The Transformation of Historical and Cultural Heritage: the Historical Background and Contemporary Adaptive Reuse of the Darphâne-i Âmire

Year 2025, Volume: 34 Issue: 2, 879 - 907, 30.12.2025

Yasin Yıldız

https://doi.org/10.29135/std.1723312

Abstract

The Darphâne-i Âmire complex, located within the First Courtyard (Alay Meydanı) of Topkapı Palace in Istanbul, stands as a remarkable example of the layered architectural and institutional history of the Ottoman Empire. This site, originally integrated into the broader topography of the imperial palace, evolved in tandem with the changing administrative, technological, and symbolic needs of the Ottoman court. From its early function as a center for the Ehl-i Hiref, the elite guild of palace craftsmen and artisans, to its transformation into the empire’s main minting facility in the 18th century, the Darphâne-i Âmire reflects the intersection of architectural production, artisanal knowledge, and statecraft.
Initially conceived as a functional adjunct to the palace infrastructure, the area housed various workshops responsible for the production of ceremonial objects, textiles, and metalwork. These workshops played a critical role in shaping the visual and material culture of the Ottoman court. The transformation of this space into a central mint was part of a broader modernization and institutionalization effort in the late Ottoman period, aligning with the increasing bureaucratic centralization of state functions. As the site of coin production, it became both a symbol and a tool of imperial authority and economic control.
Throughout its history, the Darphâne-i Âmire was subjected to numerous interventions, including reconstructions necessitated by fires and earthquakes, as well as architectural modifications reflecting shifting stylistic and technological paradigms. Despite these changes, the complex retained many of its original features, including masonry techniques, vault systems, and workshop layouts that offer valuable insight into Ottoman building practices and industrial capabilities. After the relocation of minting activities to a new facility in Balmumcu in 1967, the buildings experienced a period of functional ambiguity and were used by a variety of public institutions with little concern for their heritage value.
In recent years, however, the complex has become the focus of an ambitious restoration and adaptive reuse project under the guidance of the Directorate of National Palaces (Millî Saraylar Başkanlığı). This initiative represents a paradigmatic shift in heritage management, emphasizing not only the conservation of material fabric but also the reactivation of historical spaces through cultural programming. Restoration efforts have adhered to internationally recognized conservation principles, including reversibility, minimal intervention, and the stratigraphic preservation of historical layers. Emphasis has been placed on integrating modern museological functions without compromising the authenticity and integrity of the original structures.
Today, the Darphâne-i Âmire serves as a multifaceted cultural campus encompassing the Museum of Calligraphic Arts, the Porcelain Museum, the Arms Museum, the Museum of Minting and Industrial Instruments, and a Manuscript Library. These institutions collectively promote public engagement with diverse aspects of Ottoman visual, technological, and intellectual culture. As such, the site functions not only as a repository of memory and material heritage, but also as an active agent in the ongoing dialogue between past and present, tradition and innovation. The revitalization of the Darphâne-i Âmire thus offers an exemplary case study in the sustainable reuse of historic architecture within the framework of contemporary museology and heritage discourse.

Keywords

Darphâne-i Âmire , Topkapı Palace , Restoration , Adaptive Reuse , Museology , Directorate of National Palaces

Tarihî ve Kültürel Mirasın Dönüşümü: Darphâne-i Âmire’nin Tarihsel Geçmişi ve Günümüzde Yeniden İşlevlendirilmesi

Abstract

Darphâne-i Âmire, Osmanlı Devletinden günümüze ulaşan mimari ve endüstriyel özellikleriyle önemli bir kültürel miras değerine sahip yapılardan oluşan bir külliyedir. İstanbul’da Topkapı Sarayı’nın I. Avlusu (Alay Meydanı) içinde yer alan bu bölüm, Osmanlı döneminde önceleri Ehl-i Hiref teşkilatının Sarayın ihtiyaçları için üretim gerçekleştirdikleri bir alan olarak işlev görmüş, 18. Yüzyıldan itibaren ise para üretiminin merkezi olmuştur. Topkapı Sarayı Darphâne binaları, zamanla yaşanan yangınlar, depremler ve idari değişikliklerle yeniden şekillenmiştir. 1967 yılında üretim faaliyetlerinin Balmumcu’daki yeni binaya taşınmasının ardından bu tarihi yapılar çeşitli kurumlarca farklı amaçlarla kullanılmıştır. Son yıllarda Milli Saraylar Başkanlığı tarafından darphane binalarında kapsamlı bir restorasyon ve yeniden işlevlendirme süreci başlatılmış, alanın özgün değerleri korunarak müze ve sergi mekânları fonksiyonuyla toplumun hizmetine sunulması hedeflenmiştir. Yapıların mimari detayları, dönemin özgün teknolojik izleriyle birlikte değerlendirilmiş, farklı dönemlere ait katmanlar koruma bilinciyle ele alınmıştır. Günümüzde bu yapı külliyesinde hazırlanan; Hat eserleri Müzesi, Porselen Müzesi, Silah Müzesi, Darphane ve Endüstri Araçları Müzesi ve Yazma Eserler Kütüphanesi ile mekân, kültürel ve tarihî bir merkez hâlinde yeniden işlevlendirilmektedir. Bu makalede, söz konusu metruk ve harap halde günümüze ulaşmış Darphane yapılarının restorasyon sürecini belgelemek, özgün mimari plan ve malzeme tespitlerini literatüre kazandırmak, restorasyon sonrası yeni işlevlerini kültürel mirasın dönüşümü açısından örnek çalışmalar olarak bilim dünyasına sunmak amaçlanmıştır.

Keywords

Darphâne-i Âmire , Topkapı Sarayı , Restorasyon , İşlevlendirme , Müzecilik , Millî Saraylar Başkanlığı

References

• Ahunbay, Z. (1996), Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon, İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları.
• Alaboz, M. (2023) “Topkapı Sarayı Darphâne-i Âmire 11 ve 12 Numaralı Binaların Restorasyon Uygulama İşi Kapsamında Hazırlanan Statik Proje ve Güçlendirme Uygulamaları”, Milli Saraylar Dergisi, 25, 35-51.
• Albuz Geren, G. (2019), İstanbul Topkapı Sarayı Darphâne-i Âmire Bimaları Yapı Malzemelerimde Arkeometrik Çalışmalar, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
• Ansell G. F. (1871), The Royal Mint, London: Effingham Wilson, Royal Exchange.
• Bölükbaşı, Ö. F. (2010), 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Darphâne-i Âmire, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Darphâne-i Âmire, SALT Araştırma, AHISTSULT184, https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/119936 (Erişim Tarihi: 15.05.2025)
• Eyice S., “Arkeoloji Müzesi ve Kuruluşu”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, 1985, s.1596-1603.
• https://saltresearch.org/permalink/90GARANTI_INST/7em6os/alma99841617008301
• https://sehirharitasiapi.ibb.gov.tr (Erişim Tarihi: 15.05.2025)
• https://www.alte-muenze-berlin.de/
• https://www.royalmint.com/brand/our-story/
• Kançul Architects, Darphâne-i Âmire 02 ve 04 No’lu Yapıların Teşhir-Tanzim Projeleri. Milli Saraylar Başkanlığı Arşivi.
• Kançul Architects, Darphâne-i Âmire 11 ve 12 No’lu Yapıların Teşhir-Tanzim Projeleri, Milli Saraylar Arşivi.
• Köksal, G. (2005), İstanbul’daki Endüstri Mirası İçin Koruma ve Yeniden Kullanım Önerileri, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Kulüp, B. (2010), 19. Yüzyılın İlk Yarısında Darphane-i Âmire ile İlgili Düzenlemeler (120, 143 ve 165 No.lu Darphane Defterleri), Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi.
• Ökten, M. S. (2023), “Topkapı Sarayı Darphâne-i Âmire’nin 2 ve 4 Numaralı Binalarındaki Taşıyıcı Sistemin Değerlendirilmesi ve Yapısal Müdahale Kararları”, Milli Saraylar Dergisi, 25: 5-21.
• Seçkin Mimari Hizmetleri, Darphâne-i Âmire Binaları Teşhir Tanzim ve İkmal Projeleri 1 No.lu Yapı Darphâne Eminliği Restorasyon Raporu, Milli Saraylar Başkanlığı Arşivi.
• Seçkin Mimari Hizmetleri, Darphâne-i Âmire Binaları Teşhir Tanzim ve İkmal Projeleri 4 No.lu Yapı Darphane Eminliği Restorasyon Raporu, Milli Saraylar Başkanlığı Arşivi.
• Seçkin Mimari Hizmetleri, Darphâne-i Âmire Binaları Teşhir Tanzim ve İkmal Projeleri 11-12 No.lu Yapı Darphane Eminliği Restorasyon Raporu, Milli Saraylar Başkanlığı Arşivi.
• Seçkin Mimari Hizmetleri, Darphâne-i Âmire Binaları Teşhir Tanzim ve İkmal Projeleri 2 No.lu Yapı Darphane Eminliği Restorasyon Raporu, Milli Saraylar Başkanlığı Arşivi.
• Sevim, Özgür, Darphane Restitüsyon Raporu, Milli Saraylar Başkanlığı Arşivi.
• Sunan, H. D. (2007), Tarihi Gelişim İçinde Darphâne-i Âmire Yapıları ve Damga Matbaası’nın Mimari Analizi ve Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi.
• ŞD.323/1, 13.L.1306/12 Haziran 1889.
• Şengün, R.- Tanyeli, G. (2017), “Darphâne-i Âmire’nin Demir Üst Örtü Sistemlerinin İki Yapı Üzerinden İncelenmesi ve Koruma Önerileri”, Uluslararası Katılımlı 6. Tarihi Yapıların Korunması ve Güçlendirilmesi Sempozyumu, İstanbul: TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası, 101-112.
• Tanyeli, G. (1996), Topkapı Sarayı 1. Avlusundaki Darphane Kompleksi, Tarihsel/ Mimari Teknolojik Değerlendirme, [Proje Raporu], İstanbul Teknik Üniversitesi.
• Tekin, O. (2009), ‘‘Sikke’’, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 37, s. 179-184.
• Tezcan, B. (2020), XVIII. Yüzyılda Kahire Darphanesi, Doktora Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı Arşivi.
• Yardımcı, S. (2012), “Türk Mâlî İdaresinde Darphane”, Maliye Çalışmaları Dergisi, 30, 99-103.