VERGİ HUKUKUNDA BELİRLİLİK İLKESİNİN AŞINMASI

Abstract

Vergi hukukunda belirlilik ilkesi, hukuk devleti ilkesinin vergilendirme alanındaki en temel yansımalarından biridir. Vergilendirmenin mükelleflerin malvarlığına doğrudan bir müdahale niteliği taşıması, vergi normlarının açık, öngörülebilir ve güvenilir olmasını anayasal bir zorunluluk haline getirmektedir. Bununla birlikte son yıllarda vergi hukukunda belirlilik ilkesinin, açık ve tekil ihlaller yoluyla değil; vergi idaresinin yorum alanının genişlemesi, takdir yetkisinin sistematik biçimde yayılması ve yeniden nitelendirme uygulamalarının olağanlaşması suretiyle aşındığı gözlemlenmektedir. Bu çalışma, vergi hukukunda belirlilik ilkesinin anlamını ve işlevini ortaya koyduktan sonra, ilkenin güncel uygulamalar karşısında hangi alanlarda ve hangi mekanizmalar aracılığıyla zayıfladığını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, belirlilik ilkesinin mutlak bir katılık anlamına gelmediği; ancak idarenin yorum ve takdir yetkisini sınırsız biçimde genişleten yaklaşımların hukuki güvenliği zedelediği savunulmaktadır. Bu çerçevede, vergi hukukunda belirlilik ilkesinin hangi ölçüde esnetilebileceği ve “kabul edilebilir belirsizlik” sınırının nerede çizilmesi gerektiği tartışılmakta; belirliliğin, vergi güvenliği gerekçesiyle örtülü biçimde aşındırılmasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Keywords

• vergi hukuku
• belirlilik ilkesi
• hukuki güvenlik
• takdir yetkisi
• yorum

THE EROSION OF THE PRINCIPLE OF LEGAL CERTAINTY IN TAX LAW

Abstract

The principle of legal certainty in tax law constitutes one of the most fundamental manifestations of the rule of law in the field of taxation. Given that taxation involves a direct intervention in taxpayers’ property rights, the clarity, predictability, and reliability of tax norms become a constitutional necessity. In recent years, however, it has been observed that the principle of legal certainty in tax law has been eroded not through explicit and isolated violations, but rather through the expansion of the tax administration’s interpretative space, the systematic broadening of discretionary powers, and the normalization of recharacterization practices. This study aims to examine the meaning and function of the principle of legal certainty in tax law and to analyze the areas and mechanisms through which this principle has been weakened in contemporary practice. The study argues that legal certainty does not imply absolute rigidity; nevertheless, approaches that expand the administration’s interpretative and discretionary powers without clear limits undermine legal security. In this context, the study discusses to what extent the principle of legal certainty may be flexibly applied in tax law and where the boundary of “acceptable uncertainty” should be drawn, concluding that the implicit erosion of legal certainty under the justification of ensuring tax security is incompatible with the principle of the rule of law.

Keywords

• tax law
• legal certainty
• legal security
• discretionary power
• interpretation

References

1. AKTAN, Coşkun Can, “Anayasal İktisat ve Vergilemede Hukuki Güvenlik İlkesi”, Hukuk ve iktisat Araştırmaları Dergisi, Cilt: 9, Sayı:2, 2017, ss. 101-116.
2. AKYILMAZ, Bahtiyar, “Takdir Yetkisinin Yargısal Denetimi”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 1, 1998, ss. 23-56.
3. ARITI ERDEM, İmran, “Vergi Hukukunda Hakimin Hukuk Yaratması: Boşluk Doldurma”, YBHD, 2016/2, ss. 1-26.
4. BİLİCİ, Nurettin/CANYAŞ, Oytun, Vergi Hukuku, Savaş Yayınevi, 57. Baskı, Ankara, 2025.
5. BİLİCİ, Nurettin/CANDAN, Turgut, “Vergi Hukukunda Geriye Yürüme Sorunu, Dünya Gazetesi, 08/08/2015.
6. BROKELIND, Cecile (ed.), Principles of Law: Function, Status and Impact in EU Tax Law, IBFD, 2014.
7. BUDAK, Tamer/JAMES, Simon/BENK, Serkan, Vergi Sisteminin Basitleştirilmesi, Maliye Araştırmaları-1, 32. Uluslararası Maliye Sempozyumu, Ekln Yayınevi, Bursa, 2017, ss. 61-84.
8. CANYAŞ, Oytun, Vergi Normlarında İdarenin Takdir Yetkisinin Saptanması, Mali Akademi Yayınları, Ankara, 2012.

9. ÇAĞAN, Nami, “Demokratik Sosyal Hukuk Devletinde Vergilendirme”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 37 (1), 1980, ss. 129-151.
10. ÇAĞAN, Nami, Vergilendirme Yetkisi, Kazancı Hukuk Yayınları, İstanbul, 1982.
11. ÇOMAKLI, Şafak Ertan /GÖDEKLİ, Mehmet, Vergilemede Anayasal Prensipler, Savaş Yayınevi, Erzurum, 2011.
12. DEMIN, Alexander V., “Certainty and Uncertainty in Tax law: Do Opposites Attract?”, Laws, 9 (30), 2020, ss. 1-30.
13. GRIBNAU, Hans, Legal Certainty: A Matter of Principle, Tilburg Law School Legal Studies Research Paper Series, No: 12/2014, ss. 69-93.
14. GÖKER, Cenker, “Dış Ticaret İşlemlerine Konulan Ek Mali Yükümlülüklerde Öngörülebilirlik İlkesi Üzerine Bir Deneme”, Ankara Barosu Dergisi, Sayı. 2013/1, Yıl. 71, ss. 113-124.
15. GÖLÇÜR, Abdülkadir, “AİHM ve Türk Anayasa Mahkemesi’nin Kararları Işığında Hukuki Kesinlik (Belirlilik) İlkesinin İncelenmesi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt: 24, Sayı: 1, Haziran 2018, ss. 197-214.
16. GÜNEŞ, Gülsen, Verginin Yasallığı İlkesi, Alfa, İstanbul, 1998.
17. GÜRDAL, Temel/EKERYILMAZ, Şebnem, “Vergilemede Hukuki Güvenlik İlkesinin Danıştay Kararları Işığında İncelenmesi”, Eskişehir Osman Gazi Üniversitesi İİBF Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 2, 2028, ss. 205-226.
18. KANETİ, Selim, Vergi Hukuku, İstanbul, 1986/1987.
19. KOÇ, Özgür Emre, “Vergi Denetiminin Vergiye Gönüllü Uyum Üzerindeki Etkisi”, Kamu Mali Yönetimi Kapsamında Mali Denetim Üzerine Seçme Konular, 2018, ss. 267-290.
20. KUMKALE, Rüknettin, “Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı” Terazi Hukuk Dergisi, Cilt: 10, Sayı: 110, 2015, ss. 161-163.
21. MUTLUER, Kamil, Vergi Hukuku Genel ve Özel Hükümler, Turhan Kitabevi, Ankara, 2011.
22. OECD (2025), “Enchancing Simplicity to Foster Tax Certainty and Growth”, OECD Report to the G20, OECD Publishing, Paris.
23. ÖNCEL, Mualla/KUMRULU, Ahmet /ÇAĞAN, Nami /GÖKER, Cenker, Vergi Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara, 2022.
24. ÖNCÜ, Mehmet, “AİHS’in 6. Maddesinin 1. Paragrafının Kapsamı ve Bu Hükümde Güvence Altına Alınan Bazı Temel Hak ve İlkeler”, Bireysel Başvuru Yuvarlak Masa Toplantıları, II. Cilt, Anayasa Mahkemesi Yayınları, Ankara, 2014, ss. 657-691.
25. SABAN, Nihal, Vergi Hukuku, Beta, İstanbul, 2019.
26. ŞENYÜZ, Doğan, “Hukuk Devleti Perspektifinden Adil Vergileme ve Vergi Afları”, Tesam Akademi Dergisi, 1 (2), Temmuz 2014, ss. 81-96.
27. ŞENYÜZ, Doğan/YÜCE, Mehmet/GERÇEK, Adnan, Vergi Hukuku, Ekin Yayınevi, Bursa, 2019.
28. ŞİŞMAN, Gülden, “Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Çerçevesinde Vergi Hukukunda Öngörülebilirlik, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 65 (4), 2016, ss. 2423-2444.
29. TEKBAŞ, Abdullah, “Vergi Kanunlarının Tabi Olduğu Anayasal İlkeler”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt. 12, Özel Sayı 2010, 2012, ss. 123-191.
30. TEYYARE, Erdoğan/DİRİCAN, Hüseyin, “Adam Smith’in Vergileme İlkeleri Çerçevesinde Vergiye Gönüllü Uyumun Analizi”, International Journal of Public Finance, Vol. 7, No. 1, 2022, ss. 1-26.
31. TOPRAK, Erşah/ARMAĞAN, Ramazan, “Vergi Hukukunda Yorum Kurallarının ve Ekonomik Yaklaşım İlkesinin Kullanılması Üzerine Bir Değerlendirme”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C: XXII, Yıl: 2018, Sayı: 1, ss. 145-169.
32. ÜSTÜN, Ümit Süleyman, “Türk Vergi Hukukunda İdarenin Takdir Yetkisi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 14, Sayı: 1, 2006, ss. 217-285, s. 222.
33. ÜSTÜN, Ümit Süleyman, “Vergi Hukuku İle İlgili Anayasal İlkeler”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 11, Sayı: 1-2, 2003, ss. 251-271.