Pasif İklimlendirme Yöntemi Olarak Termit Yuvası Prensibinin Biyomimikri Bağlamında İncelenmesi: Eastgate Centre ve TMB Binası
Abstract
Amaç: Bu çalışma, termit yuvası prensibinin biyomimikri bağlamında pasif iklimlendirme stratejisi olarak mimarlık alanına nasıl aktarılabileceğini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, mantar yetiştiren Macrotermes türlerinin yuvalarında gözlemlenen hava hareketi, termal tamponlama, ısı değişimi ve mikroklimatik düzenleme süreçlerinden hareketle, bu biyolojik ilkelerin farklı iklim koşullarındaki ofis yapılarında hangi mimari ve teknik sistemlerle karşılık bulduğunu Eastgate Centre ve Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Binası örnekleri üzerinden değerlendirmektedir.
Yöntem: Çalışmada, termit yuvası analojisiyle literatürde yaygın biçimde ilişkilendirilen Eastgate Centre (Harare, Zimbabve) ile Türkiye’de düşük enerjili çevresel kontrol yaklaşımı bakımından öne çıkan Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Binası (Ankara), karşılaştırmalı vaka analizi yöntemiyle ele alınmıştır. İnceleme; iklimsel bağlam, havalandırma mekanizması, termal kütle kullanımı, enerji performansı ve biyomimetik ilişki parametreleri üzerinden yürütülmüştür. Çalışmada birincil saha ölçümü veya yeni bir enerji simülasyonu yapılmamış; akademik yayınlar, teknik raporlar, proje dokümanları ve kurumsal kaynaklarda yer alan ikincil veriler değerlendirilmiştir.
Bulgular: Bulgular, Eastgate Centre’ın termit yuvası prensibini doğrudan bir biyomimetik referans olarak yorumladığını; TMB Binası’nın ise benzer çevresel ilkeleri yer altı termal labirenti, termal kütle, atrium ve hibrit iklimlendirme bileşenleri aracılığıyla bağlamsal bir sistem olarak ele aldığını göstermektedir. Eastgate Centre için literatürde yaklaşık %35 düzeyinde enerji tasarrufu aktarılırken, TMB Binası’nda termal labirent sisteminin ısıtma ve soğutma maliyetlerinde yaklaşık %35–40 oranında tasarruf sağlayacağı raporlanmaktadır. Ancak bu değerler, aynı baz bina modeli, kullanıcı yoğunluğu, işletme senaryosu ve iklim normalizasyonu üzerinden üretilmiş eşdeğer veriler olmadığından, doğrudan sayısal karşılaştırma aracı olarak değil; her yapının kendi bağlamında raporlanmış göreli performans göstergeleri olarak değerlendirilmiştir.
Sonuç: Çalışma, biyomimetik pasif iklimlendirme stratejilerinin değerlendirilmesinde biçimsel taklitten çok, biyolojik ilkelerin süreç ve performans düzeyinde mimari tasarıma aktarılmasının belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Eastgate Centre ve TMB Binası karşılaştırması, termit yuvası prensibinin tekil ve evrensel bir model olmaktan ziyade; iklimsel, teknolojik ve bağlamsal koşullara göre uyarlanabilen esnek bir tasarım stratejisi olarak ele alınması gerektiğini göstermektedir. Bu doğrultuda çalışma, biyomimikri temelli pasif iklimlendirme için “Bağlam–Prensip–Mekanizma–Performans” ilişkisine dayalı kavramsal bir sistem önerisi sunmaktadır.
Keywords
References
- AGKATHIDIS, A. (2017). Biomorphic structures: Architecture inspired by nature: Form + technique. Laurence King Publishing.
- AL-SHAMKHEE, D., AL-AASAM, A. B., AL-WAELI, A. H. A., ABUSAIBAA, G. Y., & MORIA, H. (2022). Passive cooling techniques for ventilation: An updated review. Renewable Energy and Environmental Sustainability, 7, Makale 23. https://doi.org/10.1051/rees/2022011
- ANDREW, N. Y., UWA, J. N., & ODION, A. (2023). Passive cooling techniques in historical building versus contemporary bio mimic concepts: An overview. American Journal of Civil Engineering and Architecture, 11(4), 111–119. https://doi.org/10.12691/ajcea-11-4-2
- ARKİV. (t.y.). Türkiye Müteahhitler Birliği Merkez Binası. https://www.arkiv.com.tr/proje/turkiye-muteahhitler-birligi-merkez-binasi/2851
- AZIZ, M. S., & EL SHERIF, A. Y. (2016). Biomimicry as an approach for bio-inspired structure with the aid of computation. Alexandria Engineering Journal, 55(1), 707–714. https://doi.org/10.1016/j.aej.2015.10.015
- BENYUS, J. M. (1997). Biomimicry: Innovation inspired by nature. HarperCollins.
- CHAYAAMOR-HEIL, N. (2023). From bioinspiration to biomimicry in architecture: Opportunities and challenges. Encyclopedia, 3(1), 202–223. https://doi.org/10.3390/encyclopedia3010014
- DE TOLDI, T., CRAIG, S., & SUSHAMA, L. (2022). Internal thermal mass for passive cooling and ventilation: Adaptive comfort limits, ideal quantities, embodied carbon. Buildings and Cities, 3(1), 42–67. https://doi.org/10.5334/bc.156
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Architectural Design
Journal Section
Research Article
Authors
Sultan Gümüş
*
0009-0009-2407-5377
Türkiye
Nilüfer Taş
0000-0002-3627-2011
Türkiye
Murat Taş
0000-0001-6152-5650
Türkiye
Publication Date
June 30, 2026
Submission Date
January 22, 2026
Acceptance Date
June 11, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 6 Number: 1