Research Article

Tarihî ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-i Âmire’nin Tarihsel Geçmişi ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi

Volume: 34 Number: 2 December 30, 2025
EN TR

Tarihî ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-i Âmire’nin Tarihsel Geçmişi ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi

Abstract

Darphâne-i Âmire, Osmanlı Devletinden günümüze ulaşan mimari ve endüstriyel özellikleriyle önemli bir kültürel miras değerine sahip yapılardan oluşan bir külliyedir. İstanbul’da Topkapı Sarayı’nın I. Avlusu (Alay Meydanı) içinde yer alan bu bölüm, Osmanlı döneminde önceleri Ehl-i Hiref teşkilatının Sarayın ihtiyaçları için üretim gerçekleştirdikleri bir alan olarak işlev görmüş, 18. Yüzyıldan itibaren ise para üretiminin merkezi olmuştur. Topkapı Sarayı Darphâne binaları, zamanla yaşanan yangınlar, depremler ve idari değişikliklerle yeniden şekillenmiştir. 1967 yılında üretim faaliyetlerinin Balmumcu’daki yeni binaya taşınmasının ardından bu tarihi yapılar çeşitli kurumlarca farklı amaçlarla kullanılmıştır. Son yıllarda Milli Saraylar Başkanlığı tarafından darphane binalarında kapsamlı bir restorasyon ve yeniden işlevlendirme süreci başlatılmış, alanın özgün değerleri korunarak müze ve sergi mekânları fonksiyonuyla toplumun hizmetine sunulması hedeflenmiştir. Yapıların mimari detayları, dönemin özgün teknolojik izleriyle birlikte değerlendirilmiş, farklı dönemlere ait katmanlar koruma bilinciyle ele alınmıştır. Günümüzde bu yapı külliyesinde hazırlanan; Hat eserleri Müzesi, Porselen Müzesi, Silah Müzesi, Darphane ve Endüstri Araçları Müzesi ve Yazma Eserler Kütüphanesi ile mekân, kültürel ve tarihî bir merkez hâlinde yeniden işlevlendirilmektedir. Bu makalede, söz konusu metruk ve harap halde günümüze ulaşmış Darphane yapılarının restorasyon sürecini belgelemek, özgün mimari plan ve malzeme tespitlerini literatüre kazandırmak, restorasyon sonrası yeni işlevlerini kültürel mirasın dönüşümü açısından örnek çalışmalar olarak bilim dünyasına sunmak amaçlanmıştır.

Keywords

References

  1. Ahunbay, Z. (1996), Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon, İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları.
  2. Alaboz, M. (2023) “Topkapı Sarayı Darphâne-i Âmire 11 ve 12 Numaralı Binaların Restorasyon Uygulama İşi Kapsamında Hazırlanan Statik Proje ve Güçlendirme Uygulamaları”, Milli Saraylar Dergisi, 25, 35-51.
  3. Albuz Geren, G. (2019), İstanbul Topkapı Sarayı Darphâne-i Âmire Bimaları Yapı Malzemelerimde Arkeometrik Çalışmalar, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
  4. Ansell G. F. (1871), The Royal Mint, London: Effingham Wilson, Royal Exchange.
  5. Bölükbaşı, Ö. F. (2010), 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Darphâne-i Âmire, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  6. Darphâne-i Âmire, SALT Araştırma, AHISTSULT184, https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/119936 (Erişim Tarihi: 15.05.2025)
  7. Eyice S., “Arkeoloji Müzesi ve Kuruluşu”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, 1985, s.1596-1603.
  8. https://saltresearch.org/permalink/90GARANTI_INST/7em6os/alma99841617008301

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of Architecture, Art History

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 30, 2025

Submission Date

June 19, 2025

Acceptance Date

October 31, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 34 Number: 2

APA
Yıldız, Y. (2025). Tarihî ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-i Âmire’nin Tarihsel Geçmişi ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi. Sanat Tarihi Dergisi, 34(2), 879-907. https://doi.org/10.29135/std.1723312
AMA
1.Yıldız Y. Tarihî ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-i Âmire’nin Tarihsel Geçmişi ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi. STD. 2025;34(2):879-907. doi:10.29135/std.1723312
Chicago
Yıldız, Yasin. 2025. “Tarihî Ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-I Âmire’nin Tarihsel Geçmişi Ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi”. Sanat Tarihi Dergisi 34 (2): 879-907. https://doi.org/10.29135/std.1723312.
EndNote
Yıldız Y (December 1, 2025) Tarihî ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-i Âmire’nin Tarihsel Geçmişi ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi. Sanat Tarihi Dergisi 34 2 879–907.
IEEE
[1]Y. Yıldız, “Tarihî ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-i Âmire’nin Tarihsel Geçmişi ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi”, STD, vol. 34, no. 2, pp. 879–907, Dec. 2025, doi: 10.29135/std.1723312.
ISNAD
Yıldız, Yasin. “Tarihî Ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-I Âmire’nin Tarihsel Geçmişi Ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi”. Sanat Tarihi Dergisi 34/2 (December 1, 2025): 879-907. https://doi.org/10.29135/std.1723312.
JAMA
1.Yıldız Y. Tarihî ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-i Âmire’nin Tarihsel Geçmişi ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi. STD. 2025;34:879–907.
MLA
Yıldız, Yasin. “Tarihî Ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-I Âmire’nin Tarihsel Geçmişi Ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi”. Sanat Tarihi Dergisi, vol. 34, no. 2, Dec. 2025, pp. 879-07, doi:10.29135/std.1723312.
Vancouver
1.Yasin Yıldız. Tarihî ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-i Âmire’nin Tarihsel Geçmişi ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi. STD. 2025 Dec. 1;34(2):879-907. doi:10.29135/std.1723312