17. Yüzyıl Safevi Dönemi Duvar Resimlerinde Rıza Abbasi Üslubu

Abstract

İran tarihinin en önemli dönemlerinden birini oluşturan Safevi devleti özellikle 17. yüzyılda I. Şah Abbas döneminde siyasi, ekonomik ve sosyal açıdan en parlak dönemine ulaşmıştır. I. Şah Abbas’ın hükümdarlığı sırasında pek çok alanda elde edilen başarılar ve devamında oluşan refah sayesinde tüm sanat dallarında büyük bir sıçrama ve gelişme yaşanmıştır. Bu bağlamda Şah Abbas’ın hamiliğiyle İran sanatının altın çağını yaşadığı söylenebilir. Bu dönemde sanatta elde edilen başarıların çoğunluğu ise saray teşkilatının sernakkaşı Rıza Abbasi’nin tek yapraklı minyatür çalışmalarıyla doğrudan ilgilidir. Özellikle insan figürü içeren bu çalışmalar, duvar resimlerinde de yeni bir tarzın ve minyatürden hareketle figürlü tasvirlerin betimlenmesine yol açmıştır. Başkentin İsfahan’a taşınmasıyla birlikte Şah Abbas’ın emriyle yeni başkentte büyük imar faaliyetleri başlamıştır. Bunun neticesinde mimariye bağlı tamamlayıcı sanatlar da önem kazanmıştır. 17. yüzyılda yeni başkent İsfahan’da yapılan saraylar, nakkaşların sayesinde günümüze kadar güzelliğini ve özgünlüğünü korumuş olan duvar resimleri ile süslenmiştir. Çehel Sütun ve Âli Kâpu saraylarının duvar resimlerinde tasvir edilmiş birçok eşsiz portre göze çarpar. Bu tasvirler arasında Rıza Abbasi üslubunda betimlenen resimler araştırmamızın konusunu oluşturmaktadır. Duvarlarda betimlenen çalışmalar Rıza Abbasi ve onun yetiştirdiği talebelerin İran sanatında ne kadar etkili olduğunu kanıtlamaktadır. Rıza Abbasi üslubunda yaygınlaşan duvar resimleri ayrıca sonraki dönemlerde de mimari süslemelere bir model ve örnek teşkil etmiştir. Bu çalışmada Rıza Abbasi’nin insan figürünü merkeze alan minyatürlerinden hareketle onun ve talebelerinin üslubu ve bunun duvar resmine yansımaları karşılaştırmalı bir yöntemle ele alınmakta ve incelenmektedir.

Keywords

• Safevi Dönemi
• Rıza Abbasi
• Minyatür
• Duvar Resimleri
• İran Sanatı

Reza Abbasi’s Stylistic Influence on 17th Century Safavid Wall Paintings

Abstract

The Safavid dynasty, which represents one of the most significant periods in Iranian history, reached its political, economic, and social zenith during the reign of Shah Abbas I in the 17th century. The prosperity and achievements realized during his rule led to a remarkable flourishing of all branches of the arts. In this context, it can be said that Iranian art experienced a golden age under Shah Abbas’s patronage. A significant portion of the artistic accomplishments of this period is directly related to the single-leaf miniature works of Riza Abbasi, the chief court painter. Especially notable for their depictions of human figures, these works influenced the emergence of a new style in wall painting and introduced figural representations inspired by miniature painting. Through Riza Abbasi’s artworks, the visual iconography of Safavid society became more elaborate. Introducing new meanings and values to the human figure and distinguishing paintings from manuscript illustrations constituted innovative developments in miniature art. Riza Abbasi is recognized as the first artist to popularize miniature painting independently of literary texts, and his work encompasses depictions of individuals from various social classes. Following the relocation of the capital to Isfahan, Shah Abbas initiated extensive urban development projects, leading to the increased prominence of architectural decorative arts. The palaces built in the new capital during the 17th century were adorned with wall paintings that have retained their beauty and uniqueness thanks to the court painters. The wall paintings of the Chehel Sotoun and Ali Qapu palaces contain numerous unique portraits, among which the works executed in Riza Abbasi’s style form the focus of this study. These representations demonstrate the profound impact of Riza Abbasi and his students on Iranian art. The proliferation of wall paintings in his style also provided a model for architectural decoration in subsequent periods. During the reign of Shah Abbas II, the production of single-leaf miniatures continued and was supported by the Shah himself. It is known that many of the wall painters of this period were former students of Riza Abbasi. At the same time, European influence became more apparent; court painters showed increased interest in European naturalism, and by the end of the Safavid period, the Isfahan School underwent a stylistic transformation. The subjects of these wall paintings often include servants, courtiers, and young men and women enjoying nature. These wall paintings typically consist of tripartite compositions: the central panel features two or three figures, while the flanking panels depict single figures in banquet or landscape scenes. In some cases, Riza Abbasi’s miniature works are reproduced almost identically as wall paintings. This study employs a comparative method to examine how Riza Abbasi’s miniature style, centered on the human figure, influenced wall painting through his own work and that of his students. Ultimately, with the new artistic approach introduced by Riza Abbasi in the 17th century, the human figure emerged not as a secondary element but as the main subject in wall painting-just as in other branches of Iranian art-leading to the creation of numerous original works.

Keywords

• Safavid Period
• Reza Abbasi
• Miniature,
• Wall Paintings
• Iranian Art

References

1. Agacani İsfahanî, H. ve Cavanî, A. (M. 2007/ H.Ş. 1386). Divarnegârî-i Asr-ı Safeviyye der İsfahan; Kah-ı Çehel-sütun, Tahran: Ferhengistan-ı Hüner Yayınları.
2. Ajend, Y. (M. 2014/ H.Ş. 1393). Mekteb-i Nigargeri-i İsfahan, Tahran: Ferhengistan-ı Hüner ve Matn Yayınları.
3. Ajend, Y. (M. 2005/ H.Ş. 1384). Mekteb-i Nigargeri-i Tebriz, Kazvin ve Meşhed, Tahran: Ferhengistan-ı Hüner Yayınları.
4. Al-Muqaddasi, M. A. (1877). Descriptio İmperii Moslemici, (Ed.: M. J. de Goeje), y.y., Brill Archive.
5. Anar, A. D. (2017). Safevi Şahlarının Baniliği Üzerine Bir Değerlendirme, İran Çalışmaları Dergisi, 1. C, 1, 117-143.
6. Arnold, S.T. (1939). Book Paintings; The Origins, A Survey of Persian Art; From Prehistoric Times to The Present, (Ed.: A. Upham Pope, Ph. Ackerman), 3, 1809-1819, Oxford: Oxford University Press.
7. Aşrafi, M. M. (M.2017/H.Ş.1396). Ez Bihzad ta Rıza Abbasi; Seyr-i Tekamüli-i Minyatür der Sede-i Dehom ve Avayili Sede-i Yazdehom-i Hicri, (N. Zendi, Çev.) Tahran: Matn Yayınları.
8. Avcı, C. (2013). Yâkût el-Hamevî, TDV İslâm Ansiklopedisi, 3. C, İstanbul, 288-291.

9. Avcı, C. (2004). Mes‘ûdî, Ali b. Hüseyin, TDV İslâm Ansiklopedisi, 29, Ankara, 353-355.
10. Aydoğmuşoğlu, C. (2011). Şah Abbas (1587-1629) Devrinde İran’da Sosyal ve Kültürel Hayat, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 11. C, 2, 261-276.
11. Ayhan, S. (2018). Gençler, Dervişler, Şiirler: Topkapı Sarayı Hazinesi H. 2158 Murakkalı Albüm, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Hacettepe Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
12. Binyon, L., Wilkinson. J.V.S. ve Gray, B. (M. 1988/ H.Ş. 1367). Seyr-i Tarih-i Nakkaşi-i İran, (M. İranmeniş, Çev.) Tahran: Emir Kebir Yayınları.
13. Brend, B. (M. 2005/ H.Ş.1383). Hüner-i İslamî, (M. Şayestefer, Çev.) Tahran: Müassese-i Mütâla‘ât-ı Hüner-i İslamî Yayınları.
14. Cabbari, M. ve Fathi, S. (M. 2008/ H.Ş. 1387). Berresi-yi Karkerd-i Kah-i Çehel-Sütun-i (Külah Ferengi) Kazvin, Armanşahr, 1. C, 1, 66-75.
15. Caberi Ensari, M. H. (M.1999/ H.Ş.1378). Tarih-i İsfahan, İsfahan: Meş‘el Yayınevi.
16. Caferi, A. A., Reisülsâdât, H. ve Saccadî Cezî, S. (M. 2013/ H.Ş. 1392). Nakş ve Caygah-i Hanidan-î Caberî der Divansalari-î Asr-î Safevi; Ba Takid ber Mirza Selman Han-î Caberî, Pejuheş‘haye Tarihî, 20, 55-68.
17. Canby, S. R. (1993). Persian Painting, London: British Museum Press.
18. Canby, S. R. (M. 2014/ H.Ş. 1393). Rıza Abbasi İslahger-i Serkeş, (Y. Ajend, Çev.) Tahran: Matn Yayınları.
19. Çağman, F. ve Tanındı, Z. (1979). Topkapı Sarayı: İslam Minyatürleri, İstanbul: Tercüman yayınları.
20. Chardin, J. (M. 1966/ H.Ş. 1345). Sefenâme-yi Chardin, (M. Abbasi, Çev.) 10. C., 7, Tahran: Emir Kebir Yayınları.
21. Chesney, R.D. Mc. (M. 2006/ H.Ş.1385). Çahar Manba‛ Derbare-yi Sahteha-yi Şah Abbas der İsfahan, (M. Kayyumi Bidhindi, Çev.) Gülistan-i Hüner, 6, 46-75.
22. Della Valle, P. (M. 1969/ H.Ş. 1348). Sefernâme-i Pietro Della Valle (Kısmet-i Merbut be İran), (Ş. Şifa, Çev.) Tahran: Tercüme ve Neşr-i Kitap Yayınevi.
23. Gray, B. (M. 2000/ H.Ş. 1379). Sünnet-i Divarnigari der İran, Ochaye Derahşan-i Hümer-i İran, (R. Pakbâz, H. Abdüllahi, Çev.), (Haz.: R. Ettinghausen, E. Yarşater), Tahran: Agah Yayınları, 323-340.
24. Halîmî, M. H. (M. 2007/ H.Ş. 1386). Bayanî Novin der Tarrahi ve Nakkaşi-i Çehel-Sütun, Mecmua-ı Makalat-ı Nigargeri: Gerdehamai-i Mekteb-i İsfahan, (Ed.: V. Kavusi), 255-270, Tahran: Ferhengistan-i Hüner Yayınları.
25. Hazaî, M. (M.2007/ H.Ş. 1386). Avamil-i Muassir der Şeklgiri-i Mekteb-i Nigargeri-i İsfahan, Mecmua Makalat-i Nigargeri, (Ed.: V. Kavusi), 1-11, Tahran: Ferhengistan-i Hüner Yayınları.
26. Hünerfer, L. (M. 1997/ H.Ş. 1376). Aşinaî ba Şehr-i Tarihî İsfahan, İsfahan: Gülha yayınları.
27. Hünerfer, L. (M. 1977/ H.Ş. 1356). İsfahan, Tahran: Şirket-i Sahami-yi Kitab’ha-i Cîbî ve Franklin Yayınları.
28. Hünerfer, L. (M. 1972/ H.Ş. 1351). “Kah-i Çehel-Sütun”, Hüner ve Merdom, 11. C., 121, 3-31.
29. İbn-i Arabşah. (2012). Acâibu’l-mâkdûr Fî Nevâib-i Timûr (Bozkırdan Gelen Bela), (A. Batur, Çev.) İstanbul: Selenge Yayınları.
30. Malekzadeh, P. ve Parlak, S. (2022). 16-17. Yüzyıl İran Çini Sanatında Görülen İnsan Figürleri ve Üslupsal Açıdan Rıza Abbasi’nin Rolü ve Önemi, 31. C., 2, Sanat Tarihi Dergisi, 1281-1313.
31. Majda, T. (M. 2013/ H.Ş. 1392). Şahkârha-yi Hüner-i İran der Mecmua-i Lahistan, (M. Mokise ve D. Tabaii, Çev.) Tahran: Matn Yayınları.
32. Mişmest Nehi, M. ve Abid İsfahanî, A. (M. 2007/ H.Ş. 1386). Berresi-i Teknik-i Saht-ı Ayna ve Aynakâri der Tezyinat-i Mimari İran (Ba Negahî Vije Be İsfahan-i Devre-i Safevi), Meremmet ve Pejuheş, 2, 43-52.
33. Olearius, A. (M. 1984/ H.Ş. 1363). Sefernâme-i Adam Olearius, (A. Behpur, Çev.) y.y., Ebtekar Yayınları.
34. Pakbâz, R. (M. 2000/ H.Ş.1379). Dayerat-ül Maarif-i Hüner, Tahran: Ferheng-i Muasir Yayınları.
35. Pakbâz, R. (M. 2001/ H.Ş.1380). Nakkaşi-i İran ez Dirbaz ta Emruz, Tahran: Zerrin ve Simîn Yayınları.
36. Ramirez, B. (2025). Persian Arts, Oslo: Publifye AS.
37. Sadıkî, Z. (M.2014/ H.Ş.1392). Tarih-i İran der Asr-ı Safevi, Tahran: Kitab-i Parse Yayınevi.
38. Savory, R. (1980). İran under the Safavids, Cambridge: Cambridge University Press.
39. Serbendî, A. (M. 2001/ H.Ş. 1380). İsfahan Bahane Bud İranem Arezust, Tahran: Peykan.
40. Soudavar, A. (M. 2001/ H.Ş. 1380). Hüner-i Derbarha-i İran, (N. Muhammedi Şemirani, Çev.) Tahran: Karang Yayınları.
41. Şabani Mukaddem, A. (M. 2014/ H.Ş 1393). Bazşenasiye Hoviyyet-i Bastaniye İran ez Manzar-i Jean Chardin, Tarihnâme-i Harezmi, 3, 119-137.
42. Tahir, H. (M. 2019/ H.Ş. 1398). Cinsiyyet ve Küdret der Divarnigareha-yi Safevi, Tahran: Pejuheşgah-i Ferheng, Hüner ve İrtibatat.
43. URL 1. Chester Beatty. (1600-1618). https://viewer.cbl.ie/viewer/image/In_47_12/1/LOG_0000/ (Erişim tarihi: 22. 01. 2022).
44. URL 2. Harvard Art Museums (16. yy). https://harvardartmuseums.org/collections/object/217682?position=13 (Erişim tarihi: 14.09.2021).
45. URL 3. List of paintings and plots by Pascal Coste and Eugène Flandin, (2023). https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_paintings_and_plots_by_Pascal_Coste_and_Eug%C3%A8ne_Flandin#/media/File:Garden_and_pavilion_Chehel_Sotoun,facade_by_Pascal_Coste.jpg (Erişim tarihi: 11. 02. 2023).
46. URL 4. https://fineartamerica.com/featured/iran-isfahan-mural-ali-qapu-palace-lois-ivancin-tavaf.html (Erişim tarihi: 10. 03. 2023).
47. URL 5. Ali Qapu; Unique Historical Palace in Heart of Iran, (2023). https://ifpnews.com/ali-qapu-unique-palace-in-heart-of-iran/amp/ (Erişim tarihi: 12. 05. 2023).
48. URL 6. https://safar.isfahan.ir/fa/node/2363 (Erişim tarihi: 5.10. 2025).
49. URL 7. Staircase of majestic Ali Qapu undergoes restoration, (2022). https://www.tehrantimes.com/news/469361/Staircase-of-majestic-Ali-Qapu-undergoes-restoration (Erişim tarihi: 17. 03. 2023).
50. URL 8. Chehel Sotoun palace: a former home of opulence, (2016). https://www.tehrantimes.com/news/408162/Chehel-Sotoun-palace-a-former-home-of-opulence, (Erişim tarihi: 10. 05. 2023).
51. URL 9. Khalili Collections. (1648). https://www.khalilicollections.org/collections/islamic-art/khalili-collection-islamic-art-youth-in-european-dress-and-young-woman-with-indian-headdress-from-a-shahnamah-mss1000/ (Erişim tarihi: 07. 01. 2022).
52. URL 10. Los Angeles County Museum of Art. (1655). https://collections.lacma.org/node/239867 (Erişim tarihi: 23. 01. 2022).
53. URL 11. National Library of France. (16. yy sonlar- 17. yy başları). https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b84229663/f41.ite (Erişim tarihi: 22. 02. 2023).
54. URL 12. National Library of France. (16. yy sonlar- 17. yy başları). https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8432217g/f15.item# (Erişim tarihi: 01. 11. 2022).
55. URL 13. Smithsonian Institution. Freer Gallery of Art, (1590). https://www.si.edu/object/reclining-nude:fsg_F1954.24 (Erişim tarihi: 15. 05. 2020).
56. URL 14. Smithsonian Institution, Freer Gallery of Art (1600-1610). URL: https://www.si.edu/object/seated-youth-green-robe:fsg_S1986.306 (Erişim tarihi: 05. 12. 2022).
57. URL 15. The Detroit Institute of Arts. (1618 or 1627). https://dia.org/collection/lady-mirror-58565 (Erişim tarihi: 17.09.2021).
58. URL 16. The Detroit Institute of Arts. (1634). https://dia.org/collection/youth-european-clothing-58564 (Erişim tarihi: 11.10.2021).
59. URL 17. The Metropolitan Museum of Art. (1600). https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451320?what=Albums&ft=persian+art&offset=0&rpp=40&pos=37 (Erişim tarihi: 23. 01. 2022)
60. URL 18. The Metropolitan Museum of Art. (17. yy ilk yarısı). https://www.metmuseum.org/art/collection/search/450591?when=A.D.+1600-1800&where=Iran&what=Albums&ft=Young+Man+and+Woman+in+a+Landscape&offset=0&rpp=40&pos=1 (Erişim tarihi: 01. 11. 2022).
61. URL 19. Yale University Art Gallery. (17. yy başları). https://artgallery.yale.edu/collections/objects/91401 (Erişim tarihi: 14. 10. 2021).
62. Vafaî, N. (M. 2014/ H.Ş. 1392). Mafhum-i Nakkaşi-i Divari-haî Kah-i Âli Kapû-i İsfahan Çist?, 3rd National Conference on Interior Design & Decoration, İsfahan.
63. Welch, A. (M. 2010/ H.Ş. 1389). Nigargeri ve Hâmiyan-i Safevi; Berresi-i Tahavvülat-i Devre-i Gozar ez Mekteb-i İsfahan, (R. Racabi, Çev.) Tahran: Matn Yayınları.
64. Yetkin, S. K. (1974). İslam Ülkelerinde Sanat, İstanbul: Cem Yayınevi.