A Local Settlement in the Nymphaion (Nif) Plain: Findings on the Historical Geography and Architectural Structure of Parsa (Bağyurdu) in the Eastern Roman Period

Abstract

Situated on the northern slopes of Mount Tmolos in the Nymphaion Plain, Parsa is one of the most notable rural settlements of the Eastern Roman period. Although data on the ancient history of the settlement is extremely limited, epigraphic materials obtained from studies conducted in the surrounding area demonstrate that the region was inhabited. The settlement’s name does not appear in any written sources until the 9th century. It is first referred to as a bishopric in the 9th century. It is often associated with the Parsakoutēnos family, who had military origins and close imperial ties in the 10th century. In particular, monastery records provide significant details regarding the patronage activities Parsa undertook within the family’s sphere of influence. In the 11th century, when the Parsakoutēnos family was active, there are any known examples in Western Anatolia of the “domed octagonal” church plan type, which is notable for reflecting the architectural traditions and needs of the period. During the same period, the existence of a church with an “domed octagonal” plan, which records indicate was built in an area associated with the Parsakoutēnos family, is of great significance. The family is known for its extensive patronage activities. Intensive field research conducted in the Western Anatolia region in the 19th century yielded significant discoveries in Parsa and its surroundings. The Greek philologist A. Papadopoulos-Kérameus was the first to undertake research in Parsa in the second half of the 19th century. During his research, he discovered an inscribed tomb stele in an old Ottoman cemetery which indicated the existence of a church in the area and provided the first evidence of a Christian community in Parsa. The inscription on the stele was later dated to the 5th century by H. Grégoire, establishing the Christian presence in the region from early times. Throughout the 20th century, researchers continued to study the region, sparking debates about the nature of the Christian settlement at Parsa and its position in the religious hierarchy. The settlement was referred to by various names, such as Parsa, Parsada, Parsadōn, Parsakouta and Parsatou, in written sources until the Laskarid period. In written sources from the Laskaris period, information regarding the religious structure and church hierarchy in Parsa, while drawing attention to the region’s religious and political significance, sheds light on the policies the state implemented to maintain control over the region. Even after the region was officially Turkified in the 14th century, the name Parsa continued to be used. The settlement maintained its importance during the Ottoman period, with various religious and civil construction activities taking place. Archival records indicate that a Greek population continued to reside in Parsa until at least the early years of the Republic. Within the scope of this study, an attempt was made to evaluate the cultural and historical geography of the ancient settlement of Parsa and its location in the Eastern Roman countryside. Furthermore, the aim was to examine data regarding the place of the local Christian community in Parsa within the religious structure during the Laskarid Period and before, as well as the existence of a church in the settlement, based on historiographical, epigraphic, and archaeological findings.

Keywords

• Parsa
• Parsa
• Parsa
• Nymphaion
• Nymphaion
• Nymphaion
• Nymphaion
• Parsakoutēnos Family
• Laskarid Dynasty
• Doomed Octagonal Church

Nymphaion (Nif) Ovası’nda Yerel Bir Yerleşim: Parsa’nın (Bağyurdu) Doğu Roma Dönemi Tarihî Coğrafyası ve Mimari Yapılanmasına İlişkin Bulgular

Abstract

Nymphaion (Nif) Ovası’nın Tmolos Dağı’nın (Bozdağlar) kuzey yamaçlarına bakan kesiminde konumlanan Parsa, Doğu Roma Dönemi’nde taşra yerleşimleri içinde önemli lokasyonlardan biridir. Yazılı kaynaklarda ilk kez 9. yüzyılda adından bir piskoposluk şeklinde bahsedilen Parsa, sıklıkla 10. yüzyılın asker kökenli Parsakoutēnos ailesiyle ilişkilendirilmektedir. Bölgeye ilk kez 19. yüzyılda gerçekleştirilen saha çalışmaları sırasında eski bir Osmanlı mezarlığında keşfedilerek bölgedeki kilisenin varlığını ortaya koyan yazıtlı mezar steli, Parsa’daki Hristiyan cemaatinin varlığına ilişkin ilk verileri temsil etmektedir. 11. yüzyıla ait manastır kayıtları, bu dönemin mimari geleneğini yansıtmasıyla öne çıkan sekiz destekli plan tipindeki bir kilisenin Parsakoutēnos ailesinin kontrol ettiği topraklardaki varlığına işaret etmesiyle son derece önemlidir. 20. yüzyıl boyunca araştırmacılar tarafından bölgedeki çalışmalar devam etmiş, Parsa’nın Hristiyan dinî hiyerarşisindeki statüsü hakkında çeşitli tartışmalar gündeme gelmiştir. 13. yüzyıla kadar yazılı kaynaklarda Parsa, Parsada, Parsadōn, Parsakouta, Parsatou gibi isimlerle adından söz edilmeye devam eden yerleşim, bu isimleri bölgenin 14. yüzyılda resmî anlamda Türkleşmesinden sonra da korumaya devam etmiştir. Laskarisler Dönemi’ne ait metinler, Parsa'daki dinî yapılanmaya ve kilise hiyerarşisine yönelik bilgiler ortaya koyarken imparatorların dinî ve siyasi anlamda yerleşime verdikleri öneme de dikkat çekmektedir. Ayrıca arşiv kayıtlarından hareketle bölgedeki Rum nüfusun Cumhuriyetin ilk yıllarına kadar yerleşimdeki varlıklarını sürdürdüğü anlaşılmaktadır. Bu çalışma kapsamında, öncelikle Antik Parsa yerleşiminin, kültürel ve tarihî coğrafyası ile Doğu Roma kırsalındaki konumu değerlendirilmeye çalışılmıştır. Ayrıca; historiografik, epigrafik ve arkeolojik bulgular doğrultusunda Laskarisler Devri’nde ve öncesinde Nymphaion ile ilişki halinde olduğu düşünülen Parsa’daki yerel Hristiyan cemaatinin dinî yapılanmadaki yeri ile yerleşimdeki kiliselerin varlığına ilişkin verilerin incelenmesi amaçlanmıştır.

Keywords

• Parsakoutēnos Ailesi
• Laskarisler
• Sekiz Destekli Kilise
• Parsa
• Parsa
• Parsa
• Parsa
• Nymphaion
• Nymphaion
• Nymphaion
• Nymphaion

Thanks

Saha araştırmaları sırasında tespit edilen eserlerin bu çalışma kapsamında kullanılmasına izin veren T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kazılar ve Araştırmalar Daire Başkanlığı’na; saha araştırmalarına izin vererek yönlendirmeleriyle katkılarda bulunan Nif (Olympos) Dağı Kazı Başkanı Doç. Dr. Müjde Peker ve Kazı Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Daniş Başkan ile Ulucak Höyük Kazı Başkanı Prof. Dr. Özlem Çevik'e; söz konusu izin sürecine katkılarından dolayı İzmir Müzesi Müdürlüğü’ne, bu kapsamda Müze Müdürü Sayın Savaş Gürbüz’e, Müdür Yardımcıları Sayın Sevim Acarsoy ve Fahriye Emer’e; ayrıca saha araştırmalarına fiilen eşlik ederek değerli bilimsel katkılarda bulunan İzmir Müzesi Müdürlüğü’nden Arkeolog Sayın Batuhan S. Gürkan’a teşekkürlerimi sunarım.

References

1. Ahrweiler, H. (1965). L’Histoire et la Géographie de la Région de Smyrne entre les deux Occupations Turques (1081-1317) Particulièrement au XIII. Siècle. Paris: Éditions E. De Boccard.
2. Akdeniz, E. (2012). Kuzey Lydia’da Bir Pers Yerleşimi: Şahin Kayası. Aktüel Arkeoloji 29, 42-44.
3. Angelov, D. (2019). The Byzantine Hellene: The Life of Emperor Theodore Laskaris and Byzantium in the Thirteenth Century, Cambridge: Cambridge University Press.
4. Angold, M. (1975). A Byzantine Government in Exile: Government and Society under the Laskarids of Nicaea (1204-1261). London: Oxford University Press.
5. Armağan, M. E. (2022). Orta Bizans Dönemi Kabartma Yüzlü Sütun Başlığı Örneğinde Bezeme Unsurlarının Tipolojik İşlevselliği. SDÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi (56), 83-92.
6. Ateşlier, S. (2014). On the Excavations of the Zeus Temple of Alabanda. Anatolia Antiqua 22, 247-254.
7. Aydın, A. (2019). Dağlık Kilikia’daki Geç Antik Dönem Kırsal Yerleşimlerinde Kiliselerin Rolü: Seyranlık-Bağlıalan Örneği. Sanat Tarihi Dergisi 28(2), 521-547. https://doi.org/10.29135/std.599274.
8. Başaran, C. (1997). Kyzikos Korinth Başlıkları. Türk Arkeoloji Dergisi (51), 1-52.

9. Başaran, C. (1999). Anadolu Kompozit Başlıkları. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
10. Baykan, D. (2022). Nif Dağı Kazısı/Başpınar Bizans Yapı Grubu Metal Buluntuları. K. Durak, N. Necipoğlu ve T. Uyar (Ed.). Türkiye’de Bizans Çalışmaları: Yeni Araştırmalar, Farklı Eğilimler içinde (ss. 453-468). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
11. Baykan, D. ve Baykan, C. (2024). Nif Dağı Kazısı Karamattepe Pers Ordusu Demir Mühimmat İmalathanesi ve Verilerinin Koruma Onarımı. MT Bilimsel (25), 1-24.
12. Beard, A. K. (2017). A Group of Seven Column Capitals from Roman Ancyra: A Unique Composite Style (Unpublished master’s thesis). İhsan Doğramacı Bilkent University, Ankara.
13. BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi). (130-16-13-2/680/2106/1 (06.05.1925)
14. BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi). (A.}DVN.MKL. – 23 – 4 (H.14-03-1300)
15. BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi). (AE.SMST.II. – 4 – 344 (H.23-04-1115)
16. BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi). (DH.MTV. – 21 – 55 (H-30-01-1330)
17. BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi). (ŞD. – 351 – 34 (H-9-07-1311)
18. BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi). 130-16-13-2/680/2106/36 (12.09.1927)
19. BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi).130-16-13-2/684/2123/24 (12.05.1925)
20. BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi). BEO – 1808 – 135530 (H.01-12-1319)
21. BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi). BEO – 351 – 26289 (H-22-07-1311)
22. Börker, C. (1965). Blattkelchkapitelle. Untersuchungen zur kaiserzeitlichen Architekturornamentik in Griechenland. Berlin: Ernst-Reuter-Ges.
23. Buresch, K. (1898). Aus Lydien: Epigraphisch-geographische Reisefrüchte. Leipzig: Druck und Verlag von B. G. Teubner.
24. Cedrenus, G. (1839). Georgiou tou Kedrenou Synopsis Historion (Vol. 2). B. G. Niebuhrii (Ed.), Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae 9. Bonnae: Impensis Ed. Weberi.
25. Constantinus Porphyrogenitus (1840). De Thematibus et De Administrando Imperio (Vol. 3). I. Bekkerus (Ed.), Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. Bonnae: Impensis Ed. Weberi.
26. Culerrier, P. (1987). Les évêchés suffragants d’Éphèse aux 5e13e siècles. Revue des Études Byzantines 45, 139-164.
27. Çaylak Türker, A. (2018). Byzantine Architectural Sculpture in Çanakkale. Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
28. Dandamayev, M. A. (1994). Media and Achaemenid Iran. J. Harmatta (Ed.), History of Civilizations of Central Asia (Vol. 2) içinde (s. 35-66). Paris: UNESCO Publishing.
29. Darrouzès, J. (1981). Notitiae Episcopatuum Ecclesiae Constantinopolitanae. Paris: Institut Français d’Études Byzantines.
30. Doğer, E. (2014). Parsa, Parsada, Parsakouta. A. Ersoy (Ed.), İzmir Kent Ansiklopedisi: Eskiçağ ve Ortaçağ Tarihi Arkeolojisi içinde (s. 308). İzmir: APİKAM.
31. Doğer, L. (2017). Nif (Olympos) Dağı Kazısı, Başpınar Buluntusu Tavus Kuşu Bezeli Sırlı Keramik. TÜBA-AR (20), 209-220.
32. Ducas (1834). Ducae: Michaelis Ducae Nepotis Historia Byzantina. I. Bekkerus (Ed.), Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae 20. Bonnae: Impensis Ed. Weberi.
33. Ekmekçi, M. U. (2017). Nikaia’daki Sütun Başlıkları. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi, Bursa.
34. Erdoğan, O. (2019). Pamphylia Lyrboton Kome Işığında Geç Antik Çağ’da Akdeniz Kırsalı. Adana: Ekrem Matbaası.
35. Erdoğan, O. (2021). Water Cisterns of Rural Settlements in Southern Anatolia in Late Antiquity and the Byzantine Period. Sanat Tarihi Dergisi 30(2), 1039-1073. https://doi.org/10.29135/std.913317.
36. Eyice, S. (1963). Son Devir Bizans Mimarisi: İstanbul’da Palailogos Devri Anıtları. İstanbul: Baha Matbaası.
37. Fontrier, A. M. (1892). Le Monastère de Lembos près de Smyrne et ses possessions au XIIIe siècle (pl. XVIII). Bulletin de correspondance hellénique 16, 379-410. doi: 10.3406/bch.1892.3806
38. Gider Büyüközer, Z. (2013). Karia Bölgesi Dor Mimarisi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
39. Gider Büyüközer, Z. (2019). Anadolu Dor Mimarisi: MÖ 4. Yüzyıl. Arkhaia Anatolika 2, 102-165. http://doi.org/10.32949/Arkhaia.2019.10.
40. Grégoire, H. (1968). Recueil des inscriptions grecques-chrétiennes d’Asie Mineure. Paris: Imprimerie Nationale.
41. Günay, G. (2018). Orta Bizans’ın sekiz destekli kilise plan şemasının dönemin Konstantinopolis mimarlığıyla ilişkileri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
42. Gürbıyık, C. (2024). Bir Dönüşüm Hikâyesi Kemalpaşa Bağyurdu (Parsa) Çarşı Camisi. A. Uçar (Ed.), Sanat Tarihinde Güncel Çalışmalar içinde (ss. 21-36). Lyon: Livre de Lyon.
43. Halkin, F. (1953). Inscriptions grecques relatives à l’hagiographie. Analecta Bollandiana, Vol. 71, 74-99. https://doi.org/10.1484/J.ABOL.4.02355.
44. Heilmeyer, W.-D. (1970). Korinthische Normalkapitelle: Studien zur Geschichte der Römischen Architekturdekoration. Heidelberg: F. H. Kerle Verlag.
45. Hiérokles ve Georges de Chypre (1939). Le Synekdèmos et L’Opuscule Géographique. E. Honigmann (Ed.) Corpus Bruxellense Historiae Byzantinae 1. Bruxelles: L’Institut de Philologie et D’Histoire Orientales et Slaves.
46. İdil, V. (1976). Anadolu’da Roma İmparatorluğu Çağı Korinth Başlıkları. Anadolu 20, 1-49.
47. Kautzch, R. (1936). Kapitellstudien: Beiträge zu einer Geschichte des Spätantiken Kapitells im Osten vom vierten bis ins siebente Jahrhundert. Berlin-Leipzig: Verlag von Walter de Gruyter & Co.
48. Keil, J. ve Premerstein, A. von (1908). Bericht über eine reise in Lydien und der Südlichen Aiolis. Wien: In Kommission bei Alfred Hölder.
49. Kramer, J. (1994). Korinthische Pilasterkapitelle in Kleinasien und Konstantinopel. Tübingen: Ernst Wasmuth Verlag.
50. Laurent, V. (1938). Alliances et filiation des premiers Taronites, princes arméniens médiatisés. Échos d’Orient 37(189-190), 127-135.
51. Leo the Deacon (2005). The History, Byzantine Military Expansion in the Tenth Century (A.-M. Talbot ve D. F. Sullivan, Trans.). Washington D.C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection.
52. Leonis Diaconi (1828). Historiae. B. G. Niebuhrii (Ed.), Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae 11. Bonnae: Impensis Ed. Weberi.
53. Liljenstolpe, P. (1999). The Roman Blattkelch Capital Typology, Origin and Aspect of Employment. Opuscula Romana (22-23), 91-126.
54. Luther, U. M. (1989). Historical Route Network of Anatolia (Istanbul-Izmir-Konya). Ankara: Turkish Historical Society.
55. Mango, C. (1985). Byzantine Architecture. Milan: Electa Editrice.
56. Mango, C. (1986a). St. Michael and Attis. Deltion tes Christianikes Archaiologikes Hetaireias 12, 39-62.
57. Mango, C. (1986b). The Pilgrimage Centre of St. Michael at Germia. Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik 36, 117-132.
58. Mansi, G. D. (1772). Sacrorum Consiliorum Nova et Amplissima Collectio (Vol. 17). Venetiis: Apud Antonium Zatta.
59. Meijer, J. (1975). A Successful Council of Union: A Theological Analysis of the Photian Synod of 879-880. Thessalonike: Patriarkhikon Idryma Paterikon Meleton.
60. Miklosich, F. ve Müller, J. (1890). Acta et Diplomata Graeca Medii Aevi Sacra et Profana (Vol. 6). Vindobonae: Carolus Gerold.
61. Niewöhner, P. (2018). Healing Springs in Anatolia and the Problem of the Pagan Legacy. B. Pitarakis ve G. Tanman (Ed.), Life Is Short, Art Long: The Art of Healing in Byzantium. New Perspectives içinde (ss. 97-124). Istanbul: Istanbul Research Institute.
62. Orlandos, A. K. (1954). Hē Xylostegos Palaiokhristianikē Basilikē tēs Mesogeiakēs Lekanēs (Vol. 2). Athens: Tēs Athēnais Arkhaiologikēs Hetaireias.
63. Ousterhout, R. (1992). Originality in Byzantine Architecture: The Case of Nea Moni. Journal of the Society of Architectural Historians 51(1), 48-60.
64. Özkavruk, A. (2025). 12-13. Yüzyıllarda Sampson (Priene) ve Çevresinde Bizanslı Toprak Sahipleri ve Kentsel Mekâna Etkileri. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24(2), 775-784. https://doi.org/10.21547/jss.1587004.
65. Papadopoulos-Kérameus, A. (1875). Mouseion kai Bibliotheke tes Euangelikes Skoles. Smyrne.
66. Parman, E. (2002). Ortaçağda Bizans Döneminde Frigya (Phrygia) ve Bölge Müzelerindeki Bizans Taş Eserleri. Eskişehir: TC. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
67. Pekak, M. S. ve Coşgunaras, H. (2021). Ihlara Vadisi, Ihlara ve Belisırma’nın Bizans Dönemi Yerleşim ve Sosyal Yapısı Üzerine Görüşler. Turkish Studies (16)7, 285-326. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.54173.
68. Peker, M., Baykan, D. ve Bektaş, G. (2024). İzmir Nif (Olympos) Dağı’nda Saptanan Antik Üretim Etkinlikleri. Höyük (13), 65-88. https://doi.org/10.37879/hoyuk.2024.1.065.
69. Ramsay, W. M. (1890). The Historical Geography of Asia Minor. London: John Murray.
70. Robert, L. (1948). Hellenica: Recueil d’épigraphie, de numismatique et d’antiquités grecques (Vol. 6). Paris: Impr. A. Bontemps.
71. Rohmann, J. (1998). Die Kapitellproduktion der Römischen Kaiserzeit in Pergamon. Berlin-New York: Walter de Gruyter.
72. Rumscheid, F. (1994). Untersuchungen zur Kleinasiatischen Bauornamentik des Hellenismus. Mainz: Verlag Philipp von Zabern.
73. Sağ, R. (2017). Nif’ten Kemalpaşa’ya: Bir Bizans Başkentinin Türkleşme Süreci. İzmir.
74. Schlumberger, G. (1896). L’épopée byzantine à la fin du dixième siècle. Paris: Hachette.
75. Skylitzes, J. (2003). Empereurs de Constantinople (B. Flusin ve J.-C. Cheynet, Trans.). Paris: Éditions P. Lethielleux.
76. Söğüt, B. (2011). Işıklı Kasabasında Bulunan Hellenistik ve Roma Dönemine Ait Mimari Elemanların Genel Bir Değerlendirmesi. B. Söğüt (Ed.), Eumeneia, Şeyhlü-Işıklı içinde (ss. 73-92). İstanbul: Ege Yayınları.
77. Stonecipher, A. H. M. (1918). Graeco-Persian Names. New York-Cincinnati-Chicago: American Book Company.
78. Sunay, S. (2025). Bizans Sanatı Kavramını Anlamak. Z. K. Bilici ve M. Çeken (Ed.), Rüstem Bozer’e Armağan içinde (ss. 351-372). Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
79. Sürgevil, S. (2000). Kemalpaşa (Nif) ve Çevresinin Tarihi. İzmir: Kemalpaşa Kaymakamlığı Köylere Hizmet Götürme Birliği Yayınları.
80. Tarman, S. ve Tok, E. (2025). Smyrna Metropolitliğinde Tartışmalı Bir Merkez: Arkhangelos Piskoposluğu Üzerine Yeni Bulgular. Sanat Tarihi Yıllığı 34, 386-406. https://doi.org/10.26650/sty.2025.1596790.
81. Tavernier, J. (2007). Iranica in the Achaemenid Period (ca. 550-330 BC). Leuven-Paris-Dudley, MA: Peeters Publishers & Department of Oriental Studies.
82. Temple, Ç. (2005). Erken Bizans Dönemi Sütun Başlıkları Tipleri ve Terminolojisi Üzerine Bir Çalışma. M. S. Pekak (Ed.), Sanat Tarihinde Terminoloji Sorunları Semineri I (Mimari ve Mimari Süsleme) içinde (ss. 239-251). Ankara: Türk-İngiliz Kültür Derneği.
83. Theodori Ducae Lascaris (1898). Epistulae CCXVII, N. Festa (Ed.). Firenze: Tipografia G. Carnesecchi e Figli.
84. Thonemann, P. (2011). The Maeander Valley: A Historical Geography from Antiquity to Byzantium. Oxford: Cambridge University Press.
85. Toivanen, H.-R. (2010). The Origin of the Middle Byzantine Domed Octagonal Type. Acta Byzantine Fennica 3, 173-195.
86. Tok, E. (2019). Manisa Ulu Cami ve Medresesi’nde Yeni Keşfedilen Devşirme Taş Eserler. Sanat Tarihi Dergisi 30(1), 591-621. https://doi.org/10.29135/std.855204.
87. Tolman, H. C. (1908). Ancient Persian Lexicon and Texts. New York-Cincinnati-Chicago: American Book Company.
88. Trapp, E. ve Gastgeber, C. (Ed.). (2001). Prosopographisches Lexicon der Palailogenzeit (PLP). CD ROM-Version. Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
89. Tulunay, E. T. (2012). Smyrna (İzmir) Yakınlarında Birçok Kültürü Barındıran Dağ: Nif (Olympos). Colloquium Anatolicum (11), 81-99.
90. Tulunay, E. T. (2014). The Nif (Olympos) Mountain Research and Excavation Project: An Introduction. V. V. Simonov ve G. M. Zapalsky (Ed.), Sovremenniye Problemy İzuçeniya İstorii Tserkvy (Sbornik Dokladov Mejdunarodnoy Konferentsii MGU İmeni Lomonosova, 7-8. 11. 2011) içinde (ss. 488-493). Moskova: Palomnik.
91. URL 1: https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/97264
92. URL 2: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:CUINET(1894)_3.348_Smyrne_Vilayet.jpg
93. URL 3: https://maps.princeton.edu/catalog/princeton-dc3r075594n
94. URL 4: https://catalog.princeton.edu/catalog/9949946133506421
95. URL 5: https://www.loc.gov/resource/g7430m.gct00325/?sp=18
96. URL 6: https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/109948
97. URL 7: https://catalog.princeton.edu/catalog/99118029023506421
98. Whittow, M. (1995). Rural Fortifications in Western Europe and Byzantium, Tenth to Twelfth Century. Byzantinische Forschungen 21, 57-74.
99. Yalçın, A. B. (2014). The Byzantine Complex of Başpınar. V. V. Simonov ve G. M. Zapalsky (Ed.), Sovremenniye Problemy İzuçeniya İstorii Tserkvy (Sbornik Dokladov Mejdunarodnoy Konferentsii MGU İmeni Lomonosova, 7-8. 11. 2011) içinde (ss. 494-501). Moskova: Palomnik.
100. Yılmaz, B. (2019). Akmonia’dan İki Dil Motifli (Υivli)-Akanthuslu Sütun Başlığı. M. Dinç ve E. Taştemür (Ed.), Antik Phrygia’nın Merkezinde Bir Kent: Akmonia, 2014-2017 yılları arasındaki Arkeolojik Yüzey Araştırmalarının Sonuçları içinde (ss. 77-90). Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
101. Yılmaz, B. (2024). Batı Anadolu Palmet ve Dil Motifli Başlıklar (Yayımlanmamış doktora tezi). Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
102. Zgusta, L. (1984). Kleinasiatische Ortsnamen. Heidelberg: Carl Winter-Universitätsverlag.