Research Article

Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli

Volume: 34 Number: 2 December 30, 2025
TR EN

Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli

Abstract

Bu çalışma temelleri Antik Yunan’a kadar dayanan melankoli kavramını odağına alır. Melankoli olarak bilinen karasafralılığın Batı düşünce geleneğinde ve sanat tarihsel düzlemde ele alınış biçimlerine odaklanan çalışmanın amacı, son derece verimli bir kaynak olan melankolinin plastik sanatlara ve ağırlıklı olarak resim sanatına yansımalarını incelemektir. Makalenin ilk bölümünde kültür tarihi boyunca melankoliye bakışın geçirdiği dönüşümler tartışılır. İlerleyen bölümlerde yapıt analizi yöntemiyle sanatçıların eserlerinde melankolik ifade biçimlerinin izleri sürülür. Kavram tarihsel süreçte farklı değerlendirmelere tabi tutulmuştur. Homeros Destanları’nda Kahramanlar Hastalığı olarak adlandırılan melankoli, Antik Yunan’da Aristoteles tarafından deha ile ilişkilendirilirken Orta Çağ’da inancın coşkusuyla yıkılması gereken bir olgu olarak görülür. Rönesans dönemine gelindiğinde Dürer’in ünlü gravüründe melankoli bir tür melek figürü ile ikonik hale gelmiş; sembolik yaklaşımı ile Yeni Platoncu düşünürlerin araştırmalarının paralelinde giden derin tartışmalar başlatmıştır. Alman Romantizmi’nin etkisi altında sanatçılar moderniteyle doruğa ulaşan kaygılı bireyin doğuşunun öncüsü olur. Sanatçının içsel dünyası eserlerine yoğun bir biçimde yansırken melankoli, bir tür yaratıcı ateş olarak görülür. Schopenhauer ve Kierkegaard gibi varoluşçu düşünürler melankoliyi ölüm, hiçlik, korku ve kaygı kavramları ile bağdaştırırlar. Bu düşünüş biçimi plastik sanatlarda özellikle Ekspresyonizmde karşılığını bulur ve deforme-grotesk bedenler üzerinden kavramla ilişki kurar. Psikanaliz, manik-depresif bireyleri çeşitli yaklaşımlarla beden üzerinden denetlemeye çalışırken, modern zamanlarda melankolikler toplum tarafından ötekileştirilmiştir. Melankoli, sanat tarihi boyunca yalnızca tematik bir odak değil, aynı zamanda konudan bağımız bir biçimde belirli bir ruhsal durumun temsili olarak varlık göstermiştir.

Keywords

References

  1. Agrippa, H. C. (1533-2009). Three Books of Occult Philosophy. (Ed.: D. Tyson), Minnesota: Llewellyn Worldwide.
  2. AlainTruong.com. (2011). Anselm Kiefer - Melancholia. AlainTruong.com - Artwork image / blog. URL: https://www.alaintruong.com/archives/2011/10/15/22350697.html [Erişim Tarihi: 17.02.2024]
  3. Aristoteles. (1497-2016). Problemata Physica. (O. Özügül, Çev.) İstanbul: Islık Yayınları.
  4. Artchive.com. (2025). William Blake - Melancholy. Artchive.com - Artwork image. URL: https://www.artchive.com/wp-content/uploads/2024/08/melancholy-william-blake-1816-1820-scaled.jpg [Erişim Tarihi: 06.04.2025]
  5. Arthive.net. (2024). Odilon Redon - Anthony: What Is the Point of All These? The Devil: There Is No Point! Arthive.net - Artwork image. URL: https://www.artchive.com/artwork/anthony-what-is-the-point-of-all-this-the-devil-there-is-no-point-plate-18-odilon-redon-1896/ [Erişim Tarihi: 18.10.2025]
  6. Artun, A. (2016a). De Chirico’nun Mimari Evreni, e-Skop Sanat Tarihi Eleştiri, Erişim Adresi: https://www.e-skop.com/skopbulten/de-chiriconun-mimari-evreni/2923 Erişim Tarihi: 02 Nisan 2025.
  7. Artun, A. (2016b). Anselm Kiefer’in Dehşetengiz Savaş Uçakları, e-Skop Sanat Tarihi Eleştiri, Erişim Adresi: https://www.e-skop.com/skopbulten/anselm-kieferin-dehsetengiz-savas-ucaklari/3012 Erişim Tarihi: 27 Nisan 2025.
  8. Balus, W. (1994). Dürer’s Melencolia I: Melancholy and the Undecidable, Artibus et Historiae, 15 (30), 9-21.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Painting History

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 30, 2025

Submission Date

June 10, 2025

Acceptance Date

October 15, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 34 Number: 2

APA
Türk, N. (2025). Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli. Sanat Tarihi Dergisi, 34(2), 841-877. https://doi.org/10.29135/std.1716447
AMA
1.Türk N. Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli. STD. 2025;34(2):841-877. doi:10.29135/std.1716447
Chicago
Türk, Nesli. 2025. “Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli”. Sanat Tarihi Dergisi 34 (2): 841-77. https://doi.org/10.29135/std.1716447.
EndNote
Türk N (December 1, 2025) Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli. Sanat Tarihi Dergisi 34 2 841–877.
IEEE
[1]N. Türk, “Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli”, STD, vol. 34, no. 2, pp. 841–877, Dec. 2025, doi: 10.29135/std.1716447.
ISNAD
Türk, Nesli. “Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli”. Sanat Tarihi Dergisi 34/2 (December 1, 2025): 841-877. https://doi.org/10.29135/std.1716447.
JAMA
1.Türk N. Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli. STD. 2025;34:841–877.
MLA
Türk, Nesli. “Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli”. Sanat Tarihi Dergisi, vol. 34, no. 2, Dec. 2025, pp. 841-77, doi:10.29135/std.1716447.
Vancouver
1.Nesli Türk. Bir İfade Kipi Olarak Sanatta Melankoli. STD. 2025 Dec. 1;34(2):841-77. doi:10.29135/std.1716447