Research Article

Arşiv Kayıtları ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme

Volume: 35 Number: 1 July 21, 2026
EN TR

Arşiv Kayıtları ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Benlizâde Ahmed Reşîd Efendi külliyesinden günümüze ulaşan türbe ve sebil birimlerinin mimari, süsleme ve kentsel bağlam içerisindeki yerini arşiv belgeleri ve restorasyon verileri ışığında değerlendirmektir. Araştırmada belgesel, betimsel ve karşılaştırmalı yöntemler kullanılarak Osmanlı Arşivi belgeleri incelenmiş, yapıya ait tarihî fotoğraflar, restorasyon öncesi ve sonrası görseller ile çizimler üzerinden analiz yapılmıştır. İstanbul Fatih’te Çarşamba semtinde yer alan Benlizâde Ahmed Reşîd Efendi Türbe ve Sebili, kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte mimari üslubu ve çevresindeki benzer örnekler doğrultusunda XVIII. yüzyıl sonları ile XIX. yüzyıl başlarına tarihlendirilmektedir. Uzun süre harap durumda kalan yapı, 2020–2022 yılları arasında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen kapsamlı restorasyonla onarılarak yapının özgün mimari özellikleri büyük ölçüde ortaya çıkarılmıştır. Restorasyon sürecinde türbenin sade dış mimarisi ve iç mekândaki Rokoko üsluplu kubbe süslemeleri belirginleşirken, sebilin plan şeması, su haznesi ve pencere düzeni kamusal işlevini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda türbe ve sebil, geç dönem Osmanlı mimarisinde dinî, sosyal ve kamusal işlevlerin bütüncül bir mekânsal kurgu içinde birleştiğini göstermektedir. Geç dönem Osmanlı mimarisinin özelliklerini yansıtan türbe ve sebil, özgünlüğünü büyük ölçüde koruması ve yeterince incelenmemiş olması nedeniyle araştırma açısından önem taşımaktadır. Bu bağlamda Benlizâde Ahmed Reşîd Efendi Türbe ve Sebili, mimari özellikleri ve konumlandığı Çarşamba semtinin tarihi kentsel dokusu içerisinde değerlendirilmesi gereken, Osmanlı’nın mahalle merkezli İslam şehir modelinin mekânsal karşılığını yansıtan özgün örneklerden biridir. Bu yönüyle yapı, dönemin toplumsal, kültürel ve dini yapısını bütüncül biçimde yansıtan önemli bir tarihsel referans niteliği taşımaktadır.

Keywords

References

  1. Ahraz, G. S. (2001), 17.-19. Yüzyıl İstanbul Sebillerindeki Madeni Şebekeler. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
  2. Alçı, G. (2012), Üsküdar’da Kayserili Halil Paşa Türbesi ve Bağlı Birimler, Vakıf Restorasyon Yıllığı, 4, 74-88.
  3. Altınsu, A. (1972), Osmanlı Şeyhülislâmları. Ankara: Ayyıldız Matbaası.
  4. Arık, M. O. (1967), Erken Devir Anadolu-Türk Mimarisinde Türbe Biçimleri, Anadolu, XI, 57-100. https://doi.org/10.1501/andl_0000000097.
  5. Aydın, D. (1998), Eyüb’de Mihrişah Valide Sultan Külliyesi ve Koruma Önerileri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  6. Canatar, M. (2017), Fatih Mahalleleri, İstanbul Suriçi Fetihten Önce ve Fetihten Sonra. İlber Ortaylı (haz.), İstanbul: Fatih Belediyesi Yayınları, (s.203-252).
  7. Ceyhan, S. (1988), Osmanlı İlk Devir Bursa Külliyeleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  8. Çetinaslan, M. ve Özçelik, A. C. (2024), Klasik Dönem Osmanlı Türbeleri, Osmanlı Sanatı ve Mimarisi. Ahmet Yavuz Yılmaz ve Emre Kolay (Ed.), Ankara: Akademisyen Yayınları, (s.171-198).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Art History

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 21, 2026

Submission Date

August 12, 2025

Acceptance Date

June 10, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 35 Number: 1

APA
Halıcı, E. (2026). Arşiv Kayıtları ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme. Sanat Tarihi Dergisi, 35(1), 125-159. https://doi.org/10.29135/std.1763734
AMA
1.Halıcı E. Arşiv Kayıtları ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme. STD. 2026;35(1):125-159. doi:10.29135/std.1763734
Chicago
Halıcı, Esra. 2026. “Arşiv Kayıtları Ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe Ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme”. Sanat Tarihi Dergisi 35 (1): 125-59. https://doi.org/10.29135/std.1763734.
EndNote
Halıcı E (July 1, 2026) Arşiv Kayıtları ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme. Sanat Tarihi Dergisi 35 1 125–159.
IEEE
[1]E. Halıcı, “Arşiv Kayıtları ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme”, STD, vol. 35, no. 1, pp. 125–159, July 2026, doi: 10.29135/std.1763734.
ISNAD
Halıcı, Esra. “Arşiv Kayıtları Ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe Ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme”. Sanat Tarihi Dergisi 35/1 (July 1, 2026): 125-159. https://doi.org/10.29135/std.1763734.
JAMA
1.Halıcı E. Arşiv Kayıtları ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme. STD. 2026;35:125–159.
MLA
Halıcı, Esra. “Arşiv Kayıtları Ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe Ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme”. Sanat Tarihi Dergisi, vol. 35, no. 1, July 2026, pp. 125-59, doi:10.29135/std.1763734.
Vancouver
1.Esra Halıcı. Arşiv Kayıtları ve Son Dönem Onarımlar Işığında Benlizâde Ahmet Reşîd Efendi Türbe ve Sebili Hakkında Bir Değerlendirme. STD. 2026 Jul. 1;35(1):125-59. doi:10.29135/std.1763734