Stevenson (Ed.). The Great Palace of the Byzantine Emperors, Being a First Report on the Excavations Carried Out in Istanbul on Behalf of the Walker Trust, 31-63, Oxford University Press.
61. Striker, C. L ve Kuban, Y. D. (1975). Work at Kalenderhane Camii in Istanbul: Fifth Preliminary Report (1970 74), Dumbarton Oaks Papers (29), 306-318.
62. Şahin, D. ve Gonca G. (2017). Bursa Tophane Seramikleri, Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi (18), 77-101.
63. Şahinoğlu, E. (2021). Aphrodisias Kenti Tetrapylon Caddesi Kazısında Bulunan Orta Bizans Dönemi Seramikleri, (Yayımlanmamış Yüksek Lisan Tezi), Pamukkale Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
64. Tekkök-Karagöz, B., Tamer D. ve Tamer, E. (2023). Gordion’un Orta Çağ Dönemi Sırlı Seramikleri, Ankara Araştırmaları Degisi (11/2), 185-226. DOI: 10.5505/jas.2023.97720
65. Tsivikis, N. (2021). Amorium and the Ever-Changing Urban Space: From Early Byzantine Provincial City to Middle Byzantine Provincial Capital, N. Kontogiannis ve T. Uygar (Ed.). Spaces and Communities in Byzantine Anatolia, 5th Sevgi Gönul Symposium, 191-215, Istanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
66. Tsivikis, N., Sotiriou, T., Karagiorgou, O. ve Anagnostakis, I. (2023). Reconstructing the Wine Industry of Byzantine Amorium Production and Consumption of Wine in Central Asia Minor, Seventh to Ninth Centuries, Dumbarton Oaks Papers (77), 131-176.
67. Türe, S. (2014). Ayasuluk Kalesi Doğu Kapısı Çevresindeki 200-2002 Kurtarma Kazılarında Ele Geçen Seramik Buluntuları, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Trakya Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
68. Uçar, H. ve Uçar, A. (2018). Tire Kutu Han Kazısı Beylikler ve Osmanlı Dönemi Seramikleri, Sanat Tarihi Dergisi (XXVII/1), 1-33. https://doi.org/10.29135/std.339743
69. Vassiliou, A. (2016). Middle Byzantine Chafing Dishes from Argolis, Deltion of the Christian Archaeological Society (37), 251-276.
70. ve E. A. Ivison (Ed.). Amorium Report 3: The Lower City Enclosure, Finds Reports and Technical Studies, 153-179, İstanbul: Ege Yayınları., J. ve Waksman, S. Y. (2021). Batı Anadolu’da Kültürel, Teknolojik ve İktisadi Değişimler: Sırlı Kap Üretimi Kapsamında Bizans’tan Osmanlı Dönemine Geçişi Gözlemlemek (13.-15. Yüzyıllar), N. Kontogiannis, B. Böhlendorf-Arslan ve F. Yenişehirlioğlu (Ed.). Bizans, Selçuklu ve Osmanlı Topraklarında Kültürel Üretim Aracı Olarak Sırlı Kaplar, 13. Uluslararası Anamed Yıllık Sempozyumu, 157-184, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
71. Vroom, J. (2019). Bizans’tan Modern Döneme Ege’de Seramik, 7-20. Yüzyıllar. (Y. Bağcı, Çev.), İstanbul: ANAMED.
72. Yılmazyaşar, H. ve Demirel-Gökalp, Z. (2021). Amorium’da Yukarı Şehir İç Sur Kazıları (2014-2018), Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (21/4), 1017-1050. https://doi.org/10.18037/ausbd.1039496
73. Yılmazyaşar, H. ve Karasu. Y. E. (2022). Ortaçağ Seramik Sanatı Bağlamında Karacahisar Kalesi Seramikleri, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi (5/2), 336-367. https://doi.org/10.48120/oad.1156404;
74. Yılmazyaşar, H., Karasu, Y. E. ve Özkul-Fındık, N. (2023). Bizans’tan Osmanlı’ya: Karacahisar Kalesi Seramikleri (2019-2022). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.