Research Article

Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi

Volume: 35 Number: 1 July 21, 2026
TR EN

Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi

Abstract

Osmanlı Devleti’nin Doğu Anadolu’daki stratejik vilayetlerinden biri olan Erzurum’da, 19. yüzyılın ortalarına kadar modern anlamda bir hapishane mimarisi bulunmamaktadır. Bu döneme dek Taşhan gibi mevcut tarihî yapılar geçici hapishane işlevi görmüştür. Tanzimat Fermanı’nın ilanıyla birlikte tutukluların daha sağlıklı koşullarda cezalarını çekmeleri, suç türlerine göre sınıflandırılmaları ve cezaların adalet ilkeleri çerçevesinde uygulanması yönünde reformlar hayata geçirilmiştir. Bu doğrultuda Osmanlı Devleti, ekonomik ve siyasî imkânları ölçüsünde yeni hapishaneler inşa etmeye başlamış; özellikle merkez vilayetler öncelikli konumda olmuştur. Erzurum’daki hapishanelere ilişkin mevcut çalışmalar 1904, 1914 ve öncesindeki geçici nitelikli yapılarla sınırlı kalmaktadır. Öte yandan bölgenin en kapsamlı hapishanesine yönelik girişimler 1869 yılında ortaya çıkmış olmasına rağmen, bu konuda herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Dolayısıyla bu çalışma, söz konusu hapishane üzerine gerçekleştirilen ilk kapsamlı incelemeyi sunmaktadır. Araştırmada öncelikle arşiv belgeleri taranmış, elde edilen belgelerin transkripsiyonu yapılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler ışığında hapishanenin hangi tarihte, nerede ve hangi ihtiyaçlar doğrultusunda inşa edileceği ortaya konulmuş; ayrıca yapının planı ve mimarisi ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Çalışmada Erzurum hapishanesi, Anadolu’daki ve Osmanlı dışındaki benzer örneklerle karşılaştırmalı olarak ele alınarak Osmanlı hapishane mimarisi içerisindeki yeri tartışılmıştır.

Keywords

References

  1. Akgündüz, A. (2006). Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukuki Tahlilleri-Osmanlı Hukukuna Giriş ve Fatih Kanunnâmeleri. (Cilt 1). İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı Yayınları, 305-567.
  2. Arseven, C.A. (1975). Sanat Ansiklopedisi. (Cilt 2). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
  3. Azrak, Ü. (1985). Tanzimat’tan Sonra Resepsiyon. Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi. (Cilt 3. 602-606). İstanbul: İletişim Yayınları.
  4. Baytimur, S. O. (2022). Osmanlı Devleti’nde Devlet Adamlarına Uygulanan Bir Yaptırım: Zorunlu İkamet (1789-1838). Belgi Dergisi (24), 385-398.
  5. BOA. İ.ŞD. (İrade Şura-yı Devlet). Dosya No. 16, Gömlek No. 681. 002.002.
  6. BOA. İ.ŞD. (İrade Şura-yı Devlet). Dosya No. 16, Gömlek No. 681. 001.
  7. BOA. İ.ŞD. (İrade Şura-yı Devlet). Dosya No. 16, Gömlek No. 681. 002.001
  8. BOA. İ.ŞD. (İrade Şura-yı Devlet). Dosya No. 16, Gömlek No. 681. 003.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of Architecture, Art History

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 21, 2026

Submission Date

December 8, 2025

Acceptance Date

March 3, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 35 Number: 1

APA
Gökler, B. M., & Gülbudak, Ö. (2026). Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi. Sanat Tarihi Dergisi, 35(1), 95-123. https://doi.org/10.29135/std.1837952
AMA
1.Gökler BM, Gülbudak Ö. Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi. STD. 2026;35(1):95-123. doi:10.29135/std.1837952
Chicago
Gökler, Burak Muhammet, and Özgür Gülbudak. 2026. “Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi”. Sanat Tarihi Dergisi 35 (1): 95-123. https://doi.org/10.29135/std.1837952.
EndNote
Gökler BM, Gülbudak Ö (July 1, 2026) Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi. Sanat Tarihi Dergisi 35 1 95–123.
IEEE
[1]B. M. Gökler and Ö. Gülbudak, “Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi”, STD, vol. 35, no. 1, pp. 95–123, July 2026, doi: 10.29135/std.1837952.
ISNAD
Gökler, Burak Muhammet - Gülbudak, Özgür. “Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi”. Sanat Tarihi Dergisi 35/1 (July 1, 2026): 95-123. https://doi.org/10.29135/std.1837952.
JAMA
1.Gökler BM, Gülbudak Ö. Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi. STD. 2026;35:95–123.
MLA
Gökler, Burak Muhammet, and Özgür Gülbudak. “Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi”. Sanat Tarihi Dergisi, vol. 35, no. 1, July 2026, pp. 95-123, doi:10.29135/std.1837952.
Vancouver
1.Burak Muhammet Gökler, Özgür Gülbudak. Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Dönemi Erzurum Hapishane Projesi. STD. 2026 Jul. 1;35(1):95-123. doi:10.29135/std.1837952