Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar

Saliha Aksun; Huriye Erbak Yılmaz

doi:10.17942/sted.621019

Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar

Öz

Giriş ve Amaç: Bu çalışmada, laboratuvarımıza gönderilen örneklerde preanalitik hataların analizinin yapılması amaçlanmıştır. İkincil amacımız bu evredeki hataların, hasta sonuçlarını etkilediği konusunda bir farkındalık oluşturmaktır. Doğru tetkik istemi ve uygun numune alınmasının, doğru ve hızlı test sonucu için gerekliliğine değinmektir.

Gereç ve Yöntem: Hastanemiz tıbbi biyokimya laboratuvarında 18 ay boyunca kabul ve red edilmiş olan tüm örnekler retrospektif olarak incelendi. Reddedilen örneklerin dağılımı, preanalitik hata kategorileri ve çalışma gruplarına göre sınıflandırıldı. Laboratuvar çalışma gruplarındaki hata tipi ve sıklığı yüzde olarak gösterildi.

Bulgular: En fazla görülen red nedeni, rutin biyokimya testleri için eksik parametre ve test isteminde eksik ya da yanlış bilgi, hemogram örneklerinde pıhtılı numune, koagulasyon testlerinde ise yetersiz miktarda örnek alınmasıdır.

Sonuç: Preanalitik hataların azaltılabilmesi için; laboratuvara örnek gönderen birimlerde çalışan doktor, hemşire ve transferi sağlayan personele sürekli eğitim verilmesi gereklidir. Mezuniyet öncesi tıp eğitiminde, özellikle tıp fakültesinin son sınıfında, klinik biyokimya dersleri yer almalıdır. Birinci basamakta yer alan sağlık hizmetleri, koruyucu hekimlik ve hasta sağlığı için en önemli basamaktır. Aile sağlığı merkezlerinden istenilen tetkiklerin doğru olarak ve zamanında sonuçlanabilmesi önemlidir. Tetkiklerin hastanın fizyolojik değişkenleri gözetilerek istenmesi, biyolojik varyasyonların gözönünde bulundurulması, doğru etiketleme, tüm numunelerin doğru olarak elde edilmesi ve uygun transfer koşullarının sağlanabilmesi analiz öncesi evredeki hataları azaltacaktır.

Anahtar Kelimeler

Preanalitik evre,preanalitik hatalar,toplam test süreci,tıbbi biyokimya laboratuvarı,mezuniyet sonrası sürekli eğitimde tıbbi biyokimya

Kaynakça

1. Sheshadri N. The Preanalytic Phase;An Important Component of Laboratory Medicine. Am J Clin Pathol 2000;113:429-452
2. Özcan O, Güreser S. Analiz öncesi (preanalitik ) hata kaynakları ve eğitimin hata önlemedeki rolü. Dicle Tıp dergisi. 2012; 39(4):524-530
3. Lippi G, Guidi GC, Mattiuzzi C, Plebani M. Preanalytical variability: the dark side of the moon in laboratory testing. ClinChem Lab Med 2006; 44(4):358-65. 4. Lippi G, Guidi GC. Risk management in the preanalytical phase of laboratory testing. ClinChem Lab Med 2007; 45(6):720-7.
4. Lippi G, Guidi GC. Risk management in the preanalytical phase of laboratory testing. ClinChem Lab Med 2007; 45(6):720-7.
5. Nar R., İren Emekli D., Güçlü K., İlanbey B. Biyokimya laboratuvarında prepreanalitik hata kavramı. Editöre mektup. Ahi Evran tıp Dergisi. 2017; 1:23-24
6. TSE EN ISO 15189:2012 Tıbbi Laboratuvarlar-Kalite ve Yeterlilik için Şartlar
7. Ekinci A. Laboratuvarımızın Preanalitik Numune Red Analizi ve Eğitimin Etkisi. Van Tıp Derg 26(1): 79-84, 2019. DOI: 10.5505/vtd.2019.03521
8. West J, Atherton J, Costelloe SJ, Pourmahram G, Stretton A, Cornes M. Preanalytical errors in medical laboratories: a review of the available methodologies of data collection and analysis. Ann Clin Biochem 2017; 54(1): 14-19.

9. Atay A, Demir L, Çuhadar S, Sağlam G, Ünal H, Aksun S, Arslan B, Özkan A, Sütçü R. Clinical Biochemistry laboratory rejection rates due to various types of preanalytical error. Biochemica Medica 2014;24(3):376-82.
10. Arslan FD, Karakoyun I, Basok BI, Aksit MZ, Celik E, Dogan K, Duman C. The Effects of Education and Training Given to Phlebotomists for Reducing Preanalytical Errors. J Med Biochem. 2018 Apr 1;37(2):172-180. doi: 10.1515/jomb-2017-0045.
11. Satılmış ÖK, Macit Y, Serteser M, Ünsal İ. Tıbbi Laboratuvarda Pre-analitik Hatalar-Örnek Alımı. Sağ. Perf. Kal. Derg., 2015 (9): 19-26
12. Banfi G, Salvagno GL, Lippi G. The role of ethylene diamine tetraacetic acid (EDTA) as invitro anticoagulant for diagnostic purposes. Clin Chem Lab med 2007; 45:565-76.
13. Dasgupta A. Tıbbi laboratuvarda doğru sonuç. Palme yayıncılık. 2013
14. Simundic AM, Cornes M, Grankvist K, Lippi G, Nybo M, Kovalevskaya S, et al. Survey of national guidelines, education and training on phlebotomy in 28 European countries: an original report by the European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (EFLM) working group for the preanalytical phase (WG-PA). Clin Chem Lab Med 2013; 51(8): 1585–93.
15. Carraro P, Plebani M. Errors in a stat laborator: types and frequencies 10 years later. Clin Chem 2007; 53(7):1338-42.
16. Venöz Kan Alma (Filebotomi) Kılavuzu. Aksungar FB, Albayrak N, Coşkun C, Çınaroğlu İ, Çolak A, Demirtaş C, Eker P, Güçel F, Haklıgör A, İnal BB, Orhan B, Sönmez Ç, Şeneş M, Taneli F. Türk Biyokimya Derneği Preanalitik Evre Çalışma Grubu. Ankara

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Kurumları Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Saliha Aksun ^*
0000-0002-7991-1645
Türkiye

Huriye Erbak Yılmaz Bu kişi benim
0000-0002-8995-5561
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

14 Ekim 2019

Gönderilme Tarihi

17 Eylül 2019

Kabul Tarihi

14 Ekim 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 28 Sayı: 5

DOI

https://doi.org/10.17942/sted.621019

IZ

https://izlik.org/JA88TS84LK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aksun, S., & Erbak Yılmaz, H. (2019). Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 28(5), 353-358. https://doi.org/10.17942/sted.621019

AMA

1.Aksun S, Erbak Yılmaz H. Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar. STED. 2019;28(5):353-358. doi:10.17942/sted.621019

Chicago

Aksun, Saliha, ve Huriye Erbak Yılmaz. 2019. “Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar”. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi 28 (5): 353-58. https://doi.org/10.17942/sted.621019.

EndNote

Aksun S, Erbak Yılmaz H (01 Ekim 2019) Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi 28 5 353–358.

IEEE

[1]S. Aksun ve H. Erbak Yılmaz, “Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar”, STED, c. 28, sy 5, ss. 353–358, Eki. 2019, doi: 10.17942/sted.621019.

ISNAD

Aksun, Saliha - Erbak Yılmaz, Huriye. “Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar”. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi 28/5 (01 Ekim 2019): 353-358. https://doi.org/10.17942/sted.621019.

JAMA

1.Aksun S, Erbak Yılmaz H. Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar. STED. 2019;28:353–358.

MLA

Aksun, Saliha, ve Huriye Erbak Yılmaz. “Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar”. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, c. 28, sy 5, Ekim 2019, ss. 353-8, doi:10.17942/sted.621019.

Vancouver

1.Saliha Aksun, Huriye Erbak Yılmaz. Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar. STED. 01 Ekim 2019;28(5):353-8. doi:10.17942/sted.621019

Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar

Doğru Ve Zamanında Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Sonuçları ve Preanalitik Hatalar

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Venöz Numune Almada Preanalitik Hataların Tespiti; Acil Servis Deneyimi

Tıbbi Laboratuvarlarda Meydana Gelen Hatalar: Preanalitik Süreç ve Önlemler

Root Cause Analysis of Patient Samples Rejected by Laboratories: 21-Step Application Example

Preanalytical errors in pediatric blood sampling: a systematic review of common challenges and risks

Evaluation of preanalytical error processes in the microbiology laboratory and effect of training on these processes