Giulio Mongeri and İzmir: The Architect’s Contributions to the Reconstruction of the City After the 1922 Fire

Year 2025, Volume: 34 Issue: 2, 1005 - 1031, 30.12.2025

Cenk Berkant

https://doi.org/10.29135/std.1763738

Abstract

Born in Istanbul in 1873, Giulio Mongeri comes from a Lombardian-origin Italian immigrant family, who integrated into the multicultural sphere of the Ottoman capital. His father was a distinguished physician practicing in Ottoman Empire, while his uncle, Giuseppe Mongeri, resided in Milan and was an acclaimed painter, restorer, and art historian. He also held a professorship at the Brera Royal Academy of Fine Arts, a leading institution for artistic education in Italy. Like his uncle, Giulio Mongeri also pursued his formal education in architecture at the Brera Royal Academy, where he became one of the most promising students of Camillo Boito, an influential figure in the 19th-century Italian architectural theory and restoration practice. Boito’s teachings, particularly his emphasis on historical continuity and stylistic synthesis, left a lasting impression on Mongeri’s early works. Boito’s impact is evident on his early eclectic stylistic choices and architectural style that characterized Mongeri’s formative architectural projects. Upon completing his studies, Mongeri returned to his native city, Istanbul, and began his professional career there. He continued his architectural career in Ottoman Empire and Modern Turkey, producing a significant body of works that span several key stylistic and historical phases. His architectural career may be broadly categorized into three distinct periods. The first is his Italianate period, marked by a strong influence of European—particularly Italian—design principles and aesthetics. This phase includes notable architectures such as the Sant’Antonio Church and its adjacent apartment buildings in Beyoğlu, the Karaköy Palas and Maçka Palas—all of which reflect a sophisticated engagement with European urban architecture of the late 19th and early 20th centuries. The second phase corresponds to the First National Architectural Movement, a period during which Mongeri adapted his practice to align with the emerging nationalist and revivalist tendencies in early Republican Turkey. His contributions to this movement include the Şişli Mongeri House, the headquarters of Ziraat Bankası and Türkiye İş Bankası, the General Directorate of Monopolies (Tekel), and the Ankara branch of the Ottoman Bank. These works exemplify an architectural style that sought to synthesize Ottoman-Seljuk motifs with modern construction techniques, responding to the new cultural and political identity being forged in the early Republic. The final phase of Mongeri’s career, extending into the 1930s, reflects a shift toward Modernism, which began to gain prominence during the interwar period. Representative buildings from this later phase include the Güzelbahçe Mongeri House and the Çelik Palas Hotel in Bursa. These structures demonstrate a transition toward functionalist principles and simplified forms, indicating Mongeri’s responsiveness to contemporary international trends while trying to keep local contexts or textures. Entirely, Mongeri’s architectural production between 1900 and 1935 serves not only as a reflection of his personal stylistic evolution but also as a valuable lens through which one can trace the broader architectural transformation of Turkey—from the pluralistic eclecticism of the late Ottoman period to the nation-building aesthetics of the early Republic, and eventually, to the rationalism of Modernist design. Following the conclusion of his architectural practice, Giulio Mongeri moved to Venice in 1941, where he spent the rest of his life there. He passed away in 1951, leaving behind a legacy that continues to inform the study of architectural history in Turkey. Recent scholarly investigations and the subsequent publications have significantly contributed to filling the gaps in the biography of Giulio Mongeri.

Keywords

Giulio Mongeri , 1922 İzmir Fire , Reconstruction of İzmir , 1922 Izmir Fire , Ottoman Bank’s branch in Izmir , Italian Commercial Bank’s branch in Izmir , Türkiye İş Bankası branch in Izmir

Giulio Mongeri ve İzmir: Mimarın 1922 Yangını Sonrası Kentin Yeniden İmarına Katkıları

Abstract

1873 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Giulio Mongeri, mimarlık eğitimini Milano’da bulunan Brera Kraliyet Güzel Sanatlar Akademisi’nde tamamlamıştır. Bu kurumda, dönemin önde gelen mimarlarından ve mimarlık kuramcılarından biri olan Camillo Boito’nun öğrencisi olarak yetişmiş ve onun en parlak öğrencilerinden biri olmuştur. 1896 yılında akademiden birincilikle mezun olan Mongeri’nin mimarlık kariyerinin erken döneminde Boito’nun etkileri açık biçimde gözlemlenebilmektedir. Mongeri’nin mimari faaliyetleri, özellikle 1900-1935 yıllarını kapsayan süreçte şekillenmiş ve bu dönem içerisinde Geç Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet’e geçişin yanı sıra Eklektisizm’den (seçmecilik) Birinci Ulusal Mimarlık akımına, oradan da Modern mimarlığa yönelen bir dönüşümün izleri onun yapılarında gözlemlenebilir. Mimarlık kariyerinin ardından 1941 yılında Venedik’e yerleşen Mongeri, 1951 yılında bu kentte vefat etmiştir. Son yıllarda yapılan araştırmalar ve yayımlanan akademik çalışmalar sayesinde, Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet dönemlerinin etkin mimarlarından biri olan Mongeri’nin biyografisine ilişkin eksik kalan birçok nokta gün yüzüne çıkarılmaktadır. Bu bağlamda, Milano’daki Intesa Sanpaolo arşivinde bulduğumuz bir belge, Mongeri’nin 1922 İzmir yangınının ardından kentin yeniden imarına dâhil olma sürecini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, Mongeri’nin İzmir’de tasarladığı yapılar arasında özellikle 1928 tarihli Osmanlı Bankası İzmir Şubesi binası (günümüzde Garanti BBVA İzmir Kurumsal Şubesi) ile aynı yıl inşa edilen İtalyan Ticaret Bankası (Banca Commerciale Italiana) İzmir Şubesi binası (günümüzde TEB Ege Kurumsal Şube) öne çıkmaktadır. Ayrıca, günümüze ulaşamayan 1931 tarihli Türkiye İş Bankası İzmir Şubesi binası da Mongeri’nin kentteki önemli işlerinden biridir. Bu çalışmada, Türk ve İtalyan arşiv kaynaklarına dayanarak Giulio Mongeri’nin 1922 İzmir yangını sonrasında kentin yeniden imar sürecine yaptığı katkılar ele alınacaktır.

Keywords

Giulio Mongeri , 1922 İzmir Yangını , İzmir'in Yeniden İmarı , Osmanlı Bankası İzmir Şubesi , İtalyan Ticaret Bankası İzmir Şubesi , İş Bankası İzmir Şubesi

References

• Alfieri, B. M. (1990). “D’Aronco and Mongeri: Two Italian Architects in Turkey”, in Environmental Design, Journal of the Islamic Environmentale Design Research Centre, Roma.
• Aslanoğlu, İ. (1980). Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı, Ankara.
• Aslanoğlu, İ. (1990). “The Italian Contribution to 20th Century Turkish Architecture”, Environmental Design: Journal of the Islamic Environmental Design Research Centre, Roma, 154-161.
• Berkant, C. (2011). L’Impero Ottomano e l’Italia, le relazioni in architettura: Il caso di Smirne, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Padova Üniversitesi-İtalya.
• Berkant, C. (2015). “İzmir’de İki İtalyan Projeci: Stefano Molli (1858-1916) ve Giulio Mongeri (1873-1953)”, Ege Mimarlık, 1 (89/90), 50-54.
• Bornovalı, S. (2016). “Bir İtalyan Mimarın İlk Ankara Ziyareti: Giulio Mongeri - 1897”, Ankara Araştırma Dergisi, 4 (2), 131-157.
• Can, C. (1993). İstanbul’da 19. Yüzyıl Batılı ve Levanten Mimarların Yapıları ve Koruma Sorunları, Yayımlanmamıs Doktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Çinici, D. (2015). “Başkent Ankara’nın İnşasında Etkin Bir Mimar: Giulio Mongeri ve Yaşam Öyküsü”, Ankara Araştırmaları Dergisi, 3 (1), 13-41.
• Doğramacıoğlu, H. (2007). Hakimiyet-i Milliye Gazetesi Üzerine Bir İnceleme, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
• Genç, U. D. (2001). Ege bölgesindeki tarihi banka yapıları (1915-1930), Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• Erkoç, Ş. - Artvinli, F. (2011). “Osmanlı Devleti’nde Modern Psikiyatrinin Öncüsü: Dr. Luigi Mongeri”, Hayat Sağlık, 4, 58-61.
• Fabiano, D. (1985). “La Lega Italiana per la tutela degli interessi nazionali e le origini dei Fasci italiani all’estero (1920-1923)”, Storia Contemporanea, 2, 203-250.
• Fındıklı, E. B. (2018). Mare Nostrum; Mussolini Dönemi’nde Türkiye’de İtalyan Mimarlar Arkeologlar ve Seyyahlar (1922 - 1943), İstanbul.
• Giambarresi, G. (2015). La rete della Banca Commerciale Italiana nel bacino del Mediterraneo. Politecnico di Torino, Tesi di Laurea in Architettura, Torino.
• Intesa Sanpaolo (2025), Storia della Banca Commerciale Italiana URL: https://group.intesasanpaolo.com/it/chi-siamo/storia/banca-commerciale-italianaErişim Tarihi: 30.08.2025.
• İnay Erten, Ö. (2016). Şişli›de Bir Konak ve Mimar Giulio Mongeri, İstanbul.
• Karakartal, O. (2007). “Gli italiani di Istanbul nella letteratura turca (1839-1922)”, (Ed. A. De Gasperis e R. Ferrazza), Gli italiani di Istanbul; Figure, Comunità e Istituzioni dalle Riforme alla Repubblica (1839-1923), Torino, 227-238.
• Kaya, A., Çokuğraş Bağdatlıoğlu I., ve Kara Pilehvarian, N. (2022). “Osmanlı Bankası’nın Tarihi Şube Yapıları ve Günümüz Kullanım Şekillerinin İrdelenmesi”, Yakın Doğu Üniversitesi Yakın Mimarlık Dergisi, 6 (1), 54-84.
• Kocabaşoğlu, U. (2001). Türkiye İş Bankası Tarihi, İstanbul.
• Korkmaz, T. (2004). “Görünmeyenin Restorasyonu”, Ege Mimarlık, 2 (50), 38-43.
• Özen Bilgili, S, (2024). Memleketin İktisadi Binası: Türkiye İş Bankası Tarihine Mimari Bakış, İstanbul.
• Özkan Tekneci, Z. (2025). Mimar Giulio Mongeri ve Eserlerindeki Cephe Anlayışı, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Şener, M. (2016). “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Ziraat Bankası ve İş Bankası Hizmet Binaları: Milli Mimarlık ve Banka Yapıları”, Tarih ve Uygarlık-İstanbul Dergisi, cilt.1, sa.9, ss.205-2261 (9), 205-226.
• Tanatar Baruh, L. (2016). Property, Finance and Architecture. The Imperial Ottoman Bank’s Branch Buildings, Bulletin: Architecture & Finance, 1, 158-162.
• Tanatar Baruh, L. (2018). “Mülkiyet, Finans ve Mimarlık: Osmanlı Bankası Şube Binaları”, Toplumsal Tarih, 290, 26-35.
• Uşaklıgil, H. Z. (1991). “Uzak Anılar”, (Ed. Ş. Kutlu), İzmir Hikayeleri, İstanbul.
• Hakimiyet-i Milliye, “İzmir’in ihyası için”, 3 Ocak 1923, 3.
• Hakimiyet-i Milliye, “Manisa’nın imarına doğru”, 19 Haziran 1923, 3.
• Archivio Storico di Intesa Sanpaolo, Patrimonio Banca Commerciale Italiana (ASI-BCI), Carte Personali di Bernardo Nogara PN, Fasc. 3 (Sindacato It. per lo Studio delle Ricostruzioni ed Opere Edilizie in Asia Minore: 2 lett. a Nogara, con all. rapporto di Giulio Mongeri al Sindacato).
• Archivio Storico di Intesa Sanpaolo, Patrimonio Banca Commerciale Italiana (ASI-BCI), Immobili Valutazioni IMM, v, Cart. 110, F.asc. 6 (Smirne).
• ASDMAE, AP, 1919-1930, Turchia, B. 1677, Riunione Per il Sindacato di Studi Per la Ricostruzione di Smirne, 28 Ottobre 1922, 1-2.
• ASDMAE, AP. 1919-30 Turchia, B. 1677, Sindacato Italiano Per lo Studio delle ricostruzione ed opere edilizie in Asia Minore a A. S. E. Ernestro Vassallo, sottosegratario per gli Affari Esteri, 7 Novembre 1922, 1-6.
• ASDMAE, AP, 1919-1930, Turchia, B. 1677N. 8407, R. Consolato Smirne, 3778, Telegramma di V. E. N. 2924,15 Dicembre1922.
• ASDMAE, AP. 1919-30 Turchia, B. 1688, F. 15/271, Sindacato Italiano Per Lo Studio Delle Ricostruzioni ed opere edilizie in Asia Minore, Promemoria Sulle Ricostruzioni in Asia Minore, 22 Marzo 1923.
• OBA, CDCPCP032, Paris Komitesi; Gelen Evrak, 1926, 26 Nisan 1926 tarihli yazı. SALT Araştırma.
• OBA, CDCPCA029, Paris Komitesi; Giden Evrak, 1925-26, 520 no’lu 3 Haziran 1926 tarihli yazı, s. 951. SALT Araştırma